Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Εισέπραξε χρήμα και... ξύλο

«Ακρόπολις», 26.7.1935. Δημοσίευμα για τα επεισόδια στη Μάντρα του Αττίκ

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εισέπραξε χρήμα και... ξύλο

  • A-
  • A+
Οι φόβοι του Αττίκ να δεχτεί και αυτός επίθεση από παρακρατικούς, όπως είχαν δεχτεί και οι «βενιζελικές» εφημερίδες, βγήκαν αληθινοί, μέσα στη «Μάντρα» στις 24 Ιουλίου 1935. Στρατιώτες και άλλοι με πολιτικά όρμησαν στη σκηνή και άρχισαν να τον χτυπούν και να καταστρέφουν τα σκηνικά.

Θύμα των οξυμένων πολιτικών παθών του Μεσοπολέμου είχε πέσει ο σημαντικός συνθέτης, στιχουργός και ερμηνευτής των τραγουδιών του, Αττίκ. Ο Αττίκ, του οποίου το πραγματικό όνομα ήταν Κλέων Τριανταφύλλου, είχε ξυλοκοπηθεί άγρια από μια ομάδα σμηνιτών, καθώς ερμήνευε, στη διάρκεια μιας παράστασης στη θρυλική «Μάντρα του Αττίκ», ένα σατιρικό τραγουδάκι για την ενδεχόμενη, τότε, παλινόρθωση του βασιλιά.

Εφημερίδες της εποχής άφησαν αιχμές πως η επίθεση υπήρξε μέρος οργανωμένου σχεδίου. Αλλωστε, ο ίδιος ο Αττίκ σε δηλώσεις του είχε αναφέρει πως του είχαν πει ότι ήταν ενδεχόμενο να δεχτεί επίθεση, ενώ τις επόμενες μέρες είχαν γίνει επιθέσεις και σε γραφεία «βενιζελικών» εφημερίδων.

Το χειρότερο, όμως, είναι ότι το σχέδιο αυτό –όπως όλα συγκλίνουν– είχε οργανωθεί από παρακρατικούς κύκλους, που δρούσαν στη «σκιά» της δεξιάς κυβέρνησης Τσαλδάρη. Γι’ αυτό, ίσως, όταν αποκαλύφθηκε πως ανάμεσα στους επιτιθέμενους ήταν τουλάχιστον ένας αστυφύλακας με πολιτικά, ο υπουργός Εσωτερικών Περ. Ράλλης, στον οποίο υπαγόταν η Αστυνομία, πήρε δραστικά μέτρα, διατάσσοντας τη μετάθεση στην Κέρκυρα του διοικητή του τοπικού Αστυνομικού Τμήματος!

Ακόμα, ο μετέπειτα πρωθυπουργός και τότε καθηγητής του Πανεπιστημίου Παναγιώτης Κανελλόπουλος, που παρακολουθούσε την παράσταση και κατέθεσε ως μάρτυρας, είχε εκφράσει την άποψη «ότι οι μετάσχοντες εις ταύτας στρατιώται της Αεροπορίας θα ήσαν όργανα των προϊσταμένων των αξιωματικών, τους οποίους θεωρεί ηθικούς αυτουργούς των θλιβερών σκηνών», όπως έγραψε, χαρακτηριστικά, η εφημερίδα «Ακρόπολις».

Το θλιβερό επεισόδιο σε βάρος του Αττίκ, που δεν είναι ευρέως γνωστό, διαδραματίστηκε στις 24 Ιουλίου 1935, στη «Μάντρα», η οποία είχε μεταφερθεί από την πλατεία Αμερικής και λειτουργούσε, τότε, στο υπαίθριο θέατρο «Δελφοί», στην οδό Αχαρνών.

Οπως συνήθως, το θέατρο ήταν κατάμεστο. Ομως, στους υπαλλήλους είχε προξενήσει εντύπωση η παρουσία στρατιωτών και σμηνιτών, που είχαν καταλάβει τις 20 τελευταίες θέσεις, έχοντας, μάλιστα, πληρώσει ολόκληρο εισιτήριο 25 δραχμών, κατ’ άτομο, ιδιαίτερα ακριβό για τους νεαρούς ένστολους.

Τα ερωτήματα πλήθυναν καθώς ανάμεσα στους οπλίτες βρίσκονταν και ορισμένοι άγνωστοι με πολιτικά, ασυνήθιστοι για το περιβάλλον της «Μάντρας», όπου σύχναζαν συνήθως διανοούμενοι της εποχής. Στο μεταξύ, η παράσταση άρχισε. Ο Αττίκ βρισκόταν στο πιάνο και, όπως κάθε βράδυ, τραγουδούσε και ορισμένα σατιρικά τραγούδια για πολιτικούς.

Για παράδειγμα ένα για τον Βενιζέλο έλεγε (σ.σ. με την ορθογραφία της εποχής):

«Σε μια ζωή κατεστραμμένη, απ’ την αγάπη της πολιτικής,
σε μια ζωή που δεν σας μένει παρά στη Νις να κατοικής,
σε μια ζωή κυνηγημένη που σου τα τρων διασκορπισμένοι
σ’ όλη τη γη τόσοι Καμμένοι
να ζη κανείς ή να μη ζη»

Ακολούθησαν ορισμένα άλλα σατιρικά τραγούδια για την Ελενα Βενιζέλου και κάποιους πολιτικούς της εποχής, για να φτάσει σε ένα, με το οποίο σατίριζε τον πρωθυπουργό Π. Τσαλδάρη και τη βούλησή του να επαναφέρει τη βασιλεία, λέγοντας:

«Θαρρώ-θαρρώ αλλά καλά κι’ εγώ δεν ξέρω
Θαρρώ-θαρρώ πως ίσως σας τον ξαναφέρω [ενν. τον βασιλιά]
Φρονώ-φρονώ, να ιδούμε όμως τι λεν κι’ εκείνοι [ενν. ο κόσμος]
Φρονώ-φρονώ πως κι αν ξανάρθη δεν θα μείνη».

Ξαφνικά, ακούστηκε ένα σφύριγμα. Ηταν το σύνθημα και αμέσως οι στρατιώτες και άλλοι με πολιτικά, για τους οποίους ο Αττίκ είχε πει ότι «ήσαν όργανα της Ειδικής Ασφάλειας», όρμησαν στη σκηνή. Κάποιος ή κάποιοι άρχισαν να τον χτυπούν με σιδερογροθιές στο κεφάλι και άλλοι ξέσχιζαν τα σκηνικά.

Ανάμεσα στους θεατές επικράτησε πανικός. Αλλοι έτρεχαν να φύγουν και άλλοι ανέβηκαν στη σκηνή για να προστατεύσουν τον καλλιτέχνη. Ξαφνικά, ένας υποκελευστής του Ναυτικού έβγαλε ένα πιστόλι και άρχισε να πυροβολεί στον αέρα, κατ’ άλλους για να προστατεύσει τον Αττίκ και κατ’ άλλους για να δώσει χρόνο στους πρωταγωνιστές της επίθεσης να εξαφανιστούν, όπως και έγινε.

«Ποτέ μου δεν φαντάστηκα», έλεγε χαριτολογώντας, σε δημοσιογράφους, ο Αττίκ «ότι θα προκαλούσα με τα αθώα τραγουδάκια μου την μήνιν μπράβων. Πάντως χθες είχα δύο καλάς εισπράξεις: Εις ξύλο και εις χρήμα!»

Τις επόμενες μέρες έγιναν μερικές συλλήψεις, ανάμεσά τους ιδιωτών και σμηνιτών. Ομως, το θεατράκι του Αττίκ συνέχιζε να γεμίζει από κόσμο που ήθελε ν’ απολαύσει το πρόγραμμα του χαρισματικού καλλιτέχνη, αν και από το επόμενο βράδυ το τραγουδάκι που πυροδότησε το… κλίμα είχε αφαιρεθεί από το ρεπερτόριο.

Η «Μάντρα του Αττίκ»: Ενα πρωτοποριακό θέατρο στην Αθήνα

Η «Μάντρα του Αττίκ» ήταν η κυψέλη της δημιουργίας του μεγάλου καλλιτέχνη. Ο Αττίκ (19 Μαρτίου 1885-29 Αυγούστου 1944), μιλώντας στη Δανάη Στρατηγοπούλου, την τραγουδίστρια, που είχε αναδείξει, της είχε περιγράψει την πρώτη «Μάντρα» ως εξής:

«[Ηταν] Πολλές σανίδες, λίγη μπογιά και αρκετή πρωτοπορία. Ενα ξύλινο παράπηγμα-σκηνή ύψους 6-7 μέτρων και δίπλα η αυλόπορτα-είσοδος. Στον δρόμο η πρόσοψη παριστάνει ένα διώροφο σπιτάκι με ζωγραφισμένα πορτοπαράθυρα. Ενα αληθινό παράθυρο στο ισόγειο, που στην πραγματικότητα ήταν το ταμείο, και μια αληθινή μπαλκονόπορτα με μπαλκόνι και δεύτερο πάτωμα. Στην είσοδο γλάστρες με φυτεμένα… μακαρόνια. Στην πόρτα ψηλά ένα κλουβί με μια σαρδέλα αντί πουλιού, μαρτυρούσε την εκ μητρός καταγωγή μου και μην ξεχνάτε ότι οι Τσιριγώτες έβαλαν τη σαρδέλα στο κλουβί να τραγουδήσει. Στο μπαλκόνι ακουμπισμένος με το αριστερό χέρι στα κάγκελα, σκυφτός προς τα έξω, ένας Αττίκ με αγγελικό χαμόγελο να κάνει με το δεξί χέρι μια χειρονομία υποδοχής. Αυτός ο Αττίκ ήταν ανδρείκελο σε φυσικό μέγεθος, έργο γνωστού γλύπτου, μοναδικού σε τέτοιες δύσκολες εργασίες».

Ο καλλιτέχνης, που είχε γεννηθεί στην Αθήνα και μεγαλώσει στην Αίγυπτο, δημιούργησε τη «Μάντρα» μετά την επιστροφή του από το Παρίσι, όπου είχε πάει το 1907 σε ηλικία 22 ετών, για να σπουδάσει πολιτικές επιστήμες αλλά τον κέρδισε η μουσική. Εκεί παντρεύτηκε το 1909 την πρώτη γυναίκα του, Μαρί-Ελέν, η οποία πέθανε έξι μήνες μετά τον θάνατο του μοναδικού παιδιού τους σε ηλικία ενός έτους, μη αντέχοντας το βάρος της απώλειας.

Στη συνέχεια, ο Αττίκ συνδέθηκε και παντρεύτηκε με την ηθοποιό και ποιήτρια Μαρίκα Φιλιππίδου, που ήταν ο μεγάλος έρωτας της ζωής του. Ωστόσο, ο γάμος τους δεν κράτησε πολύ και το 1914 η Φιλιππίδου εγκατέλειψε τον Αττίκ για να παντρευτεί τον πατέρα της Μελίνας Μερκούρη, Σταμάτη Μερκούρη.

Σταδιακά, όμως, ήρθε η αναγνώριση. Ο Αττίκ παίζει στα μεγαλύτερα θέατρα του Παρισιού με περίφημους καλλιτέχνες και δίνει τραγούδια στους δημοφιλέστερους Γάλλους ερμηνευτές. Επίσης, έρχεται στη ζωή του ξανά ο έρωτας στο πρόσωπο της Ρωσίδας χορεύτριας Σούρα, την οποία παντρεύτηκε και έζησε μαζί της μέχρι τον θάνατό του.

Ωστόσο, τα οικονομικά προβλήματα της οικογένειάς του και η ασθένεια της αδελφής του Νόρας τον αναγκάζουν, το 1930, να επιστρέψει στην Αθήνα για μόνιμη διαμονή. Ανήσυχο και δημιουργικό πνεύμα, αποφασίζει να εισαγάγει στη νυχτερινή ζωή της πρωτεύουσας ένα νέος είδος θεάματος, το οποίο δεν θα παρουσιαζόταν σε κάποιο κεντρικό θέατρο, αλλά σε μια συνοικιακή «μάντρα», όπως αυτές που χρησιμοποιούνταν για ερασιτεχνικές θεατρικές παραστάσεις, Καραγκιόζη κ.ά.

Οπως είχε πει, επί σκηνής, ο Αττίκ, ψάχνοντας για τον κατάλληλο χώρο ένας αστυφύλακας του είχε υποδείξει τη «μάντρα», επί της οδού Μηθύμνης 20, στην πλατεία Αμερικής (ή Αγάμων). Μέσα σε 13 μέρες είχε φτιάξει μια μικρή ξύλινη σκοινή και διαμόρφωσε τον χώρο, όπου υπήρχαν σατιρικές πινακίδες, οι οποίες έγραφαν «Αγαπάτε τα ζώα, τον Αττίκ και αλλήλους», «Παρακαλείσθε να φέρεσθε με τον προσήκοντα σεβασμόν προς τον φορατζήν» (σ.σ. στην είσοδο κάθε θεάτρου υπήρχε εφοριακός), «Απαγορεύεται το πτύειν προς τα άνω», «Απαγορεύεται η έκφρασις θαυμασμού διά κτυπημάτων επί των γονάτων του γείτονός σας», «Απαγορεύονται τα γνεψίματα προς τα δουλικά (σ.σ. υπηρέτριες) που παρακολουθούν την παράστασιν από της διπλανής ταράτσας» κ.λπ.

Ετσι, στις 31 Ιουλίου 1930 δημοσιευόταν στην εφημερίδα «Πατρίς» μια επιστολή του, με την οποία ανακοίνωνε ότι την επομένη μέρα θα γινόταν η έναρξη των παραστάσεων και έγραφε:

«Το είδος του θεάτρου αυτού, καινοφανές διά τας Αθήνας, θα ομοιάζη αφ’ ενός, εις τας γενικάς του γραμμάς προς τα Καλλιτεχνικά Καμπαρέ των Παρισίων, ως το “Theatre de 10 heures”, “Deux Anes” κ.λπ., αφ’ ετέρου δε ως το “LetoutehizaMjch” -Νυχτερίδα, του Μπάλιεφ της Μόσχας, προσηρμοσμένον εις τας απαιτήσεις της αθηναϊκής νοοτροπίας. Εκτελεσταί των διαφόρων αριθμών του προγράμματος, ήτοι ασμάτων, επικαίρων τετράστιχων, απαγγελιών, μονοπράκτων “Sketch” κ.λπ., θα είναι αυτοί ούτοι οι συγγραφείς. Εις την καλλιτεχνικήν αυτήν προσπάθειαν θα έχω ως πολυτίμους συνεργάτας τους γνωστοτάτους συγγραφείς κ.κ. Π. Χορν, Α. Βώττην και τινας άλλους καλλιτέχνας, μη συγγραφείς».

Από τις πρώτες παραστάσεις ο κόσμος άρχισε να γεμίζει το μικρό θεατράκι, στο οποίο, όπως σε όλες τις «μάντρες» της εποχής, υπήρχαν και πολλοί «τζαμπατζήδες». Ομως, το κέφι σε κάθε παράσταση ήταν μεγάλο, καθώς, όπως έγραφαν χαρακτηριστικά οι εφημερίδες της εποχής, ήταν «ένα θέατρο, όπου παίζουν οι θεατές», αφού κάθε βράδι ο Αττίκ έκανε διάλογο με τους θεατές και συνήθως καλούσε κάποιους απ’ αυτούς στη σκηνή να τραγουδήσουν ή ν’ απαγγείλουν ποίημα. Μερικά χρόνια αργότερα, η «Μάντρα» μεταφέρθηκε στο υπαίθριο θέατρο «Δελφοί» και ακολούθως στην παλιά αθηναϊκή ταβέρνα «Μονμάρτη». Η ιστορία της τελείωσε το 1944 με τον θάνατο του δημιουργού της.

Αχ, τι μούχεις κάνει! Γκιόσσα!

Ιδιαίτερα συναισθηματικός ο Αττίκ αλλά και πνευματώδης, είχε γράψει πολλά τραγούδια, εμπνευσμένος από τους έρωτές του αλλά κυρίως από τις ερωτικές απογοητεύσεις του, ιδιαίτερα μετά την εγκατάλειψή του από τη δεύτερη σύζυγό του, Μαρίκα Φιλιππίδου.

Ο αστικός μύθος θέλει τη Μαρίκα Φιλιππίδου να πηγαίνει στη «Μάντρα» του Αττίκ συνοδευόμενη από τον δεύτερο σύζυγό της και τον κόσμο ν’ απαιτεί από τον καλλιτέχνη να τραγουδήσει το «Είδα μάτια», ένα υπέροχο βαλσάκι που είχε γράψει ο ίδιος όταν γνώρισε τη Μαρίκα.

Ο Αττίκ, συγκινημένος, διέκοψε την παράσταση και για 10 λεπτά της ώρας αποσύρθηκε στο καμαρίνι. Το κοινό παρέμενε «παγωμένο» στη θέση του, μέχρι που ο καλλιτέχνης επέστρεψε. Χωρίς να πει τίποτα, προχώρησε, κάθισε στο πιάνο και, παίζοντας έναν σκοπό, άρχισε να τραγουδάει: «Ζητάτε να σας πω, τον πρώτο μου σκοπό, τα περασμένα μου γινάτια, ζητάτε “Είδα μάτια”, με σκίζετε κομμάτια…».

Τα πράγματα, όμως, δεν φαίνεται να έγιναν ακριβώς έτσι. Σύμφωνα με μια πιο ρεαλιστική περιγραφή (εφημερίδα «Πατρίς», 12.8.1930), σε μια από τις πρώτες παραστάσεις στη «Μάντρα», ο Αττίκ, μιλώντας στους θεατές, όπως συνήθιζε, προανήγγειλε ένα νέο τραγούδι λέγοντας:

«Αγαπηταί κυρίαι και κύριοι, το τραγουδάκι αυτό είναι ο πόνος της ψυχής μου, είναι η παληά μου αγάπη…»
«Ξέρουμε, ξέρουμε!» φώναξαν κάποιοι.
«Ναι, αλλά αυτό είναι το τελευταίο τραγουδάκι που έγραψα για την παληά μου αγάπη», απάντησε ο ίδιος και αφού κάθισε στο πιάνο άρχισε να τραγουδάει το «Ζητάτε να σας πω».

Εκείνες τις πρώτες ημέρες φαίνεται ότι, πραγματικά, είχε πάει και η Μαρίκα Φιλιππίδου στη «Μάντρα» και, όπως διαβάζουμε η συνάντηση εξελίχθηκε ως εξής:

«“Καλησπέρα, Μαρίκα μου!” της φώναξε ο Αττίκ. “Είκοσι χρόνια έχω να σε πω Μαρίκα”». Η φωνή του είχε γίνει υγρή. Συνεκινήθη πραγματικά. Της είπε: «Θα σου τραγουδήσω το “Κι’ όμως…”
Το τραγούδησε. “Λησμόνησα το χρώμα των ματιών της… Λησμόνησα ακόμα και το όνομά της… Τόσα και τόσα βάσανα και πόνους”.
Ο Αττίκ αναστενάζει. Στρέφει στην πλατεία προς το μέρος όπου κάθεται η Μαρίκα και της λέει: “Αχ, τι μούχεις κάνει! Γκιόσσα!”
Το κοινόν εσπαρτάρησε στα γέλια. Ο Αττίκ εσηκώθη από το πιάνο δακρυσμένος. Η Μαρίκα ήταν κόκκινη από τη συγκίνηση. Τα ωραία γαλανά ματάκια της είχαν υγρανθή».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο φάκελος της τρομοκρατικής επίθεσης παραμένει ανοιχτός
Στις 11 Ιουλίου 1988 πραγματοποιείται στο ελληνικό κρουαζιερόπλοιο «Σίτυ οφ Πόρος» η μεγαλύτερη έως τώρα τρομοκρατική επίθεση πάνω σε πλοίο χωρίς να έχει ποτέ διευκρινιστεί ποιο ήταν το σχέδιο των δραστών.
Ο φάκελος της τρομοκρατικής επίθεσης παραμένει ανοιχτός
ΝΗΣΙΔΕΣ
Απροετοίμαστοι οι πολίτες
Δευτέρα 28 Οκτωβρίου 1940. Η Αθήνα ξυπνάει στις 7 το πρωί με τους ήχους των αντιαεροπορικών σειρήνων. Ο πόλεμος έφτασε και στην Ελλάδα. Η «πολιτική ουδετερότητας» του Ιωάννη Μεταξά έχει αποτύχει οικτρά.
Απροετοίμαστοι οι πολίτες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια πολιτική δολοφονία που πλήγωσε τη Δικαιοσύνη
Τα έντονα πολιτικά πάθη, που «κατέτρωγαν» το νεοσύστατο ελληνικό κράτος, κορυφώθηκαν στις 20 Αυγούστου 1850 με μια πολιτική δολοφονία στη «καρδιά» της Αθήνας. Θύμα ήταν ο υπουργός Εκκλησιαστικών Νικόλαος...
Μια πολιτική δολοφονία που πλήγωσε τη Δικαιοσύνη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το πρώτο αίμα μετά την απελευθέρωση της Αθήνας
Την τρίτη μέρα των λαϊκών πανηγυρισμών για την απελευθέρωση από τους Γερμανούς, ένοπλοι φασίστες, συνεργάτες μέχρι προ ολίγων ωρών των ναζί, αιματοκύλησαν την Αθήνα.
Το πρώτο αίμα μετά την απελευθέρωση της Αθήνας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στα βήματα του Οθωνα οι διωγμοί των προσφύγων
Οι αστυνομικές επιχειρήσεις εναντίον προσφύγων στην «καρδιά» της Αθήνας έχουν τη δική τους ιστορία. Η πρώτη έγινε τον Φεβρουάριο του 1852, με στόχο την απέλαση 30 Πολωνών πολιτικών προσφύγων, αγωνιστών...
Στα βήματα του Οθωνα οι διωγμοί των προσφύγων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο λήσταρχος που έσπασε το ηθικό Γάλλων και Βρετανών
Ο Χρήστος Νταβέλης έγινε, με τις πράξεις του, σύμβολο αντίστασης των Ελλήνων απέναντι στον γαλλο-αγγλικό στρατό κατοχής που έδρευε στον Πειραιά, στη διάρκεια του Κριμαϊκού Πολέμου (1853-1856).
Ο λήσταρχος που έσπασε το ηθικό Γάλλων και Βρετανών

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας