Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Ο ΣΥΡΙΖΑ αξίζει ακόμη μία τετραετία»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Ο ΣΥΡΙΖΑ αξίζει ακόμη μία τετραετία»

  • A-
  • A+

Ηταν βουλευτής και είναι εκ νέου υποψήφιος βουλευτής Α' Πειραιώς και Νήσων με τον ΣΥΡΙΖΑ. Υπήρξε πρόεδρος της Διαρκούς Επιτροπής Εθνικής Αμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων και μέλος της Διαρκούς Επιτροπής Μορφωτικών Υποθέσεων και της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων. Αυτά ισχύουν τα τελευταία 4 χρόνια.

Τα προηγούμενα 40 όμως, πριν ο Κώστας Δουζίνας φτάσει στα έδρανα της Βουλής, δρούσε με τις ίδιες αξίες και ήθος από την έδρα του καθηγητή Νομικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Κολέγιο Birkbeck του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, της Νομικής Σχολής του οποίου ήταν και ιδρυτικό μέλος

Στο τελευταίο βιβλίο «Από την έδρα στα έδρανα» (μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Νήσος) απαντά ακριβώς στο ποια ήταν αυτή η πορεία. Σήμερα διεκδικεί και πάλι την ψήφο και εξηγεί το όραμα της Αριστεράς τον 21ο αιώνα.

● «Από την έδρα στα έδρανα». Τι κρατάτε, τι μάθατε και τι ξεχάσατε μέσα από αυτό το ταξίδι;

Εμαθα την πολιτική και πώς λειτουργεί η πολιτική. Πώς δηλαδή φεύγεις από έναν χώρο (του πανεπιστημίου) όπου κυριαρχεί ο ορθός λόγος (δηλαδή τα επιχειρήματα με αρχή, μέση και τέλος) και έρχεσαι αντιμέτωπος με έναν χώρο της πολιτικής, στον οποίο τα επιχειρήματα υπάρχουν μεν αλλά δεν είναι πάντοτε το κυρίαρχο κομμάτι. Διαπίστωσα εκ των έσω πως ένα χαρακτηριστικό του δημόσιου λόγου στην πολιτική είναι η συνεχής επανάληψη συνθημάτων και απόψεων, αναλόγως με την πολιτική παράσταση-παράταξη.

Εχουμε πολλούς επαναλαμβανόμενους μονολόγους. Αυτοί, από τη μια πλευρά, έχουν τη δυνατότητα να ενσωματώνουν στην κοινή συνείδηση τη γραμμή που θέλει να περάσει ο πολιτικός αλλά, από την άλλη, ακούγονται κλισέ και ελαφρώς αντίθετα προς τη λογική της ανάπτυξης ενός ολοκληρωμένου επιχειρήματος.

Τι ξέχασα;... Παραλίγο να ξεχάσω αυτό που ήμουνα. Δηλαδή, ένας άνθρωπος που διάβαζα και έγραφα και μιλούσα ακριβώς γι' αυτό: για τη δημιουργία μιας θεωρίας πάνω στην κριτική ανάλυση των κοινωνικών φαινομένων και, στη δική μου περίπτωση, κυρίως των φαινομένων του δικαίου και της ιδεολογίας του. Ευτυχώς αυτό δεν το ξέχασα. Ξέχασα πιθανόν μια ηρεμία που υπάρχει στον πανεπιστημιακό χώρο, μια αποδοχή των επιχειρημάτων της άλλης πλευράς και μια μεγαλύτερη νηφαλιότητα και σωφροσύνη που υπάρχει στους πανεπιστημιακούς – όχι αναγκαστικά σε όλους, αλλά υπάρχει.

Οσο για το τι κρατάω;... Αυτό που προσπαθώ να κάνω είναι να φέρνω στον πολιτικό λόγο όσο μπορώ περισσότερο μια επιχειρηματολογία και μια τεκμηρίωση που βγαίνει από την πανεπιστημιακή μου καριέρα. Και βέβαια, να προσπαθήσω να δείξω ακριβώς αυτές τις ριζικές διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στον λόγο της ισότητας και της δημοκρατίας και στον λόγο της ανισότητας όπως τον εννοούν οι φιλελεύθεροι – εξάλλου το είπε και ο κ. Μητσοτάκης πως «η ανισότητα είναι στη φύση του ανθρώπου».

Γι' αυτούς η δημοκρατία είναι ένας τρόπος απλώς για να μετράνε τις ψήφους και να εκλέγουν αντιπροσώπους: ένας άνθρωπος = μία ψήφος. Αυτό σημαίνει δημοκρατία για τους φιλελεύθερους. Αν κάτι λοιπόν δεν ξεχνάω ποτέ, είναι πως πρέπει να τελειώνουμε με την ανισότητα, ως το μεγαλύτερο κακό που έχει η κοινωνία μας, και από την άλλη να προάγουμε τη δημοκρατία ως μια μεθοδολογία μέσα από την οποία μπορούμε να φτιάξουμε μια καλύτερη κοινωνία.

Να φτιάξουμε μια νέα σχέση με την κοινωνία, μόνιμη και άμεση

● Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι από τη μία βλέπουμε μια έντονη, σχεδόν λατρευτική εικόνα του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα από ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού και από την άλλη υπάρχει ένα εξίσου έντονο αντιΣΥΡΙΖΑ μένος;

Ζούμε ένα παράδοξο της κοινωνίας μας, η οποία έχει κατατεμαχιστεί – μιλάω γι' αυτό το περίφημο επιχείρημα για τη μεσαία τάξη, που ώρες ώρες νομίζουμε ότι η μεσαία τάξη στην Ελλάδα πιάνει όλο τον πληθυσμό, από τους ανέργους μέχρι τους εφοπλιστές!

Οταν υπάρχει αυτή η κατάτμηση, υπάρχουν δύο τρόποι να μιλήσει η πολιτική: ο ένας είναι ακριβώς δημιουργώντας μια σχέση αλληλεπίδρασης και άμεσης μεσολάβησης ανάμεσα στα λαϊκά αιτήματα και τους πολιτικούς. Και από την άλλη, υπάρχει μια άλλη σχέση στην οποία έχει βοηθήσει πολύ η κοινωνία του θεάματος, στην οποία δημιουργούνται σχέσεις μεταξύ ηγετών και λαού. Νομίζω ότι αυτή η πρώτη σχέση υπήρξε σε έναν μεγάλο βαθμό με την ηγεσία και το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ το 2015, όταν πραγματικά το μήνυμα μιας πραγματικής λαϊκής συσπείρωσης εναντίον των ελίτ, του μνημονίου και των εξωτερικών παρεμβάσεων δημιούργησε τις μεγάλες επιτυχίες και τις μεγάλες προσδοκίες. Σήμερα τα πράγματα έχουν αλλάξει.

Συνηθίζω να λέω πως το '15 υπήρχε ένας έρωτας μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και λαού. Οταν όμως ο ΣΥΡΙΖΑ έζησε την αντίφαση του να πρέπει να εφαρμόζει σε έναν βαθμό κάποιες από τις πολιτικές λιτότητας τις οποίες ιδεολογικά απέρριπτε, τότε ο αρχικός έρωτας έγινε ένας κανονικός γάμος. Και ως τέτοιος, έχει πάντοτε τα πάνω και τα κάτω του, και το παράπονο και την απογοήτευση. Φτάσαμε δηλαδή σε μια κανονικότητα: παραμένει φυσικά μια σχέση μέριμνας και ενδιαφέροντος για τα κοινωνικά προβλήματα και ταυτόχρονα περνάει και από όλες τις δυσκολίες που έχει μια οικογένεια ή ένα ζευγάρι.

Αυτή η «κανονικοποίηση» της σχέσης ΣΥΡΙΖΑ - λαού έχει και τα θετικά στοιχεία μιας ήρεμης συμβίωσης, αλλά χάνει φορές και τη δυνατότητα να δημιουργεί ένα όραμα, να ακολουθεί ένα όνειρο, να προχωράει προς αυτά που θα ήθελε κανείς να υπάρχουν στην κοινωνία μας.

● Αρα, μετά το αποτέλεσμα των ευρωεκλογών, για τι μιλάμε; Για κρίση στη «σχέση» αυτή, για διαζύγιο λόγω ασυμφωνίας χαρακτήρων, για φιλικό διακανονισμό; Για τι ακριβώς;

Δεν πιστεύω ότι ισχύει κανένα διαζύγιο. Ισα ίσα, θεωρώ πως υπάρχει η δυνατότητα και η πιθανότητα να ανατραπεί το αποτέλεσμα. Τότε θα έχουμε την ευκαιρία να εδραιώσουμε αυτή τη σχέση ή αν ο μη γένοιτο χάσει ο ΣΥΡΙΖΑ και πάλι να δημιουργήσουμε μια μόνιμη πλέον σχέση, με έντονη συναισθηματική συνοχή.

Αυτή ακριβώς η σχέση συνοχής κόσμου και κόμματος είναι που θα δημιουργήσει έναν νέο ΣΥΡΙΖΑ, ο όποιος είναι πιο γειωμένος στην κοινωνία, έχει μεγαλύτερη ενσωμάτωση στους αρμούς της κοινωνίας και έτσι μπορεί να δημιουργήσει τη δυνατότητα της δημιουργίας ενός μεγάλου λαϊκού δημοκρατικού πόλου και που θα είναι εν δυνάμει κυβέρνηση στο μέλλον, αν δεν είναι τώρα.

● Αρα εσείς ποια αλλαγή θα λέγατε ότι θα πρέπει να κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ, είτε βγει πρώτο κόμμα στις εκλογές είτε όχι;

Κατ' αρχάς να ξεκινήσει από την αρχή και να ξαναφτιάξει τον τρόπο που οργανώνεται ως κόμμα. Να καταλάβει ότι ένα κόμμα το οποίο πραγματικά αντιπροσωπεύει ένα μεγάλο κομμάτι του λαού με κυρίως ταξικό πρόσημο πρέπει να είναι κοινωνικά παρόν.

Επομένως χρειάζεται και μια δουλειά μυρμηγκιού – δεν είναι μόνο οι αετοί από πάνω που δίνουν τη γενική κατεύθυνση, αλλά και οι από κάτω. Με αυτούς θα πρέπει να ασχοληθεί το κόμμα σιγά σιγά όπως χτίζεται, με τα συνδικάτα, την τοπική αυτοδιοίκηση, τους συλλόγους και τις οργανώσεις. Να φτιαχτεί μια νέα οργανική σχέση που δυστυχώς δεν την είχαμε όσο έπρεπε. Πρέπει να ξαναδημιουργηθεί αυτή η οργανική σχέση με την κοινωνική βάση, να δημιουργηθεί ένα κόμμα το οποίο πραγματικά αντιπροσωπεύει τους πολίτες και ταυτόχρονα δημιουργεί, με μια συνεχή αλληλεπίδραση από τα κάτω προς τα πάνω και το αντίστροφο, μια διαλεκτική σχέση.

Αυτό σημαίνει και αλλαγή στο κόμμα και αλλαγή σε νοοτροπίες. Και βέβαια, στην ιδεολογία του κόμματος, ώστε να φτιαχτεί ένα νέο συμβόλαιο, μια νέα σχέση.

● Αυτό σημαίνει και αλλαγή προσώπων;

Δεν θεωρώ πως είναι αυτό το διακύβευμα. Προφανώς κάποια στιγμή θα βγει και ένας λογαριασμός με ανάληψη πιο συγκεκριμένων πολιτικών ευθυνών, αλλά δεν πιστεύω ότι είναι αυτό το κρίσιμο σημείο σήμερα. Αν ο ΣΥΡΙΖΑ απέτυχε στις ευρωπαϊκές και αυτοδιοικητικές εκλογές, δεν πιστεύω ότι πρέπει να βρούμε ποιος ή ποιοι έφταιγαν. Γιατί στο μέτρο που ο ΣΥΡΙΖΑ είναι μια συλλογική οντότητα, ένας συλλογικός διανοούμενος, για την αποτυχία του φταίμε όλοι όσοι είχαμε σχέση με αυτό το κόμμα – είτε ως στελέχη είτε ως βουλευτές και υπουργοί είτε ως απλά μέλη.

Ολοι πρέπει να πάρουμε ένα κομμάτι της ευθύνης και να χρησιμοποιήσουμε αυτά τα οποία μάθαμε και τον τρόπο με τον οποίο εξηγούμε αυτή την αποτυχία, για να φτιάξουμε κάτι καινούργιο, το οποίο όμως θα είναι πια μόνιμο.

● Με τα όσα λάθη, παραλείψεις ή αστοχίες, ο ΣΥΡΙΖΑ αξίζει ακόμη μία τετραετία;

Η δεύτερη τετραετία ήταν και είναι απαραίτητη. Γιατί για να πετύχει η όποια μεγάλη αλλαγή (και εν προκειμένω είχαμε μια ριζική αλλαγή η οποία πήγε αντίθετα σε ένα σύνολο συστημάτων και δικτύων εξουσίας) χρειάζεται μεγάλο χρονικό διάστημα. Και για να θυμηθούμε αυτό που είπε ο Χέγκελ, πως η Γαλλική Επανάσταση έβαλε μεν την ελευθερία στη φιλοσοφία της Ιστορίας αλλά δεν ήταν αρκετή, χρειαζόταν άλλη μια επανάσταση για να ενσωματωθεί η έννοια της ελευθερίας στον κόσμο. Χρειάζεται, λοιπόν, η δεύτερη τετραετία του ΣΥΡΙΖΑ και της Αριστεράς.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να πούμε και κάτι άλλο: αν συγκρίνουμε την Ελλάδα του 2014 με την Ελλάδα του 2019, η κατάσταση σήμερα είναι ασύγκριτα καλύτερη σε όλα τα επίπεδα. Δεν υπάρχει κανένας χώρος στην οικονομία, στην κοινωνία, στα δικαιώματα ή στις διεθνείς σχέσεις όπου δεν είμαστε καλύτεροι από τότε. Αλλά αυτό το «καλύτερα» είναι ακόμα εύθραυστο. Γι' αυτό ακριβώς χρειάζεται και δεύτερη τετραετία και όχι μια παλινόρθωση του συστήματος που οδήγησε σε όλη αυτή την καταστροφή: σε μια Ελλάδα της φτωχοποίησης, της διάλυσης του κράτους, του πολιτικού εμπαιγμού.

Ακόμη όμως και αν δεν την έχουμε, και πάλι θα πρέπει να δημιουργήσουμε αυτόν τον πολιτικό φορέα που μαζί με τους εργαζόμενους, τους ανθρώπους στις γειτονιές, τους κοινωνικούς φορείς θα κάνει πλήρως κατανοητό πως οποιαδήποτε επιστροφή στο παρελθόν θα αποτελέσει ένα τεράστιο πρόβλημα – μια καταστροφή συνολικά για τη χώρα και ειδικά για τους πολίτες της.

● Τι θα απαντούσατε σε όσους πιθανώς σας έλεγαν «μα, για ποια Αριστερά μιλάτε»;

Θα ξεκινήσω λέγοντας πως αυτό είναι ένα πολύ δόκιμο και πολύ σωστό ερώτημα. Διότι τα δύο μεγάλα μοντέλα της Αριστεράς του 20ού αιώνα, δηλαδή το κλασικό σοσιαλδημοκρατικό όπως το είδαμε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, απέτυχε. Απέτυχε από τη στιγμή που αποδέχθηκαν ακόμα και τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα ότι η λογική της πίτας που ακούμε συνεχώς και στην Ελλάδα (ότι αυτή η πίτα πρέπει διαρκώς να μεγαλώνει, να υπάρχει συνεχώς αύξηση του ΑΕΠ ώστε να έχουμε και κάποια «ψίχουλα» για τους πολλούς, το λεγόμενο Trickle-down, όπως λέγεται στην οικονομία) απέτυχε. Αλλά και το κομμουνιστικό μοντέλο απέτυχε. Πλέον βρισκόμαστε σε μια «Εποχή των μεταβάσεων», για την οποία μιλούσε ο Γκράμσι, όπου «το παλαιό δεν έχει πεθάνει και το νέο δεν έχει ακόμη γεννηθεί».

Ε, αυτή είναι η εποχή των τεράτων – που σήμερα το βλέπουμε με τον νεοφιλελευθερισμό και την Ακροδεξιά. Σε αυτή την εποχή, στην Αριστερά (που μόνο στην Ελλάδα είναι ισχυρή) ξέρουμε ποια είναι τα αιτήματα και οι κοινωνικές ανάγκες αλλά δεν είμαστε σίγουροι για το ποια είναι τα εργαλεία και ποιες οι μέθοδοι για να τα ικανοποιήσουμε. Ωστόσο, στην Αριστερά και σήμερα ισχύει το διαχρονικό πρόταγμα: «από τον καθένα σύμφωνα με τις ικανότητές του, στον καθένα σύμφωνα με τις ανάγκες του!».

Αυτό το σύνθημα, που έμπαινε στις σημαίες των επαναστατών, σοσιαλιστών και κομμουνιστών, είναι ακόμη επίκαιρο. Δηλαδή, παρότι δεν ξέρουμε ακριβώς τι σημαίνει Αριστερά στον 21ο αιώνα, ξέρουμε όμως ότι ο ορίζοντας τον οποίο πρέπει να κοιτάμε είναι αυτός της ισότητας και της δημοκρατίας. Δεν θα υπάρξει σοσιαλισμός χωρίς δημοκρατία, έλεγε ο Πουλαντζάς.

Εγώ θα έλεγα σήμερα ότι είναι απαραίτητη η συνεχής μείωση των ανισοτήτων σε συνδυασμό με μια δημοκρατία η οποία σταματάει να είναι απλός τρόπος επιλογής των ελίτ και των αντιπροσώπων στα διάφορα σώματα και γίνεται ένας τρόπος οργάνωσης της καθημερινής μας ζωής σε όλα τα επίπεδα: από το προσωπικό και οικογενειακό και κοινωνικό στον πολιτισμό και στην οικονομία.

Αυτόν τον τρόπο καλούμαστε να βρούμε και αυτόν τον ορίζοντα να θέσουμε και πάλι στο κάδρο, ως η Αριστερά στον 21ο αιώνα. Μιλάω για ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα το οποίο δεν έχει τερματικό σταθμό· θα βρίσκεται συνεχώς σε κίνηση. Αυτό είναι το στοίχημα πλέον της Αριστεράς, φυσικά και στην Ελλάδα και στον ΣΥΡΙΖΑ. Ολα τα άλλα έχουν αποτύχει.

Για τον Πειραιά

«Είμαι από το Πασαλιμάνι. Ολη η ζωή μου στην Ελλάδα την πρώτη περίοδο, πριν φύγω για σχεδόν 40 χρόνια στο εξωτερικό αμέσως μετά τις σπουδές μου στη Νομική, ήταν στον Πειραιά. Εως τότε, δεν είχα ζήσει πουθενά αλλού· μόνον εκεί. Μάλιστα όταν φίλοι μου λένε ότι παρά τα 41 χρόνια που ζω στο εξωτερικό είμαι ακόμα βέρος Πειραιώτης, απαντώ πως μπορείς να πάρεις το παιδί από τον Πειραιά, αλλά ποτέ τον Πειραιά από το παιδί. Και γι' αυτό θα σας πω πως φταίει κυρίως ο Πειραιάς. Αυτή η πόλη θεωρώ πως είναι πραγματικά η ελληνική συνείδηση – ακόμη κι αν αυτός ο όρος είναι προβληματικός γιατί απλοποιεί. Ωστόσο, πραγματικά πιστεύω πως ο Πειραιάς αντιπροσωπεύει την ελληνικότητα. Ακριβώς γιατί ως λιμάνι δεχόταν και δέχεται συνεχώς κύματα ιδεών, ανθρώπων, εμπορευμάτων. Υπάρχουν περιοχές μεταναστών και προσφύγων στον Πειραιά όπως τα Μανιάτικα, η περιοχή όπου ζουν οι Κρήτες κ.ά. αλλά ταυτόχρονα μιλάμε και για μια κοσμοπολίτικη πόλη. Είναι μια πόλη-λιμάνι, μια πύλη εμπορίου και ιδεών, αλλά κυρίως, για μένα, είναι ένα χωνευτήρι πολιτισμών. Πάντα ανοιχτός στο διαφορετικό και το νέο. Αυτή είναι η πόλη μου και γι' αυτήν εργάζομαι πλέον και ως βουλευτής, σήμερα υποψήφιος βουλευτής Α' Πειραιώς και Νήσων».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ποιητής... εκ του προχείρου
Να εξαρτάται η Βουλή κατάντια είν’ μεγίστη απ’ τ’ αυτοκίνητο του ενός και τ’ αλλουνού την κύστη. Γι’ αυτό ποια λύση βρήκανε μετά βαΐων και κλάδων; Κάποιοι υπηρέτες να γενούν, φευ, δυο αφεντάδων. Είν’ στην...
Ποιητής... εκ του προχείρου
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Πολιτευόμενοι δημοσιογράφοι»
Ο εναγκαλισμός της δημοσιογραφίας με την πολιτική είναι, επομένως, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και διαχρονικά στοιχεία του ελληνικού Τύπου. Πολλοί δημοσιογράφοι αποφασίζουν έτσι να αλλάξουν ρόλο προκειμένου...
«Πολιτευόμενοι δημοσιογράφοι»
ΝΟΡΑ ΡΑΛΛΗ
Κάπνισα κι εγώ στο Μαξίμου
Θα μου πεις, όλοι το έλεγαν. Ελα, όμως, που αν μου 'λεγες ότι στο κέντρο μιας συμπαντικής μαύρης τρύπας ανακάλυψαν έναν με φακό, να ψάχνει πού είναι ο διακόπτης, πιο πιθανό θα μου φαινόταν.
Κάπνισα κι εγώ στο Μαξίμου
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Τα πράγματα για τον ΣΥΡΙΖΑ θα μπορούσαν να είναι καλύτερα διότι, παρά τα λάθη του 2015, παρήγαγε σπουδαίο έργο, έδωσε καλές λύσεις σε χρονίζοντας προβλήματα και άλλαξε τη διεθνή εικόνα της χώρας προς το...
Της Αλλοπάρ*
ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΑ
Καθρέφτη καθρεφτάκι μου
Βαρέθηκα να ψάχνω ερμηνείες, ν' ακούω εξηγήσεις, να διαβάζω αναλύσεις. Προσωπικά κατέληξα στο εξής: Ας κοιτάξουμε όλους αυτούς προσεκτικά και μετά ας κοιταχτούμε στον καθρέφτη.
Καθρέφτη καθρεφτάκι μου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θα γυρίσουμε πίσω;
Το κράτος πρόνοιας συμβάλλει στην ανάπτυξη. Με το Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι μπήκαν σε μαγαζιά για ψώνια. Αυτό αυξάνει τον τζίρο, τονώνει την παραγωγή, δημιουργεί θέσεις...
Θα γυρίσουμε πίσω;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας