Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Με το γαρίφαλο στην κάννη του όπλου
AP Photo / Antonio Aguiar
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Με το γαρίφαλο στην κάννη του όπλου

  • A-
  • A+

Φανταστείτε ότι ξυπνάτε χαράματα σε ένα πορτογαλικό χωριό στις 25 Απριλίου του 1974. Μαζί με τον Σελεστίνο. Τον βλέπετε να δένει τη φυσιγγιοθήκη στη μέση του, να φοράει το Μπράουνινγκ σταυρωτά, να βεβαιώνεται πως έχει τον καπνό και τα τσιγαρόχαρτά του, να παίρνει το ρολόι του από το καρφί στον τοίχο και να κατεβάζει δυο γουλιές ρακί πριν βγείτε έξω. Δυο γουλιές, την πρώτη για τις καούρες και τη δεύτερη για τις μαύρες σκέψεις.

Ναι, μαύρες σκέψεις.

Γιατί στο τοπίο του, στο βιβλίο του «Το δικό σου πρόσωπο θα είναι το τελευταίο» (Πόλις), ο συγγραφέας Joao Ricardo Pedro διηγείται με δυνατή ευαισθησία και συναρπαστική γραφή -είναι το πρώτο του βιβλίο- το ανεξίτηλο σημάδι του πολέμου και των πολιτικών συνεπειών σε μια οικογένεια, σε μια χώρα, που έχει δοκιμαστεί από την τυραννία του Σαλαζάρ αλλά και τα παιχνίδια των επεκτατικών σχεδίων των μεγάλων δυνάμεων. Η μεγάλη δοκιμασία της Πορτογαλίας θυμίζει σε πολλά την Ελλάδα. Γι' αυτό και πιστεύω πως το συγκεκριμένο βιβλίο μάς προκαλεί έντονα συναισθήματα. Μυστικά και ψέματα, αλλά και χαρές που προέρχονται από την ανθρώπινη δύναμη, την ανθρώπινη απόφαση, συνθέτουν ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα.

Στη ραστώνη του καλοκαιριού, το βιβλίο του J.R. Pedro, παρά το δύσκολο θέμα του, δεν θα σας δυσκολέψει καθόλου. Γιατί είναι ένα καλό βιβλίο και άποψή μου είναι πως τα καλά βιβλία δεν δυσκολεύουν τον αναγνώστη, αντιθέτως τον εξελίσσουν. Συχνά αστεία, σπαρακτική αρκετές φορές και συναρπαστική, η γραφή του συγγραφέα θα σας ξαφνιάσει με τη διεισδυτική του ματιά τόσο στην πολιτική όσο και στις καρδιές των ανθρώπων.

Η Πορτογαλία, η Αργεντινή, η Αυστρία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν τον ρόλο της στην πλοκή, που έχει αφετηρία την ιστορική «Επανάσταση των Γαριφάλων». Τι ακριβώς ήταν εκείνη η επανάσταση που έριξε τον δικτάτορα Σαλαζάρ;

Ας θυμηθούμε μερικά πράγματα: στρατιωτικό κίνημα αριστερών αξιωματικών στην Πορτογαλία, που οδήγησε στην κατάλυση της δικτατορίας και στην επαναφορά της δημοκρατίας, μετά από 48 χρόνια. Εκδηλώθηκε τις πρωινές ώρες της 25ης Απριλίου 1974 και ήταν σχεδόν αναίμακτο, με τέσσερις μόνο νεκρούς. Εμεινε στην ιστορία ως «Επανάσταση των Γαριφάλων» («Revolucao dos Cravos» στα πορτογαλικά), επειδή πολλοί κυβερνητικοί στρατιώτες είχαν τοποθετήσει στις κάννες των όπλων τους γαρίφαλα, με την προτροπή των εξεγερμένων κατοίκων.

Η Πορτογαλία από τις 26 Μαΐου 1926 κυβερνιόταν δικτατορικά, από τους στρατιωτικούς που είχαν ανατρέψει το εύθραυστο δημοκρατικό καθεστώς. Στους κόλπους της χούντας αναδείχθηκε ο καθηγητής Οικονομικών Αντόνιο ντε Ολιβέιρα Σαλαζάρ, ο οποίος κυβέρνησε από το 1932 έως το 1968, όταν λόγω εγκεφαλικού αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την εξουσία. Ο Σαλαζάρ δημιούργησε το «Νέο Κράτος», ένα καθεστώς με πολλά στοιχεία φασισμού. Τον διαδέχθηκε ο καθηγητής Νομικής Μαρσέλο Καετάνο, ο οποίος κυβέρνησε ώς το 1974, όταν ανετράπη από τους στρατιωτικούς.

Στις αρχές της δεκαετίας του '70, η Πορτογαλία αιμορραγούσε οικονομικά. Η προσπάθεια διατήρησης της αποικιακής της δύναμης απορροφούσε το 40% του προϋπολογισμού. Κάποιοι από τους χαμηλόβαθμους στρατιωτικούς, που ήταν δυσαρεστημένοι από την πορεία της χώρας και την επαγγελματική τους εξέλιξη, συγκρότησαν το «Κίνημα των Ενόπλων Δυνάμεων», με σκοπό να αλλάξουν την κατάσταση.

Με απόλυτα συνωμοτικό τρόπο και κάτω από τη μύτη της δικτατορίας Καετάνο, αποφάσισαν να κινηθούν δυναμικά το ξημέρωμα της 25ης Απριλίου 1974, με αρχηγό τον ταγματάρχη Οτέλο Σαράιβα ντε Καρβάλιο. Τα συνθηματικά της εξέγερσης θα ήταν δύο τραγούδια. Το πρώτο, με τίτλο «Μετά το αντίο» («E depois do adeus»), με ερμηνευτή τον Πάουλο ντε Καρβάλιο, εκπροσωπούσε τη χώρα στον διαγωνισμό της Γιουροβίζιον που γινόταν αργά το βράδυ της 24ης Απριλίου και αποτέλεσε το γενικό πρόσταγμα για τους πραξικοπηματίες. Το δεύτερο τραγούδι, με τίτλο «Γκράντολα, μελαψή πόλη» («Grandola, Vila Morena»), του αντιστασιακού τραγουδιστή Ζέκα Αφόνσο, ακούστηκε στις 12.20 τα ξημερώματα από το κρατικό ραδιόφωνο, δίνοντας το έναυσμα της εξέγερσης.

Αυτά λένε οι ιστορικές πηγές. Τι λέει όμως ο συγγραφέας του βιβλίου με τον σπαρακτικό τίτλο «Το δικό σου πρόσωπο θα είναι το τελευταίο»; Λέει πως τόσο η τυραννία όσο και η ανατροπή της αφήνουν ανεξίτηλα σημάδια στους ανθρώπους. Στους πρωταγωνιστές και στους ανθρώπους δίπλα τους. Ο Σελεστίνο πέθανε την ημέρα της Επανάστασης. Και με το τέλος αυτό αρχίζει ο συγγραφέας να μας διηγείται τη ζωή του. Ο γιατρός Αουγκούστο Μέντες, η Λάουρα, μια κρυφή επιστολή που περιέχει μυστικά που αρχίζουν από τη Βιέννη και φτάνουν ώς την Αργεντινή. Η ιστορία του Αουγκούστο, η ιστορία της οικογένειάς του ξεκινά. Ο γιος του, Αντόνιο, επιστρέφει από δύο αποστολές στην Ανγκόλα, λίγο σαν άνθρωπος και λίγο σαν ζόμπι, έχοντας βιώσει τη φρίκη του πολέμου. Ο Ντουάρτε, εγγονός του Αουγκούστο και γιος του Αντόνιο, είναι ένας ταλαντούχος πιανίστας. Πρωταγωνιστές μέσα στη μουσική του βιβλίου. Ενα πρελούδιο του Μπαχ, μια σονάτα του Μπετόβεν, η μουσική είναι παντού στο κείμενο. Και η ζωγραφική. Ο πίνακας είναι ένα κλειδί. Και οι επιστολές. Αυτό συμβαίνει και στην αληθινή ζωή. Τα πράγματα που είναι γύρω μας υποδηλώνουν την ιστορία μας.

Συγκλονιστικό βιβλίο. Συγχαρητήρια αξίζουν και στην Αριάδνη Μοσχονά για τη μετάφραση. Περιμένουμε το επόμενο του Joao Ricardo Pedro, που είμαι σίγουρη πως ήρθε για να μείνει και να αφήσει ένα έντονο αποτύπωμα στη λογοτεχνία.
 

AP Photo / Antonio Aguiar

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα κρατώντας το «Αίγαγρος» του Διονύση Τεμπονέρα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θίνες» ήταν ένα απόσπασμα από το σημαντικό ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Αίγαγρος».
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενας θρύλος στο θέρος
«Ο θρύλος του Εσεξ» της Σάρα Πέρισε, μετάφραση της Νίνας Μπούρη, είναι ένα συναρπαστικό βιβλίο, ένα μυθιστόρημα ιδεών, αν και η ατμόσφαιρά του είναι σταθερά, συνειδητά, σαφώς γοτθική.
Ενας θρύλος στο θέρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η 14η Ιουλίου, η δύναμη του λαού…
Η πυκνή, «ζωντανή» γραφή του συγγραφέα στις περισσότερες σελίδες του βιβλίου, σε καθιστά μάρτυρα των γεγονότων. Σε κατεβάζει στους δρόμους της οργής, στους δρόμους των ταραγμένων εκείνων ημερών.
Η 14η Ιουλίου, η δύναμη του λαού…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα «Καπνισμένα ερείπια» ενός αντι-ήρωα…
​Το ευαίσθητο θέμα της τρομοκρατίας ακόμα και ως μυθιστορία αντιμετωπίζεται συχνά με έναν ιδιαίτερο σκεπτικισμό. Διαβάζοντας τα «Καπνισμένα ερείπια» του Βασίλη Κουνέλη, σκέφτομαι πως δεν πρόκειται μόνο για ένα...
Τα «Καπνισμένα ερείπια» ενός αντι-ήρωα…
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η διακωμώδηση είναι η υπέρτατη κριτική πράξη»
Ο Αλέξης Ζήρας είναι ένας από τους σημαντικότερους Ελληνες κριτικούς λογοτεχνίας. Το όνομά του είναι συνδεδεμένο με τα πιο αξιόλογα πράγματα που έχουν γίνει σε ιστορικά περιοδικά λογοτεχνίας και εφημερίδες από...
«Η διακωμώδηση είναι η υπέρτατη κριτική πράξη»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ο ανθρωπισμός είναι σανίδα σωτηρίας»
Συνάντησα τον Ισίδωρο Ζουργό, έναν από τους σημαντικότερους Ελληνες λογοτέχνες των νεότερων χρόνων, σε ένα σύντομο ταξίδι που έκανε στην Αθήνα για να παραλάβει το βραβείο του καλύτερου βιβλίου της χρονιάς από...
«Ο ανθρωπισμός είναι σανίδα σωτηρίας»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας