Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Νίκος Καζαντζάκης και η πολιτική
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Νίκος Καζαντζάκης και η πολιτική

  • A-
  • A+
Ο Καζαντζάκης δεν ταυτίστηκε με κάποια ιδεολογία. Παραμένει ουμανιστής, υπέρμαχος της ελευθερίας. Θετικό δείγμα της προσήλωσής του στον αγώνα για ειρήνη των λαών παραμένει η πεποίθησή του πως όταν ο άνθρωπος βρίσκεται σε καθεστώς τυραννίας και καταπίεσης πρέπει να αγωνίζεται ηρωικά για ελευθερία.

Ο τόμος «Ο Νίκος Καζαντζάκης και η πολιτική» (εκδ. Καστανιώτη, 2019), αποτελείται από δέκα μελέτες που υπογράφονται από ερευνητές της ζωής και του έργου του.

Αυτό που κάνει το μελέτημα σημαντικό είναι αφ' ενός ότι έρχεται να καλύψει πολλά κενά που υπάρχουν μέχρι σήμερα στη γνώση μας για την πολιτική δράση του Καζαντζάκη και αφ' ετέρου ότι καταδεικνύει την αναγκαιότητα να συνεχίσουν να γίνονται εξειδικευμένες μελέτες σχετικά με το έργο του.

Είναι γεγονός πως το θέμα της εξέτασης του Καζαντζάκη ως πολιτικού όντος, μέσα από τα έργα του, όσο και τις επιστολές και τα άρθρα του στις εφημερίδες, είναι ένα ζήτημα που χωράει συζήτηση και έρευνα.

Μέσα από επιστολές του Καζαντζάκη βλέπουμε πώς διαμορφώνεται μια βασική φιλοσοφική ιδέα του που αφορά τη ζωική ορμή, τη δημιουργική τάση που βοηθάει τον άνθρωπο και τα πράγματα στη Γη να εξελιχθούν.

Η ιδέα της ελευθερίας ως εσωτερικής κατάστασης μιας δημιουργικής ψυχής αποτελεί σταθερά στη φιλοσοφία του Καζαντζάκη.

Παρουσιάζεται η ανησυχία που βιώνει την εποχή που γράφεται η «Ασκητική» (μεταξύ 1922 και 1923). Η Ευρώπη βρίσκεται σε αναταραχή, οι παλιές αξίες που έφεραν τον πόλεμο και την παρακμή κλείνουν τον κύκλο τους, ενώ παράλληλα γεννιούνται νέες.

Ο Καζαντζάκης αντιλαμβάνεται αυτή την αλλαγή, καθώς ζει εκτός Ελλάδας και συνομιλεί με ανθρώπους που θεωρούν επιτακτική την ανάγκη αναμόρφωσης του πολιτισμού.

Ταξιδεύει στη Ρωσία, προκειμένου να ζήσει από κοντά αυτό που φαντάζεται ως κοσμογονική αλλαγή (την Οκτωβριανή Επανάσταση). Παράλληλα, ταξιδεύει σε άλλα μέρη της Ασίας και στην Ευρώπη. Μελετά και συνομιλεί με όλα τα ιδεολογικά ρεύματα.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 φαίνεται να αποδέχεται τη θεωρία του κομμουνισμού. Αυτό συμβαίνει όσο βρίσκεται στο Βερολίνο και έχει στενή επαφή με έναν κύκλο γυναικών που συζητούν για τον κομμουνισμό.

Ο Καζαντζάκης προσεγγίζει με διαλεκτικό τρόπο τον κομμουνισμό, επισημαίνοντας τα σημεία στα οποία μπορεί να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα και τονίζοντας αυτά που φαίνονται χρήσιμα για τον ανθρώπινο αγώνα.

Ο Καζαντζάκης δεν ταυτίστηκε με κάποια ιδεολογία. Παραμένει ουμανιστής, υπέρμαχος της ελευθερίας. Θετικό δείγμα της προσήλωσής του στον αγώνα για ειρήνη των λαών παραμένει η πεποίθησή του πως όταν ο άνθρωπος βρίσκεται σε καθεστώς τυραννίας και καταπίεσης πρέπει να αγωνίζεται ηρωικά για ελευθερία.

Ο ίδιος θα υπερασπιστεί με δημοσίευμά του στο περιοδικό «Νέα Εστία» τον λαό της Κύπρου, όταν ξέσπασε ο ένοπλος αγώνας κατά των Αγγλων.

Η σχέση του με το κίνημα του φασισμού φανερώνεται μέσα από επιστολές και άρθρα του σε εφημερίδες. Πιάνουμε το νήμα από την εποχή που ο συγγραφέας βρισκόταν στην Ισπανία, όταν δημιουργούνταν οι προϋποθέσεις που θα οδηγούσαν στον ισπανικό εμφύλιο.

Οσο μένει στη Μαδρίτη, αρθρογραφεί και στέλνει ανταποκρίσεις γύρω από τις εξελίξεις στην ισπανική επικράτεια. Αργότερα, με το ξέσπασμα του εμφυλίου, αρθρογραφεί για την πορεία των εθνικιστών από το στρατόπεδο του Φράνκο.

Τον γοητεύει η δυνατότητα ενός κινήματος να έχει ανατρεπτικό χαρακτήρα και να σταθεί ενεργητικά στην ασταθή εποχή της δεκαετίας του 1930. Στα μυθιστορήματά του, ωστόσο, δεν πέρασε αυτή η θέση, δείγμα της κριτικής στάσης που είχε ο Καζαντζάκης απέναντι σε κάθε ιδεολογία.

Ο Καζαντζάκης πρώτος θα καταδικάσει, τη στιγμή που συνέβη, με ενυπόγραφο κείμενό του στην «Καθημερινή», τη δολοφονία για ιδεολογικούς και πολιτικούς λόγους του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα.

Σημαντικός σταθμός η Μεγάλη Βρετανία και η σχέση του Καζαντζάκη με αυτήν, από τη στιγμή που έγραψε το βιβλίο «Ταξιδεύοντας: Αγγλία» μέχρι την οριστική απέλασή του από το νησί για πολιτικούς λόγους.

Η αναφορά στη θέση που κράτησε ο Καζαντζάκης απέναντι στην πολιτική της βρετανικής υπερδύναμης τη στιγμή που η τελευταία επιθυμούσε ενεργό εμπλοκή στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας καταδεικνύει τον ακέραιο και ασυμβίβαστο χαρακτήρα του σε αυτή τη δύσκολη στιγμή.

Η βρετανική κυβέρνηση έφτασε να απελάσει τον Καζαντζάκη ως persona non grata και αυτό συνέπεσε με την άρνηση ανανέωσης του διαβατηρίου του εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης, με αποτέλεσμα ο συγγραφέας να περάσει το υπόλοιπο της ζωής του στο εξωτερικό.

Εμφανίζονται πολλά στοιχεία από τον ατομικό φάκελό του όπου παρουσιάζεται η κινητικότητα των αρχών της εποχή. Βλέπουμε την προσπάθεια που γίνεται να συκοφαντηθούν το έργο και η προσωπικότητα του Καζαντζάκη ως εχθρικά προς την πατρίδα, με κομμουνιστικές απόψεις.

Σημαντικό κεφάλαιο είναι η σχέση του Καζαντζάκη με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και η προσπάθεια μεταφοράς στην Ελλάδα των Ελλήνων του Καυκάσου που το 1919 κινδύνευαν από τις διώξεις των μπολσεβίκων.

Μέσα από έγγραφα που συντάσσει ο Καζαντζάκης φανερώνεται η αγωνιώδης προσπάθειά του να διαχειριστεί το ζήτημα, να συγκεντρώσει όσες πληροφορίες μπορεί, να κανονίσει τις ενέργειες που μπορούν να γίνουν και εν τέλει να καταθέσει αναλυτικό υπόμνημα με όσα προτείνει, όλα με την αυστηρή τακτοποίηση ενός άκρως πρακτικού μυαλού.

Ο Καζαντζάκης αναδεικνύει το Ζήτημα του Πόντου ως ιδιαίτερης εθνικής σημασίας, αναζητά τρόπο να βοηθήσει, επισημαίνοντας τον τεράστιο αριθμό Ελλήνων (566.000) που ζουν στα νότια παράλια της Ρωσίας και κινδυνεύουν άμεσα από αρρώστιες και πείνα.

Αναφέρεται η περίπλοκη σχέση του Καζαντζάκη με την Αριστερά. Λόγω της πολιτικής θητείας του με τον Βενιζέλο, είχε τη φήμη του δεξιού, ενώ στον αντίποδα, εξαιτίας της ριζοσπαστικής γραφής του, της προσπάθειάς του για δημιουργία σοσιαλιστικού κόμματος και των ταξιδιών στη Ρωσία, καθώς και της πολύχρονης θητείας του στον αγώνα για επικράτηση μιας δημοκρατικής ιδεολογίας, θεωρήθηκε κομμουνιστής.

Τέλος, μέσα στο 1945 ο Καζαντζάκης θα αποφασίσει να κατεβεί στην πολιτική, συγκλονισμένος από την κατάσταση όπου είχε περιέλθει η Ελλάδα μετά τον πόλεμο. Επιθυμεί να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στη θετική προβολή της χώρας στο εξωτερικό.

Ο χώρος του πολιτισμού είναι ένας χώρος που γνωρίζει καλά και εκπροσωπεί επάξια, ως ο ένας από τους δύο διεθνώς αναγνωρισμένους Ελληνες λογοτέχνες που ανέδειξε η χώρα, μαζί με τον Κωνσταντίνο Καβάφη.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο χρυσός αιώνας της ρωσικής λογοτεχνίας
Με τα διηγήματα «Η πιστολιά» και «Η χιονοθύελλα» του Πούσκιν αρχίζει τη μύηση του αναγνώστη ο Γιάννης Μότσιος στο πραγματικά εντυπωσιακό δίτομο έργο του «Ανθολογία Ρωσικού Διηγήματος» (από το 1830 έως το...
Ο χρυσός αιώνας της ρωσικής λογοτεχνίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
Ενα μικρό σπαρακτικό βιβλίο μάς χάρισε πρόσφατα η ποιήτρια Μαρία Λαϊνά. Το «Τι όμορφη που είναι η ζωή» Η ηρωίδα της σ’ έναν μονόλογο, μια εκ βαθέων εξομολόγηση, μας μιλάει για τις αναμνήσεις της.
Η ζωή είναι όμορφη πολύ
ΝΗΣΙΔΕΣ
H αυθεντική φωνή της αντεργκράουντ ποίησης έφυγε...
Από τα ευεργετήματα του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης είναι ο τρόπος να στήνεις γνωριμίες και φιλίες που δεν τις φανταζόσουν… Που είναι –με την κυριολεκτική σημασία της λέξης– απίθανες. Χάρη...
H αυθεντική φωνή της αντεργκράουντ ποίησης έφυγε...
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ολοι οι καλοί έχουν πεθάνει;
Ο Γ. Μπέκας ζει στο Βερολίνο, είναι πολιτολόγος, πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Τα έργα του έχουν ανέβει στις σκηνές του Maxim Gorki Theater, του Theater Augsburg, καθώς και στην Πειραματική Σκηνή του...
Ολοι οι καλοί έχουν πεθάνει;
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
Εξήντα χρόνια μετά τον θάνατο του ιδρυτή των εκδόσεων Γκοβόστη, η τρίτη γενιά, τιμώντας την μνήμη του, επανεκκινεί την παλιά σειρά «Ανατολή», την οποία είχε εγκαινιάσει τότε, στον περίφημο Μεσοπόλεμο, το...
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η βαθιά συγκίνηση είναι η μαμή της τέχνης»
Τα «Διηγήματά» της, που κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Καστανιώτη αμέσως μετά την άρση των περιοριστικών μέτρων για τον κορονοΐό, ήταν η αφορμή για αυτήν την συνέντευξη. Καθώς ετοιμάζω τις ερωτήσεις έχω δεκάδες...
«Η βαθιά συγκίνηση είναι η μαμή της τέχνης»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας