Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Πρέπει να συνεχίσουμε να “χτίζουμε” την Ευρώπη»

Υπογράφοντας στο ιστορικό βιβλίο των Νόμπελ. Παρίσταται η επί 57 χρόνια σύζυγός του, Μαρσέλ. «Μετά την τελετή υπέγραψα στο βιβλίο των βραβείων Νόμπελ. Εκεί υπήρχαν η υπογραφή των Αϊνστάιν, Πλανκ και άλλων. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη στιγμή αυτή!»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Πρέπει να συνεχίσουμε να “χτίζουμε” την Ευρώπη»

  • A-
  • A+

Το να πάρει κάποιος Νόμπελ δεν το λες κι εύκολο, δεν το λες κι απλό. Οι περισσότεροι το έχουμε στο μυαλό μας ως κάτι δυσπρόσιτο, εξαιρετικά δύσκολο αλλά και ως κάτι θαυμαστό. Την ίδια αίσθηση ακριβώς εξομολογήθηκε πως είχε και ο βραβευμένος με Νόμπελ Φυσικής 2018, Γάλλος επιστήμονας Ζεράρ Μουρού, όταν του ανακοίνωσαν τη βράβευση, ακόμη κι αν ήξερε πως ήταν ισχυρή η υποψηφιότητά του.

«Με πήραν τηλέφωνο από την Ακαδημία την ώρα που ετοιμαζόμουν να πάω για κολύμπι», μας είπε. «Αμέσως πήρα τηλέφωνο τη σύζυγό μου και της λέω: Κάθεσαι; Κάτσε καλύτερα... Ενιωθα ενθουσιασμένος σαν μικρό παιδί».

Την ίδια στιγμή σημειώνει πως το Νόμπελ Φυσικής (που θεωρείται «το πιο σημαντικό από τη Σουηδική Ακαδημία» όπως μας λέει) το μοιράστηκε με την πρώην φοιτήτριά του, νυν καθηγήτρια και συνεργάτη του στις έρευνες, Ντόνα Στρίκλαντ. «Δυστυχώς, είναι μόλις η τρίτη γυναίκα στα 120 χρόνια του θεσμού που λαμβάνει αυτό το βραβείο!» δηλώνει κριτικά.

Ο ίδιος βρέθηκε στην Ελλάδα, αρχικά στην Κρήτη, στο Ινστιτούτο Ηλεκτρονικής Δομής και Λέιζερ του ΙΤΕ (Ιδρυμα Τεχνολογίας και Ερευνας) και την προηγούμενη Τρίτη ήρθε στην Αθήνα, όπου μίλησε στο Μουσείο της Ακρόπολης. Αμέσως μετά, σε έναν κλειστό και ολιγάριθμο κύκλο δημοσιογράφων, δέχθηκε να δώσει διευκρινιστικές απαντήσεις στα ερωτήματά μας.

Στην ομιλία του παρών ήταν ο αναπληρωτής υπουργός Ερευνας και Καινοτομίας, Κώστας Φωτάκης, πρωτεργάτης του ΙΤΕ και στενός φίλος του Μουρού, καθώς και ο Δημήτρης Χαραλαμπίδης, καθηγητής Φυσικής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

10 εκατομμύρια Πύργοι του Αϊφελ

Οι Ζεράντ Μουρού και Ντόνα Στρίκλαντ βραβεύτηκαν με το Νόμπελ Φυσικής 2018 για την έρευνά τους πάνω σε λέιζερ υψηλής ισχύος. Ουσιαστικά πρόκειται για τη δημιουργία παλμών λέιζερ υψηλής έντασης και υπερβραχείας χρονικής διάρκειας, κάτι που κατάφεραν να κάνουν χωρίς να καταστρέψουν το ενεργό υλικό ενίσχυσης.

Με απλά λόγια, αυτό που κατάφεραν οι δύο αυτοί επιστήμονες και η ερευνητική τους ομάδα είναι να κατασκευάσουν λέιζερ πολύ υψηλής ισχύος (PetaWatt), τα οποία σε και για ελάχιστο χρόνο μπορούν να δώσουν τις υψηλότερες θερμοκρασίες, τη μεγαλύτερη πίεση και τη μεγαλύτερη επιτάχυνση έως τώρα.

«Ενα PetaWatt είναι 1.000 φορές η συνολική ενέργεια του παγκόσμιου ιστού, το οποίο μπορέσαμε να παράξουμε για 10-15 sec» εξηγεί ο καθηγητής. «Αυτό σημαίνει πως πλέον είμαστε ικανοί με ελάχιστη ενέργεια. που θα παραχθεί σε ελάχιστο χρόνο, να δημιουργήσουμε αυτή την τεράστια δυναμική του PetaWatt. Για να το καταλάβουμε, η πίεση που ασκεί ένα PetaWatt του συγκεκριμένου λέιζερ είναι σαν να ακουμπούν 10 εκατομμύρια Πύργοι του Αϊφελ στην άκρη του δακτύλου σας!».

Εφαρμογές

«Οι εφαρμογές αυτής της ανακάλυψης είναι πάρα πολλές και αγκαλιάζουν πολλούς τομείς τόσο της καθημερινότητας όσο και της ιατρικής αλλά και του Σύμπαντος» μας λέει. «Κατ' αρχάς, η ανακάλυψη αυτή έχει βρει ήδη εφαρμογή στις λεπτές χειρουργικές επεμβάσεις στην Οφθαλμολογία. Ηδη, από το 2001, με αυτή τη μέθοδο έχουν γίνει πάνω από 24 εκατομμύρια οφθαλμολογικές επεμβάσεις».

Τον διακόπτουμε, ρωτώντας τον γιατί ο ίδιος φοράει (ακόμα) γυαλιά. Χαμογελώντας, μας απαντά σαν σωστός επιστήμονας: «Καμία χρήση επιστημονική δεν πρέπει να λαμβάνει χώρα αν δεν υφίσταται πραγματική ανάγκη. Πόσω μάλλον στην ιατρική. Φυσικά αυτά τα λέιζερ υψηλής ισχύος μπορούν να δράσουν με εξαιρετικά μεγαλύτερη ακρίβεια και πιστότητα στην οφθαλμολογία, αλλά μόνο αν το χρειάζεται πραγματικά ο ασθενής. Προσωπικά, δεν με ενοχλούν τα γυαλιά μου. Εξάλλου, μπορεί κάποιος να το δει και σαν αξεσουάρ του καθηγητή!», μας λέει χαριτολογώντας, συνεχίζοντας την περιγραφή κάποιων από τις πολλές εφαρμογές των συγκεκριμένων λέιζερ:

«Μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη θεραπεία του καρκίνου, καθώς από τη μια είναι πιο συμβατά, πιο ακριβή (φτάνουν ακριβώς στον όγκο) και πολύ λιγότερο ακριβά ως θεραπεία. Την ίδια στιγμή, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και στις διαγνωστικές εξετάσεις, παράγοντας πολύ πιο καθαρή εικόνα, με ελάχιστες πιθανότητες ανακρίβειας».

Αλλά ακόμη και σε πεδία που ίσως δεν φανταζόμασταν πως η χρήση τόσο ισχυρών λέιζερ θα ήταν όχι μόνο εφικτή αλλά και αναγκαία, εν τέλει συμβαίνει το εντελώς αντίθετο.

Για παράδειγμα, η χρήση τους τόσο στην αρχαιολογία όσο και στο Σύμπαν είναι σχεδόν παρόμοια: «Η αλήθεια είναι πως και στις δύο περιπτώσεις δρουν κάπως “καθαριστικά”», μας εξηγεί ο κ. Μουρού.

«Στην αρχαιολογία, είμαστε ικανοί χωρίς να επηρεάσουμε καθόλου το έργο τέχνης -είτε πρόκειται για έναν πίνακα αιώνων είτε για ένα πανάρχαιο γλυπτό- να επέμβουμε πλήρως στην επιφάνειά του ή όπου αλλού χρειάζεται, ώστε να αποκαλυφθεί “καθαρό”, χωρίς τα όσα “σκουπιδάκια” έχει επάνω του εξαιτίας του χρόνου. Στην Κρήτη, στο ΙΤΕ, ήδη έχουν “καθαρίσει” με αυτόν τον τρόπο αρχαία νομίσματα και, αν τα δείτε, δεν θα πιστεύετε τη διαφορά! Το ίδιο ισχύει και για το Διάστημα, έναν χώρο που από το 1957, που εκτοξεύτηκε ο Σπούτνικ, ο πρώτος τεχνητός δορυφόρος, έως σήμερα, έχει γεμίσει κυριολεκτικά με “διαστημικά σκουπίδια”. Γύρω από τη Γη μας υπάρχει ένα τεράστιο στρώμα από αυτά, μιλάμε για δισεκατομμύρια κομμάτια από ανθρώπινα διαστημικά σκευάσματα. Ολα αυτά μπορούν άμεσα, με μία τέτοια ακτίνα λέιζερ, να καταστραφούν ακριβώς εκεί που βρίσκονται, ακαριαία σχεδόν και χωρίς κανένα πρόβλημα».

Η λύση για τα πυρηνικά απόβλητα

Απ' όλες αυτές τις πιθανές εφαρμογές των συγκεκριμένων λέιζερ, μία είναι ωστόσο αυτή που ο ίδιος θεωρεί την πλέον σημαντική. Και δεν είναι άλλη από τη διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων:

«Δεν υπάρχει αμφιβολία πως από τις υπάρχουσες πηγές ενέργειας, η πυρηνική είναι η καλύτερη απ' όλες τις απόψεις, εκτός από μία. Και αυτή αφορά τα πυρηνικά απόβλητα. Εως σήμερα δεν έχουμε βρει τρόπο να τα διαχειριστούμε και η επίδραση που έχουν σε περιβάλλον και άνθρωπο είναι τόσο ακραία, που δεν μας επιτρέπει να κάνουμε χρήση αυτής της ενέργειας χωρίς περιβαλλοντικό (και όχι μόνο) κόστος. Σας λέω, λοιπόν, πως πολύ σύντομα θα είμαστε σε θέση με αυτά τα λέιζερ να λύσουμε το πολύ σημαντικό αυτό ζήτημα των πυρηνικών αποβλήτων. Πώς; Τα πυρηνικά απόβλητα είναι εξαιρετικά επικίνδυνα για τους ζωντανούς οργανισμούς λόγω της ραδιενέργειας, δεν μπορούν να καταστραφούν σχεδόν καθόλου εύκολα και δεν έχει βρεθεί μέχρι στιγμής ικανοποιητική λύση, καθώς η φύση χρειάζεται έως και χιλιάδες χρόνια για να τα αφομοιώσει, λόγω του μεγάλου χρόνου ημιζωής που έχουν (έως 5 εκατομμύρια χρόνια!). Ωστόσο, με τη χρήση των λέιζερ υψηλής ισχύος, μπορούν αυτά τα παράγωγα να διασπαστούν μειώνοντας αυτό τον χρόνο σε μόλις 11 λεπτά! Καταλαβαίνετε πόσο σημαντικό είναι αυτό για το θέμα της ενεργειακής κάλυψης του πλανήτη, χωρίς την ταυτόχρονη καταστροφή του. Και ναι, πιστεύω πως αυτό θα μπορέσουμε να το κάνουμε μόλις στα επόμενα 15-20 χρόνια!».

Περιβάλλον και γνώση

Η αλήθεια είναι πως, έπειτα από αυτή του την αποκάλυψη, και εμείς ακόμα θα του δίναμε το Νόμπελ. Οχι μόνο Φυσικής, αλλά και Ειρήνης, Ζωής, Επιβίωσης, Περιβάλλοντος και 'γω δεν ξέρω τι άλλο θα έπρεπε να εφεύρουμε ως βραβείο. Ο ίδιος χαμογελά και πάλι και μας απαντά: «Ο άνθρωπος είναι ικανός να σώσει και τον εαυτό του και τον πλανήτη. Το ζήτημα είναι πάνω σε ποιες αρχές βασίζει τη δράση του. Ευτυχώς, η τεχνολογία έχει φτάσει σε τέτοια επίπεδα που ένας επιστήμονας μπορεί σχετικά γρήγορα πλέον να κάνει την ιδέα του εφαρμογή. Από κει και πέρα, μπαίνει εκ νέου το θέμα της χρήσης αυτής της εφαρμογής. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να πει κάποιος πως τα ίδια λέιζερ που θα λύσουν το πρόβλημα της διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για στρατιωτικούς/πολεμικούς σκοπούς. Η απάντηση είναι πως ναι, θα μπορούσαν. Δυνητικά όμως. Καθώς δίνουν μεν τεράστιες (τις μεγαλύτερες έως τώρα) πιέσεις και θερμοκρασίες, αλλά για κλάσματα του δευτερολέπτου (10-15 sec). Οπότε δεν μπορείς να πεις πως θ' ανατινάξω μ' αυτά τα λέιζερ τον τάδε στόχο, για παράδειγμα, ακριβώς γιατί τα ποσά ενέργειας που θα χρειαστούν σε σχέση με τον χρόνο είναι τεράστια, οπότε είναι πρακτικά αδύνατον να συμβεί».

Ο ίδιος δηλώνει υπέρμαχος της προστασίας του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα ευαισθητοποιημένος πάνω στο ζήτημα, καθώς και ένθερμος υποστηρικτής πως η γνώση είναι ο κινητήριος μοχλός κάθε πιθανής αλλαγής.

«Ολα τα περιβαλλοντικά θέματα βρίσκονται στην υψηλότερη βαθμίδα της σκέψης και της έγνοιας μου. Δεν είναι τυχαίο πως ασχολήθηκα με το φως, από τη στιγμή που είδα το πώς μία ακτίνα λέιζερ “αναγκάζει” το φως να κινηθεί με συγκεκριμένο τρόπο, πόσο καθαρά βλέπεις τα χρώματά του. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα πως με αυτό θ' ασχοληθώ στη ζωή μου. Την ίδια, όμως, στιγμή κατάλαβα και πόσο σημαντικό είναι να διατηρήσουμε αυτό το φως -κυριολεκτικά και μεταφορικά. Από τότε έχω τάξει τον εαυτό μου στην επιστήμη και στην προστασία του περιβάλλοντος».

«Φυσικά, η επιστήμη έχει επιβαρύνει εξαιρετικά το περιβάλλον μέσω της τεχνολογίας που χρησιμοποιεί, αυτής που παράγει και της ενέργειας που καταναλώνει. Ηρθε η ώρα να “καθαρίσουμε αυτό το χάλι”. Πρέπει να το πούμε αυτό: εμείς οι επιστήμονες πρέπει να είμαστε εξαιρετικά προσεκτικοί ως προς το τι κάνουμε. Γιατί μπορεί μεν στη θεωρία να μην υπάρχει κανένα ζήτημα, πολλές φορές όμως όταν η θεωρία γίνεται πράξη, τα καταστροφικά αποτελέσματα διαβρώνουν την ίδια την επιστήμη. Αυτό που νιώθω είναι πως είτε ως επιστήμονες είτε ως μηχανικοί είτε ως καταναλωτές πρέπει διαρκώς να έχουμε μία ορθολογική επίγνωση των συνεπειών των πράξεών μας», τονίζει.

Στη χώρα του φωτός

«Το 2020, σε λίγους μήνες δηλαδή, κλείνουν 60 χρόνια από όταν, στις 16 Μαΐου 1960, ο Τέντ Μέιμαν κατόρθωσε να κατασκευάσει το πρώτο λέιζερ», μας λέει ο Ζ. Μουρού, θέλοντας να μιλήσει για τη... χώρα μας!

«Με αυτή την αφορμή προγραμματίζουμε μια μεγάλη εκδήλωση/ημερίδα με θέμα τη “Φώτιση” (σ.σ. Illumination) που μαζί με τον Κ. Φωτάκη και πολλούς ακόμη θέλουμε και προσπαθούμε να γίνει στην Ελλάδα, τη χώρα του “φωτός” -κυριολεκτικά και μεταφορικά. Η χώρα σας ήταν η κοιτίδα του πολιτισμού, της δημοκρατίας και της διαφώτισης σε όλα τα επίπεδα, όλων εμάς. Επίσης, το ΙΤΕ είναι ένα από τα καλύτερα ερευνητικά κέντρα στην Ευρώπη. Για όλους αυτούς τους λόγους πιστεύουμε πως πρέπει να γίνει εδώ, στην Αθήνα», είπε.

Πάθος για την Ακρα Δεξιά;

Αναμένοντας το... μέλλον και τις εκδηλώσεις του «φωτός», επαναφέραμε τον καθηγητή στο σήμερα και στις εκδηλώσεις του «σκότους» που βιώνουμε σε πανευρωπαϊκό επίπεδο τα τελευταία χρόνια.

Καθώς η ομιλία του είχε ως τίτλο «A Passion for Extreme Light» («Πάθος για το Εντονο Φως» -εννοώντας το λέιζερ), τον ρωτήσαμε πώς σχολιάζει το γεγονός πως αυτό που μπορεί να παρατηρήσει κάποιος σήμερα στην Ευρώπη είναι «A Passion for the Extreme Right» («Πάθος για την Ακρα Δεξιά»).

«Κατανοώ αυτό που λέτε πολύ καλά και πράγματι ισχύει. Είμαστε μια ανάσα πριν από τις ευρωεκλογές και πραγματικά φοβάμαι πως ο κόσμος τείνει να μην αναγνωρίζει σε ποια Ευρώπη βρίσκεται. Δεν θα μπορούσαμε να πετύχουμε στην ομάδα μου τίποτα απ' όσα πετύχαμε επιστημονικά, αν δεν υπήρχε η Ε.Ε. Λόγω αυτής έχουμε όχι μόνο σπουδαία εργαστήρια και ερευνητικά κέντρα αλλά κάτι πολύ σημαντικότερο: μπορούμε οι επιστήμονες να επικοινωνούμε άμεσα μεταξύ μας, δίχως φραγμούς και σύνορα. Βρισκόμαστε τώρα στην Ελλάδα, τη χώρα του ορθολογισμού και της δημοκρατίας. Αυτό που λέω, λοιπόν, είναι “ας σκεφτούμε ορθολογικά και δημοκρατικά”! Να δούμε τι εξαιρετικά επιτεύγματα έχουν πραγματωθεί μέσα στην Ε.Ε., σε πολλούς διαφορετικούς τομείς. Πρέπει να συνεχίσουμε να “χτίζουμε” την Ευρώπη, καθώς το αποτύπωμά της υπάρχει σε καθετί γύρω μας. Κατανοώ πως ζούμε σε καιρούς πρόκλησης και αμφισβήτησης ή και επανακαθορισμού των ευρωπαϊκών αξιών. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως πρέπει να γυρίσουμε πίσω, στους “σκοτεινούς καιρούς” της Ευρώπης», απαντά με σιγουριά.

Σαν τη μουσική...

«Η επιστήμη είναι σαν τη μουσική: μια παγκόσμια γλώσσα, κοινή για όλους», καταλήγει. «Δεν είμαι ροκ σταρ. Είμαι επιστήμων. Και ως τέτοιος σας λέω πως αν κάτι μπορεί να επιφέρει αλλαγές, αυτό είναι η γνώση. Αγκαλιάστε την! Είναι για όλους, είναι παντού. Είναι στο κινητό σας, αν θέλετε. Αρκεί να την αναζητήσετε και να την αναγνωρίσετε. Φέρει ακατανίκητα ποσά ενέργειας. Αρκετά για όλους! Υπάρχει κάτι πιο δημοκρατικό απ' αυτό;».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ερωμένες από σιλικόνη
Το ότι η ανθρώπινη ψυχή είναι μια άβυσσος, αυτό είναι γνωστό! Ωστόσο δύσκολα μπορεί κάποιος, ειδικά ένας πολίτης της Δύσης, να εξηγήσει την τάση που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια στην Ιαπωνία και προσφάτως...
Ερωμένες από σιλικόνη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Ευρώπη πάει στ' άστρα
Με αφορμή την 11η Διάσκεψη για την Ευρωπαϊκή Διαστημική Πολιτική, ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων Αμπρουάζ Φαγιόλ και η Επίτροπος αρμόδιος για την Εσωτερική Αγορά, τη Βιομηχανία, την...
Η Ευρώπη πάει στ' άστρα
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Σπίτια-φούρνοι σε Ελλάδα και Ευρώπη
Οταν μιλάμε για την ενεργειακή φτώχεια, δηλαδή για τον αποκλεισμό ή την ανεπαρκή πρόσβαση των νοικοκυριών στην ενέργεια συνηθίζουμε να εστιάζουμε στις επιπτώσεις της στην υγεία και την ευημερία των ανθρώπων...
Σπίτια-φούρνοι σε Ελλάδα και Ευρώπη
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε Φρανκενστάιν»
Το 1 νανόμετρο ισούται με το ένα δισεκατομμυριοστό (1/1.000.000.000) του μέτρου. Σε αυτές τις μικροδιαστάσεις οι επιστήμονες παρατηρούν, ερευνούν αλλά και δημιουργούν τον κόσμο της νανοτεχνολογίας. Ο Γάλλος ...
«Δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε Φρανκενστάιν»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βουτιά στην Ιστορία, μέσα από τη διαδρομή ενός... Σουηδού!
Αν και οι ιστοριογράφοι το έχουν επισημάνει εδώ και δεκαετίες, η μικροϊστορία είναι ένας κλάδος που αναπτύσσεται και εδραιώνεται σιγά σιγά στη συνείδηση τόσο των επιστημόνων όσο και των πολιτών. Το νέο βιβλίο...
Βουτιά στην Ιστορία, μέσα από τη διαδρομή ενός... Σουηδού!
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Πόλεμος» ΗΠΑ-Ε.Ε. για τα laptops στα αεροπλάνα
Οι πρόσφατες πολύνεκρες τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ευρώπη, οι οποίες προκάλεσαν την κριτική του Αμερικανού προέδρου Τραμπ σχετικά με τη αποτελεσματικότητα των βρετανικών αρχών ασφαλείας, κατέδειξαν...
«Πόλεμος» ΗΠΑ-Ε.Ε. για τα laptops στα αεροπλάνα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας