Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»

Μελανία Δαμιανού

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»

  • A-
  • A+

«Εδώ απλώνεται η εγκαταλειμμένη πόλη των πύργων. Κατάξερη, σαν δέρμα ζώου που πέθανε στην έρημο. Χάρτης θεμελίων χωρίς κανένα υπόμνημα, καρφωμένος πάνω σε ανεξήγητα σημάδια. Μ' ένα ελάχιστο βήμα γκρεμίζεται ακόμη ένα πηγάδι, θρυμματίζεται άλλη μία πύλη. […] Εδώ σαπίζουν ιστορίες που δεν ειπώθηκαν ποτέ, κείτονται άταφες στις αυλές του χρόνου, αιώνες και χρόνια στοιβαγμένες στις κρύπτες των πανικόβλητων τοκογλύφων, στις σκοτεινές στοές της αρένας».

Ετσι αρχίζει η περιπλάνηση στα ερείπια -στον εσωτερικό κόσμο- μιας πόλης που ρημάζει, όπως μας την αφηγείται στο πρώτο της βιβλίο «Λιτανεία του χρόνου» (Κίχλη) η Μελάνια Δαμιανού. Είναι μια μικρή νουβέλα που με ξάφνιασε και με εξέπληξε ευχάριστα. Μόλις ογδόντα σελίδες.

Οι «φωνές» της πόλης, κάτοικοι και στρατιώτες, αφηγούνται την ιστορία τους αποσπασματικά μεν, αλλά αυτός ο τόσο προσωπικός μονόλογος του καθενός συνιστά το ίδιο το σώμα της πόλης πριν από την καταστροφή της, τις μέρες της πολιορκίας της και το εφιαλτικό μετά.

Η κοινή μνήμη των ανθρώπων επιτρέπει στην πόλη να υπάρχει. Στέρεα στοχασμού, με ποιητική δυναμική, η γραφή της Μ. Δαμιανου «εισβάλλει» στο μυαλό με εναλλασσόμενες εικόνες. Καλλιεργεί μες στα συντρίμμια της καταστροφής μια εξαιρετική λογοτεχνική ματιά που σε σταματά για να δεις και να προσέξεις και ίσως να αναγνωρίσεις τα αίτια της καταστροφής. Πίσω από όλα φυσικά ο άνθρωπος. Το κείμενο κυλά με ρυθμό ενιαίο, με μια αφήγηση που σιγά σιγά σου ανακαλύπτει το αληθινό της «πρόσωπο».

Εξαιρετικά ζωντανοί οι μονόλογοι, όπως αυτός του «Κατάδικου»: «Ακουγα ξέφρενα ποδοβολητά, ακατανόητους κρότους, εκρήξεις, τους τοίχους των κτιρίων που σωριάζονται το ένα μετά το άλλο. Και μέσα στο πανδαιμόνιο ξεχώριζαν οι κραυγές των ανθρώπων που έτρεχαν αλλόφρονες εδώ κι εκεί για να κρυφτούν κάπου, οπουδήποτε, να γλιτώσουν από το λεπίδι και τις φλόγες. Κολλημένος πάνω στον υγρό τοίχο του κελιού, κραύγαζα κι εγώ μαζί με όλους τους παγιδευμένους εκεί έξω, νιώθοντας ότι δεν μας χώριζαν πια σύνορα ευδιάκριτα. Ο θάνατος έχει πολλούς τρόπους, άλλους φανερούς κι άλλους πιο ύπουλους. Ημασταν όλοι καταδικασμένοι με τη δική του ποινή. Ετσι έγινα μάρτυρας της σφαγής των ανθρώπων, της άλωσης και του αφανισμού της πόλης - εγώ ένας ζωντανός νεκρός λησμονημένος απ' όλους».

Οι «σημειώσεις» που ξεπηδούν ανάμεσα στα κεφάλαια αποτελούν πρωτότυπα ποιητικά σπαράγματα, όπως: «Στη σιωπηλή ενδοχώρα της καθημερινής ζωής ο χρόνος στήνει τις παγίδες του μεθοδικά. Η θλίψη σμιλεύει το πρόσωπό σου, που παραδίνεται στον εχθρό χωρίς καμιά αντίσταση. Πες κάτι τουλάχιστον. Για ποιο λόγο σκοτώνεις τόσα χρόνια. Δεν έχουν ίσκιο οι λέξεις. Από πού να κρατηθείς; Κι όμως, το νόημα καταφέρνει να γλιτώσει. Με το ζόρι».

Θα ήθελα να σημειώσω εδώ πως το κείμενο έχει πολυτονική γραφή. Ολο και περισσότερα καινούργια βιβλία τη χρησιμοποιούν. Δεν με βρίσκει σύμφωνη πάντα αυτό και δεν ξέρω ποια μπορεί να είναι η σκέψη των συγγραφέων τους πίσω από αυτό καθώς νομίζω πως δεν ταιριάζει σε όλα τα είδη κειμένων. Ταιριάζει όμως σίγουρα στη «Λιτανεία του χρόνου» προσθέτοντας μια αναγκαία οπτική παύση στα έργα και τις ημέρες των κατοίκων της κατεστραμμένης πόλης. Δίνει βάθος στις υλικές και ψυχικές ρωγμές.

Ο γνήσιος λυρισμός που ξεπηδά από το κείμενο με βρήκε απροετοίμαστη πολλές φορές και η αλήθεια είναι πως με συγκίνησε με τον σύντομο και περιεκτικό τρόπο που η συγγραφέας υποτάσσει τις λέξεις με την αίσθηση του μέτρου. Τόσο όσο.

Οπως στην περίπτωση της αφήγησης του «Καλόγερου»: «Δεν κατοικείς πια μέσα μου. Στη θέση σου έχει μείνει ένα μελανό σημάδι. Γιατί δεν είσαι δίκαιος, θεέ του Φόβου. Δεν είσαι πανάγαθος. Δεν είσαι ελεήμων. Το τεφτέρι σου είναι φορτωμένο με οφειλές και αντίποινα. Σε κάποια σελίδα καταχώνιασες βιαστικά τη μοίρα του τόπου και τη δική μου. Ανείπωτη θλίψη με κατασπαράζει για ό,τι με ανάγκασες να καταλάβω και να ζήσω. Οχι, δεν είναι άγιος ο πόνος».

Δεν ξέρω αν η συγγραφέας του βιβλίου Μελανία Δαμιανού θα συνεχίσει να μας δίνει τέτοια αποστάγματα ανεπιτήδευτης λογοτεχνίας -της το εύχομαι ολόψυχα- πάντως η «Λιτανεία του χρόνου» είναι ένα εξαιρετικό πρώτο δείγμα γραφής.

Τελειώνοντας θα συμφωνήσω απόλυτα με το εκδοτικό σημείωμα στο «αυτί» του βιβλίου: «Δεν υπάρχει διαφυγή (από τη μνήμη), μόνο μια ατελείωτη επανάληψη επιθυμιών, διαψεύσεων, παθών και φόβων. Και η λιτανεία του χρόνου συνεχίζει την αέναη πορεία της χωρίς αφετηρία, χωρίς προορισμό, αφήνοντας πίσω τις ιστορίες που δείχνουν πως η έρημος είναι η άλλη πλευρά του μαγεμένου καθρέφτη».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι «Ορνιθες»… με την υπογραφή του καθηγητή Φάνη Ι. Κακριδή
Κρατώ στα χέρια μου ένα έργο πολύτιμο. Τους «Ορνιθες» του Αριστοφάνη στην ανανεωμένη ερμηνευτική έκδοση του Φάνη Ι. Κακριδή, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Είναι το τελευταίο...
Οι «Ορνιθες»… με την υπογραφή του καθηγητή Φάνη Ι. Κακριδή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια» του Αλέξη Πανσέληνου...
Στην αρχή της δεκαετίας του ’50 τίποτα δεν ήταν «ελαφρύ». Η Ελλάδα ζούσε ένα από τα μεγαλύτερα δράματα της νεότερης Ιστορίας της. Οι νεκροί του Εμφυλίου, και από τις δυο πλευρές, στοίχειωναν τα σπίτια και τα...
Τα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια» του Αλέξη Πανσέληνου...
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αποχαιρετώντας τον Χρήστο Αγγελάκο
Ηταν τέτοιες μέρες, δύο χρόνια πριν σε αυτές εδώ τις σελίδες που κρατάτε στα χέρια σας, στις Νησίδες μας, που ο Χρήστος Αγγελάκος, σε μια συνέντευξη που είχε πάρει από τον Σταύρο Ζουμπουλάκη, δημοσίευσε το...
Αποχαιρετώντας τον Χρήστο Αγγελάκο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας… του κ. Πίντσον
«Ενα ουρλιαχτό διασχίζει τον ουρανό. Εχει ξανασυμβεί, αλλά τώρα δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτε». Ετσι αρχίζει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και πιο «παράξενα βιβλία του κόσμου, «Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας»...
Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας… του κ. Πίντσον
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Στο χείλος της αβύσσου»… 88 χρόνια μετά
Το σπουδαίο βιβλίο του Γερμανού συγγραφέα Εριχ Κέστνερ «Στο χείλος της αβύσσου, Η πλήρης έκδοση του Φάμπιαν» πρωτοκυκλοφόρησε το 1931 σε μια Γερμανία όπου οι εθνικοσοσιαλιστές καταλάμβαναν με μεγάλη ταχύτητα...
«Στο χείλος της αβύσσου»… 88 χρόνια μετά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς
Αν ισχύει αυτό που κάποτε είχε πει ο Οδυσσέας Ελύτης πως η ποίηση είναι μια πηγή αθωότητας γεμάτη από επαναστατικές δυνάμεις, τότε βιβλία σαν αυτό του Στρατή Πασχάλη «Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς» είναι μια...
Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας