Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η αδάμαστη αριστερή νιότη
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η αδάμαστη αριστερή νιότη

  • A-
  • A+

Για να αποσαφηνιστεί η σχέση νιότης και εξουσίας υπό το στρατιωτικό καθεστώς της χούντας των κολονέλων θα πρέπει να εξετάσουμε τη δεκαετία του ’60 στην Ελλάδα, όχι μόνο σε πλαίσιο πολιτικής ή κοινωνικής ιστορίας, αλλά και σε πλαίσιο αξιακό, δηλαδή ηθικό.

Πώς είχε διαμορφωθεί, με άλλα λόγια, η σχέση νιότης και εξουσίας, τότε υπό το επταετές χουντικό καθεστώς, σε μια περίοδο ή ας πούμε φάση ανάδυσης κοινωνικών κινημάτων -flower-power, ειρηνιστές, χίπηδες- που προήγαγαν αξίες μεταϋλιστικές.

Μεγαλωμένοι οι έφηβοι της εποχής σε καθεστώς πολιτικής καταστολής και καλλιεργούμενου φόβου, αντρώθηκαν και τους κάλεσε η πατρίδα ως κληρωτούς να υπηρετήσουν τη στρατιωτική θητεία τους, αλλά τους πέταξε στα μουλαράδικα

Από τους κυριότερους παράγοντες της ανθρώπινης πράξης, καθοδηγητικός μάλιστα, είναι ο αξιακός κώδικας στον οποίο συμμορφωνόμαστε και αποτελεί τον εκάστοτε ηθικό κώδικα μιας κοινωνίας.

Η ηθική λοιπόν είναι το σύνολο των αξιών που ταυτίζεται με τους κανόνες οι οποίοι διέπουν τη συμπεριφορά μας προς τους άλλους.

Την εποχή του Απρίλη 1967 κυριαρχούσε το αξιακό τρίπτυχο Πατρίς-Θρησκεία-Οικογένεια στην Ελλάδα Ελλήνων Χριστιανών, άνευ Βουλής και Εκλογών, που έλεγε και ο avant-garde showman Γιώργος Μαρίνος (γενν. 1939), που είχε κι αυτός τον αρχιτέκτονα πατέρα του, όπως πολλοί άλλοι νέοι τους γονείς τους, στα ξερονήσια.

Μεγαλωμένοι οι έφηβοι της εποχής σε καθεστώς πολιτικής καταστολής και καλλιεργούμενου φόβου, αντρώθηκαν και τους κάλεσε η πατρίδα ως κληρωτούς να υπηρετήσουν τη στρατιωτική θητεία τους, αλλά τους πέταξε στα μουλαράδικα, στα τάγματα ημιονηγών και ναρκαλιευτών, στα Τάγματα Ορεινών Μεταφορών, για να μεταφέρουν με μουλάρια και άλογα οπλισμό και εφόδια στα δυσπρόσιτα συνοριακά φυλάκια.

Διαβάστε, λόγου χάρη, το βιβλίο του Ναπολέοντα Περγαλίδη «Διηγήσεις από τα Τάγματα Ορεινών Μεταφορών» (Στερέωμα, 2019), όπου θα διαπιστώσετε ότι εκείνη τη θητεία τα νιάτα δεν την έφεραν βαρέως· τη διασκέδαζαν, σάρκαζαν την ιεραρχία, έκαναν πλάκα στους αξιωματικούς, έκαναν φάρσες, σκασιαρχείο, ειρωνεύονταν και χλεύαζαν, έκαναν κοπάνες Α/Α, αντιποίηση αρχής, και όποιο άλλο κόλπο μπορούσαν να επινοήσουν, ώστε να αναπτύξουν μορφές πρωτόγνωρης συντροφικότητας και μερικοί από αυτούς να διατηρήσουν μεταξύ τους σχέσεις ισόβιες.

Η γενιά εκείνης της Αριστεράς, της νεολαίας της χούντας ας πούμε, φαίνεται ότι ωρίμασε συμπεριφορικά και αξιακά και διεκδίκησε τη διαχείριση της εξουσίας, υποσχόμενη ότι δεν θα συμμορφωθεί προς τας υποδείξεις.

Νομίζω ότι η συμμόρφωση στις άνωθεν υποδείξεις σε υποχρεώνει στην απώλεια της ελευθερίας σου.

Αυτή η απώλεια της ελευθερίας, ατομικής ή συλλογικής, ίσως αποτελεί την πρώτη μεταϋλιστική αξία που οφείλουμε να υπερασπιζόμαστε και ασφαλώς περιλαμβάνεται στο αξιακό πλέγμα που, μεταξύ άλλων, διαμόρφωσε το ηθικό πλεονέκτημα της γηγενούς μετεμφυλιακής και μεταπολιτευτικής Αριστεράς.

Μετά τη μεταπολίτευση όμως φαίνεται πως η Ελλάδα βρέθηκε μετέωρη, συμπεριφορικά και αξιακά. Διαπλεκόμενοι πολιτικοί, συμφέροντα, μέσα ενημέρωσης, κατασκευαστικές εταιρείες, όλα μαζί, δηλώνουν ταυτόχρονα το πρόβλημα και τη δέσμευση.

Για την Ελλάδα, αναλογικά βέβαια, θα ίσχυε ο ισχυρισμός του Κορνήλιου Καστοριάδη για τη Γαλλία, ότι αποτελεί προνομιακό πεδίο για τρεις χιλιάδες οικογένειες· εδώ, στην Ελλάδα, θα κάναμε λόγο για πεντακόσιες εξακόσιες μεγαλοπαρέες, οι οποίες πότε εν αγαστή συνεργασία και πότε υπό καθεστώς ανταγωνισμού και σύγκρουσης διεκδικούν καταχρηστικώς μερίδια που δεν τους ανήκουν, απεργαζόμενες να αποσπάσουν μερίδες και φιλέτα από τον δημόσιο πλούτο μιας χώρας που τη διατηρούν καθηλωμένη στο έδαφος, δηλαδή υποταγμένη.

Με την εδραίωση της δημοκρατίας από το 1974 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980 επήλθε ριζική μεταμόρφωση της νεοελληνικής πολιτικής κουλτούρας σε όλες τις πτυχές της.

Το περιγράφει εύστοχα ο Αντώνης Καρακούσης στο βιβλίο του «Μετέωρη Χώρα. Από την κοινωνία της ανάγκης στην κοινωνία της επιθυμίας 1975-2005» (Εστία, 2006), όπου, διαπιστώνοντας τις πολιτικές επιλογές και τις παραλείψεις στη χώρα μας από το 1975 μέχρι το 2005, περιγράφει τη μεταμόρφωση των Ελλήνων, που πάσχιζαν να ικανοποιήσουν βασικές υλικές ανθρώπινες ανάγκες σε μια κοινωνία η οποία μετέτρεψε αμετάκλητα τις καταναλωτικές επιθυμίες της σε ανάγκες.

Αμέσως μετά την πρωθυπουργία Σημίτη μεσολάβησε μια επάνοδος σε δεξιά και κεντροδεξιά σχήματα διακυβέρνησης με ζοφερή κατάληξη την ένταξη της χώρας σε καθεστώς επιτροπείας, παρακολούθησης και οικονομικο-κοινωνικο-πολιτικής ασφυξίας του λαού.

Η Αριστερά, ευνοημένη από την καταστροφική πολιτική των μνημονίων, το 2015 βρέθηκε στο μέγαρο Μαξίμου.

Περιέλαβε σε προγραμματικό επίπεδο πολλές αξίες που εκπροσωπούνται από κοινωνικά κινήματα, τα οποία αναδύθηκαν με την κρίση και τα μνημόνια, αλλά διατηρεί με αυτά τα νέα κοινωνικά κινήματα σχέση εξουσιαστική.

Με άλλα λόγια παραμένει προγραμματικά στον κορμό τους, ωστόσο φαίνεται ξένη προς τα μεταϋλιστικά αιτήματά τους, εφόσον τα αδυσώπητα γεωπολιτικά στρατηγήματα και τα αμείλικτα υπερεθνικά παίγνια της παγκοσμιοποίησης απαίτησαν να καταστεί σαφές ότι πολιτική είναι μόνο η τέχνη του διαχειριστικώς εφικτού σε βραχύτατο μήκος διανύσματος «ελιγμών». 

Προλογίζει ο στρατηγός Μακρυγιάννης τα «Απομνημονεύματα» (1829):

«…Οταν το διαβάσετε όλο, αρχή και τέλος, τότε να κάμετε την κρίση για όσους φέραν δυστυχήματα εις την πατρίδα και εμφύλιους πολέμους διά τα ατομικά τους νιτερέσια και την ’διοτέλειά τους και από αυτούς έπαθε και παθαίνει ως σήμερον η δυστυχισμένη πατρίδα και οι τίμιοι αγωνισταί…. Αλλά η αλήθεια είναι πικρή και όσοι κάμαμεν το κακό μάς κακοφαίνεται, (δι)ότι και το κακό το θέλομε και το νιτερέσιον να το κάνωμε και καλούς πατριώτες θέλομε να μας λένε…».

Ε λοιπόν, η επί χούντας αδάμαστη αριστερή νεολαία δεν παρέμεινε αδάμαστη και ανυπότακτη, αφού ανέλαβε την εξουσία και βεβαίως την ευθύνη που απορρέει από αυτή την ανάληψη.

Ωρίμασε ασκώντας εξουσία με αντάλλαγμα την απώλεια της ψυχικής νιότης, της ανεμελιάς και της προεκλογικής αποκοτιάς της· δεν διατήρησε το ηθικό πλεονέκτημα της ανεξάρτητης και ελεύθερης κριτικής, εκείνο που θα διέθετε, αν δεν φαινόταν υπόλογη σε κάθε λογής νιτερέσια.

*Επίκουρος καθηγητής ΕΜΠ

theologou@gmail.com

ΝΗΣΙΔΕΣ
11 χρόνια χωρίς τον Κώστα Κάππο
Ηταν στ' αλήθεια «δύσκολος» άνθρωπος. Με την καλή έννοια του όρου. Ηξερε τι ήθελε και πώς το ήθελε. Σε μια εποχή ήττας και γενικότερων ανακατατάξεων συγκρούστηκε με εκείνους που ήθελαν να «παραβιάσουν» τη...
11 χρόνια χωρίς τον Κώστα Κάππο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η πειθώ του φασισμού
Για να καταλάβουμε τη δυναμική και «γοητεία» του νέου φασισμού πρέπει να αναρωτηθούμε: «γιατί τον ακολουθούν τα υποκείμενα;», «μήπως εξαπατώνται;». Ας ξεκινήσουμε από κοινές μας παραδοχές: η κοινωνική,...
Η πειθώ του φασισμού
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οταν ο Κολτές φόρεσε το κίτρινο γιλέκο
Τις τελευταίες μέρες το μυαλό μου κατοικείται από τους ήρωες και τα τοπία του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές. Την κραυγή των φτωχών όπως μοιράστηκε στα θέατρα της Ευρώπης τη δεκαετία του 1980 αλλά μέχρι και σήμερα από...
Οταν ο Κολτές φόρεσε το κίτρινο γιλέκο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το έργο του αστείρευτη πηγή στοχασμού
Το επιστημονικό έργο του Κώστα Βεργόπουλοu, άρρηκτα δεμένο με τα πολιτικά και ιδεολογικά διακυβεύματα της γαλλικής κοινωνίας, αλλά και σε διαρκή ενασχόληση με τα προβλήματα της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή της...
Το έργο του αστείρευτη πηγή στοχασμού
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κρατήρες και θάνατος κάτω από όμορφους ουρανούς
Σηματοδοτώντας τα 100 χρόνια από το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου αυτή η συγκλονιστική-συναρπαστική έκθεση, δεν καταγράφει μόνο τον εφιάλτη της μάχης, αλλά εξετάζει πώς οι Ευρωπαίοι καλλιτέχνες μέσα από την...
Κρατήρες και θάνατος κάτω από όμορφους ουρανούς
ΔΡΟΜΟ-ΛΟΓΙΑ
Ολα Πάνε Δεξιά
Βάζω που λέτε να δω ειδήσεις με τον πρώτο καφέ, πρωί Παρασκευής, και πρώτο θέμα είναι η απονομή στον Τσίπρα του βραβείου «Kolotoump - Xesoumise»... συγγνώμη, ήθελα να πω «Πολιτικού Σθένους». Βράβευση που...
Ολα Πάνε Δεξιά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας