Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Και ύστερα ήρθαν τα… Δέντρα! Απλά, μαγευτικό
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Και ύστερα ήρθαν τα… Δέντρα! Απλά, μαγευτικό

  • A-
  • A+
Τα παιδιά ακούνε συνέχεια τη φράση «φάε το φαγητό σου για να μεγαλώσεις». Αυτό ισχύει για τους ανθρώπους, αλλά όχι για τα δέντρα, τα οποία μπορούν να αναπτυχθούν χωρίς να καταναλώσουν το παραμικρό. Το μόνο που χρειάζονται είναι νερό, ήλιο και οξυγόνο. Μπορεί, λοιπόν, κανείς να πει ότι οι ρίζες και τα φύλλα είναι τα πιο σημαντικά μέρη του δέντρου. Τα υπόλοιπα –κορμός και κλαδιά– έχουν μόνο ένα ρόλο: να συνδέσουν τις ρίζες με τα φύλλα και να τα υψώσουν ψηλά για να εκτεθούν στο ηλιακό φως.

Από το ξεφύλλισμα και μόνο, το άγγιγμα στο χαρτί, το χρώμα των εικόνων που αντίκριζα σελίδα τη σελίδα, τον πολυποίκιλο πλούτο των γνώσεων που ανακάλυπτα ακόμη και με την πρώτη γρήγορη ματιά, το ερωτεύτηκα.

«Είναι απλά μαγευτικό» σκέφτηκα βρίσκοντας ήδη τον τίτλο μου. «Τα Δέντρα» των Piotr Socha και Wojciech Grajkowski είναι το δεύτερο βιβλίο -εγκυκλοπαίδεια θα τολμούσα να το πω- αυτού του είδους μετά τις «Μέλισσες», το πρώτο βιβλίο του Socha που έδωσε στο κοινό του ο εκδοτικός οίκος.

Από την εισαγωγική κιόλας σελίδα αντιλαμβάνεται κανείς ότι στο βιβλίο αυτό θα σκοντάψει σε πολλούς πολιτισμούς του κόσμου. Γιατί το πρώτο δέντρο που μας υποδέχεται στο σπιτικό του είναι ένα μπαομπάπ, που στη σκιά του στέκονται οι ιθαγενείς του τόπου του.

Κι ευθύς, ανοίγεται ένας κόσμος, αυτός του φυτικού βασιλείου, και μαζί ανοίγονται και οι ορίζοντες των παιδιών καθώς οδηγούνται σε απάτητα μονοπάτια του.

Είναι ένα απολύτως εύληπτο βιβλίο που μπορεί να διαβαστεί απ’ όλες τις ηλικίες και σε όλες τις ηλικίες, που, κατ’ εμέ, στόχο έχει να φέρει τα μικρά παιδιά στον κόσμο των δέντρων, να τους χτίσει ένα δεντρόσπιτο, σαν τα δεντρόσπιτα που παρουσιάζει με τα σκίτσα του ο Socha -το όνειρο που πολλοί είχαμε μικροί και μόνο τα αμερικανάκια ευχαριστιόνταν πάνω σε κείνες τις τεράστιες βελανιδιές-, και να μείνουν εκεί.

Για να ανακαλύψουν πώς λειτουργεί αυτή η πανάρχαιη μορφή ζωής, ποια πουλιά, έντομα, ζώα βρίσκουν καταφύγιο στους κορμούς και στα φυλλώματά τους, πώς αναπτύσσουν τον μηχανισμό καμουφλάζ από τους εχθρούς τους, να αντιληφθούν το γιατί και πότε αλλάζουν χρώμα τα φύλλα, ποια δέντρα φυλλορροούν, κι έτσι να γνωρίσουν τις τέσσερις εποχές.

Να μάθουν να ξεχωρίζουν ποια είναι δέντρα και ποια όχι, ποια είναι τα γηραιότερα, ποια έχουν παχύ κορμό, ποια είναι ψιλόλιγνα, να αναγνωρίζουν τα δέντρα απ’ τα φύλλα τους. Αραγε τι δέντρα υπήρχαν προϊστορικά;

Να μάθουν για τη λειτουργία που επιτελούν οι ρίζες των δέντρων, που δεν είναι νόμος ότι βρίσκονται πάντοτε κάτω από το έδαφος αλλά μπορεί να είναι εναέριες, όπως του δέντρου κάποκ.

Και φτάνοντας στη σελίδα 31, ένα παιδί μπορεί να αντιληφθεί το ύψος στο οποίο μπορεί να φτάσει ένα δέντρο, αντικρίζοντας διάφορα είδη να παραβγαίνουν και να ξεπερνούν το Αγαλμα της Ελευθερίας, το Μπιγκ Μπεν ή μια δεκαώροφη πολυκατοικία. Γιατί μια σεκόγια, γνωστή με τ’ όνομα Υπερίων, που είναι το ψηλότερο δέντρο του κόσμου και βρίσκεται στην Καλιφόρνια της Αμερικής, αγγίζει τα 115,6 μέτρα.

Μη μου πείτε ότι εδώ δεν θα ακουστούν διάφορα επιφωνήματα, από σούπερ, μακρόσυρτα ωμέγα, μέχρι «τι σου είναι η φύση!».

Πίσω ξανά στα «Δέντρα».

Γοητεύτηκα από τις ιστορίες για το ταξίδι των σπόρων, από την κινητικότητα στον σχεδιασμό των ενδημικών φυτών, από την ευφυέστατη ιδέα ότι καθώς τα δέντρα ζουν πολύ περισσότερο από τους ανθρώπους, στους δακτύλιους των κορμών τους έχει καταγραφεί η ιστορία των τόπων τους.

Ιστορία που αποτυπώνεται στα ξύλινα κτίρια, από παγόδες μέχρι εκκλησίες, που ακόμη σώζονται στη Νορβηγία, την Ιαπωνία, την Κίνα, την Ινδονησία, την Ουκρανία, αλλά και στα μεταφορικά μέσα του παρελθόντος τα φτιαγμένα από ξύλο. Από την Κιβωτό του Νώε και τον Δούρειο Ιππο μέχρι τα κανό των ιθαγενών της Β. Αμερικής. Και φυσικά δεν θα μπορούσε το βλέμμα μου να μην αγκιστρωθεί στις διάφορες ξύλινες σκαλιστές και ζωγραφισμένες μάσκες και στα ξύλινα μουσικά όργανα.

«Ο Δαρβίνος και το δέντρο της ζωής» είναι το κεφάλαιο όπου ο θεμέλιος λίθος του μυστηρίου της ζωής εξηγείται με απλά λόγια και γίνεται απολύτως κατανοητό, διαβάζοντας πως «το περιβάλλον όπου ζούμε αλλάζει συνεχώς και μόνο αυτοί που προσαρμόζονται γρήγορα μπορούν να επιβιώσουν. Ο κάθε οργανισμός αναπτύσσει καινούργια χαρακτηριστικά που δουλεύουν καλά στις νέες συνθήκες και τα μεταδίδει στους απογόνους του. Κάπως έτσι δημιουργούνται καινούργια είδη».

Μέσα από αυτό το ταξίδι, περνώντας από δέντρο σε δέντρο, από ιστορίες, πολιτισμούς και θρησκείες, τα παιδιά παίρνουν μπουκιές μπουκιές τη γνώση που χρειάζονται για να κατανοήσουν τις αλληλουχίες, το πώς αλληλοσυμπληρώνονται οι ζωές ανθρώπων και φυτών, γιατί χρειαζόμαστε τα δέντρα αλώβητα και υγιή. Γιατί μέσα από τη γνωριμία με κάποιον γεννάται ή όχι ο σεβασμός. Κι αυτό το πετυχαίνει ο Socha μέσα από σοφά επιλεγμένες πληροφορίες και τα υπέροχα σχέδιά του.

Τα «Δέντρα», ένα βιβλίο που πρέπει να έχει περίοπτη θέση στη βιβλιοθήκη όσων αγαπούν και σχετίζονται με τη φύση. Και μια που το παιδί μου έχει μεγαλώσει, θα το κρατήσω για μένα και για την επόμενη γενιά που είναι να 'ρθει. Γιατί τα «Δέντρα» είναι το βιβλίο για τη ζωή πάνω στη Γη.

Τι ξεχώρισα;

✅ Δεντρόσπιτα

«Ολα τα παιδιά (αλλά και πολλοί μεγάλοι) ξέρουν ότι τα δεντρόσπιτα έχουν κάτι το μαγικό. Σπάνια, όμως, έχουν τρεχούμενο νερό, αποχέτευση ή θέρμανση και γι’ αυτό οι περισσότεροι από μας ζούμε σε πιο «προσγειωμένα» σπίτια. Εξαίρεση αποτελούν οι άνθρωποι της φυλής Κοροβάι στη Δυτική Παπούα της Ινδονησίας. Αιώνες τώρα, χτίζουν τα σπίτια τους ψηλά, στις κορυφές δέντρων, σε απόσταση μεγαλύτερη από 10 μ. από το έδαφος. Σε αυτό το ύψος είναι ασφαλείς από τις επιθέσεις κουνουπιών, φιδιών ή άλλων εχθρικών φυλών και, φυσικά, από τις πλημμύρες που συμβαίνουν συχνά στη ζούγκλα».

✅ Το δέντρο της ζωής

«Τα δέντρα είναι οι μεγαλύτεροι ζωντανοί οργανισμοί της Γης. Δίπλα σε μια γιγάντια σεκόγια, ο άνθρωπος, αλλά ακόμη και η ψηλότερη καμηλοπάρδαλη φαντάζουν μικροσκοπικοί. Στη σκιά της θα μπορούσαν να κρυφτούν ακόμα και τεράστιοι δεινόσαυροι, όπως αυτοί που ζούσαν κάποτε στον πλανήτη μας. Η ηλικία των δέντρων μπορεί να είναι εξίσου εντυπωσιακή. Μερικά είδη μπορεί να φτάσουν σε ηλικία εκατοντάδων ή και χιλιάδων χρόνων! Τα δέντρα μάς δείχνουν την εκπληκτική δύναμη της φύσης, χάρη στην οποία οι μικροσκοπικοί σπόροι εξελίσσονται σε τεράστια φυτά».

✅ Τα μπαομπάμπ

«Στα μέρη όπου μεγαλώνουν τα μπαομπάμπ υπάρχουν μόνο δύο εποχές: η περίοδος των βροχών και εκείνη της ξηρασίας. Την περίοδο των βροχών αποθηκεύουν νερό στους εξαιρετικά ογκώδεις κορμούς τους ώστε να μπορούν να επιβιώσουν κατά την πολύμηνη περίοδο ξηρασίας. Επιπλέον, πριν από τον ερχομό της περιόδου ξηρασίας ρίχνουν τα φύλλα τους για να περιορίσουν την απώλεια υγρασίας. Τα γυμνά τους κλαδιά μοιάζουν με αντεστραμμένες ρίζες και αυτό ήταν η αφορμή για τη δημιουργία ενός αφρικάνικου θρύλου, σύμφωνα με τον οποίο κάποιος θεός θύμωσε με το μπαομπάμπ, το ξερίζωσε και το φύτεψε ανάποδα».

✅ Ρίζες

«Κάποια πολύ ψηλά είδη, όπως το τροπικό δέντρο Κάποκ (Ceiba pentrandra), αναπτύσσουν πυκνό δίκτυο εναέριων ριζών που ενισχύει τη στήριξή τους. Ο φοίνικας Socratea exorrhiza, που είναι γνωστός ως ο «φοίνικας που περπατάει», φέρει περιφερειακές εναέριες ρίζες που μοιάζουν με στύλους. Σύμφωνα με μια θεωρία, οι ρίζες αυτές βοηθούν το φυτό να καταναλώνει λιγότερη ενέργεια για την κατακόρυφη ανάπτυξή του, αφού δεν χρειάζεται να παχαίνει ταυτόχρονα τον κορμό του».

✅ Ξύλινες μάσκες

«Οι μάσκες εξυπηρετούσαν συνήθως τον ίδιο σκοπό. Κρύβοντας το πραγματικό πρόσωπο αυτού που τη φορούσε, του επέτρεπαν να μεταμορφωθεί για λίγο σε κάποιον άλλο. Κατά τη διάρκεια ιεροτελεστιών, οι μασκοφορεμένοι παρίσταναν θεούς, πνεύματα, θρυλικούς ήρωες, νεκρούς προγόνους ή ζώα. Ετσι, οι περίτεχνα σκαλισμένες μάσκες γίνονταν απαραίτητο στοιχείο του θεάτρου, των τελετουργιών, της διάδοσης των παραδόσεων από γενιά σε γενιά, αλλά και του απλού παιχνιδιού».

✅ Ξύλινα μουσικά όργανα

«Το ξύλο είναι εξαιρετικό υλικό για την κατασκευή μουσικών οργάνων. Είναι σκληρό, ανθεκτικό, ελαφρύ και αποτελείται από ίνες που βοηθούν στη διάδοση των δονήσεων. Αυτές οι ιδιότητες ενισχύουν και την παραγωγή δυνατού και καθαρού ήχου. Γι’ αυτό, εδώ και αιώνες, τόσο τα απλά λαϊκά μουσικά όργανα όσο και οι πιο περίτεχνες κατασκευές φτιάχνονται κυρίως από ξύλο».

Τους θρύλους του δάσους, τα δεντροπλάσματα, τη δύναμη της φύσης, τα ιερά δέντρα, τα παρθένα δάση και τα δέντρα για τους απογόνους μας τα άφησα προς εξερεύνηση δική σας. Καλό ταξίδι.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η φύση δεν είναι στη... φύση μας
Τα παιδιά που έχουν συχνή επαφή με τη φύση βοηθούνται σημαντικά στις γνωστικές τους ικανότητες, ωφέλεια που έχουν ακόμη και με έκθεσή τους σε βίντεο ή φωτογραφίες φυσικών θεμάτων, σύμφωνα με τα στοιχεία νέας...
Η φύση δεν είναι στη... φύση μας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Απειλούνται με αφανισμό
Ερευνα, που δημοσιεύτηκε πρόσφατα, προειδοποιεί ότι το 40% των δασών της Αμερικής βρίσκεται σε κίνδυνο αφανισμού εξ αιτίας της εισβολής αλλόχθονων παθογόνων και εντόμων που τα καταστρέφουν ή τρέφονται από τα...
Απειλούνται με αφανισμό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δίνουμε δύναμη στη φωνή των αυτόχθονων πληθυσμών
Κανείς λαός, παρά μόνο οι αυτόχθονες, δεν έχει την επίγνωση της σπουδαιότητας της φύσης, της βιοποικιλότητας, των οικο­συστημάτων, γνώση που δημιουργεί ένα βαθύτατο σεβασμό απέναντί στη Γιαγιά Γη.
Δίνουμε δύναμη στη φωνή των αυτόχθονων πληθυσμών
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα δέντρα, ισχυρή ασπίδα στην κλιματική αλλαγή!
Οσο οι επιστήμες αναπτύσσονται, παρατηρούμε ότι πολλοί ερευνητές στρέφονται στην παρατήρηση της λειτουργίας των οικοσυστημάτων της φύσης προκειμένου να βρουν λύσεις στα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου.
Τα δέντρα, ισχυρή ασπίδα στην κλιματική αλλαγή!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ακόμη αποψιλώνουμε τα δάση για να κάνουμε χαρτιά υγείας!
Μεγάλες εταιρείες χρησιμοποιούν για την παραγωγή χαρτιού τουαλέτας ολοένα και λιγότερες ποσότητες ανακυκλωμένου χαρτιού, αποκαλύπτει νέα βρετανική έρευνα. Αποτέλεσμα; Να κόβονται δέντρα, να συνεχίζεται δηλαδή...
Ακόμη αποψιλώνουμε τα δάση για να κάνουμε χαρτιά υγείας!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Περπατώ, περπατώ εις το δάσος
Είναι πρωί ακόμη όταν η μικρή Κοκκινοσκουφίτσα ξεκινά να πάει στη γιαγιά της φαγητό. Η μητέρα τη δασκαλεύει, «πρόσεξε αυτό», «πρόσεξε εκείνο». Η...
Περπατώ, περπατώ εις το δάσος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας