Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η «Αηδία» του Λάνθιμου

Η Εμα Στόουν σε σκηνή της ταινίας «Η Ευνοούμενη» του Γιώργου Λάνθιμου.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η «Αηδία» του Λάνθιμου

  • A-
  • A+

Τo παραδέχεσαι: οι ταινίες του Λάνθιμου έχουν πάντα κάτι που σε αναστατώνει, σε ενοχλεί. Δεν μπορείς να χωθείς στην πολυθρόνα του σινεμά και να τις παρακολουθήσεις χωρίς κάποιο κόστος.

Είναι από αυτές που δείχνουν τα πράγματα λίγο σκληρότερα απ’ όσο αντέχεις («Ο κυνόδοντας»), που η κριτική ειρωνεία τους δεν σε πιάνει ξώφαλτσα αλλά νιώθεις να σε διαπερνά («Ο αστακός»), που οι αλληγορίες τους λένε κάτι παραπάνω από αυτό που εκ πρώτης όψεως συλλαμβάνεις με το διαθέσιμο δυναμικό των αισθήσεων («Ο θάνατος του ιερού ελαφιού»).

ΚΑΙ ήρθε αυτή η τελευταία του ταινία. Εξωτερικά συνηθισμένη: μια ακόμα βασίλισσα μες σε ένα ακόμα παλάτι, κυνικά «παιχνίδια» εξουσίας, δραματικές προσωπικές ιστορίες βυθισμένες στο αδιέξοδο, καπρίτσια κεκλεισμένων των θυρών. Ναι, οι εστεμμένοι είναι σίγουρα ένα θέμα διαχρονικό, πολυπαιγμένο, σταθερή αξία για την καλλιτεχνική έμπνευση.

ΚΙ εκεί που απλώνεσαι στη θωπευτική επανάληψη των γνώριμων εικόνων του παραμυθιού να την πάλι αυτή η αίσθηση δυσαρέσκειας, αυτή η παράξενη ενόχληση που αρχίζει να σε καταλαμβάνει.

Καρέ, καρέ νιώθεις να εγκλωβίζεσαι μέσα στους εσωτερικούς χώρους του παλατιού που πλαταίνουν και μακραίνουν αφύσικα, μέσα στους δαιδαλώδεις διαδρόμους απ’ όπου μοιάζει να μην υπάρχει διέξοδος διαφυγής, δίπλα σε κλουβιά όπου ζουν φυλακισμένα τα υποκατάστατα μιας ζωής, κάτω από μεταξωτά σκεπάσματα όπου το τίμημα της εύνοιας πληρώνεται με πολύ σάλιο, μπροστά σε παιχνίδια όπου οι παρατρεχάμενοι της αυλής εξευτελίζουν ώσπου να έρθει η σειρά τους να εξευτελιστούν κι αυτοί, όπου οι εξυπηρετημένοι χάνουν εν μία νυκτί την υψηλή προστασία, όπου ο κόσμος έξω από το παλάτι εξαφανίζεται ως διά μαγείας και οι πολιτικές αποφάσεις παίρνονται μέσα σ’ αυτό από το κατεστημένο με τη διαμεσολάβηση των «έμπιστων».

ΚΙ ανάμεσά τους αυτή η ξεπεσμένη λαίδη, η καλομαθημένη ψηλομυτού που απευθύνεται στη μακρινή μεγαλόσχημη συγγενή της για μια μικρή εκδούλευση: να τρυπώσει δίπλα της στο παλάτι. Η φιλόδοξη, ανηδονική νεαρή που θέλει διακαώς να αποκατασταθεί, να κερδίσει μια θέση στην ιεραρχία και που, παρακολουθώντας προσεκτικά τη μακρινή συγγενή της, μυείται στο παιχνίδι της αναρρίχησης: έμπιστη, υποτακτική, χρήσιμη, προσαρμόσιμη, μέχρι να έρθει η κατάλληλη στιγμή…

ΚΙ έτσι έγκλειστος στον εσωτερικό χώρο (σκηνικό και ψυχικό) αυτής της λυσσαλέας μάχης για την εύνοια της εξουσίας σαν να μπερδεύεις τον χρόνο και να ξεχνάς ότι η ταινία είναι ιστορική. Και μέσα στη δίνη της ενόχλησής σου η Αμπιγκέιλ των αρχών του 18ου αιώνα γίνεται πρόσωπα και εικόνες της δικής σου ζωής.

Κοπελίτσες που γδύνονται ή ντύνονται, για να ζυγίσουν με το έμπειρο βλέμμα τους οι ειδικοί αν είναι «έτοιμες για όλα» προκειμένου να κερδίσουν συμβόλαια σε φωτεινές πασαρέλες με σκοτεινά παρασκήνια. Ψεύτικα ζευγάρια που προσποιούνται μεγάλους έρωτες και δείχνουν «έτοιμα για όλα» μπροστά σε κάμερες που μετρούν τη διαθεσιμότητα τους επί σκηνής. Πολιτικοί και δημοσιογράφοι που παίρνουν το σχήμα του δοχείου που θα τους ζητηθεί παζαρεύοντας την αξία μεταπώλησης-προσαρμογής. Ασημοι και ασήμαντοι που γίνονται με αστρονομική ταχύτητα διάσημοι και «σημαντικοί» προσφέροντας κάθε είδους υπηρεσίες σε ένα non stop μιντιακό γιουσουρούμ.

ΚΑΙ μέσα σ’ αυτή τη σύγχυση νιώθεις να σε κατακλύζει μια πραγματική αηδία. Ναι, ο Λάνθιμος γυρίζει μια τέτοια ταινία σήμερα που αναβιώνει η λατρεία της εξουσίας και η μυθολογία της αξιότητάς της, που οι εστεμμένοι με ή χωρίς κορόνα γίνονται και πάλι το αντικείμενο ενός μετανοημένου θαυμασμού (όχι οι πολιτικοί εκπρόσωποί της αλλά η ίδια η οικονομική ελίτ), το εικόνισμα που χρειάζεται κάθε φτωχός για τη γονυκλισία του, το όνειρο που κάθε μικροαστός είναι έτοιμος να κάνει τα πάντα για να γευτεί… ακόμη κι αν κατά βάθος ξέρει ότι η βασίλισσα όσο άρρωστη ή «ανίκανη» κι αν φαίνεται, είναι αυτή που τελικά θα επιβληθεί (η τελευταία σκηνή), γιατί το παιχνίδι έχει στηθεί γύρω από αυτήν και γι’ αυτήν.

Ο Λάνθιμος σε αναγκάζει να κοιτάξεις στον καθρέφτη της «προστατευόμενης» χυδαιότητας, να συρθείς μέσα κι έξω από τα κρεβάτια όπου για να γίνεις ο «ευνοούμενος» πρέπει να τρίψεις πολύ, όπου κανείς δεν καταλήγει πιο συμπαθητικός ή πιο αντιπαθητικός από τον άλλον γιατί όλοι σου έχουν προκαλέσει την ίδια αποστροφή.

Το μακροβιότατο φλερτ με την εξουσία αλληγορικά επικαιροποιημένο και χωρίς προσχήματα. Ετσι που δεν μπορούν να ζήσουν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα, εις τους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

(Και μάλλον δεν μπορούν να πάρουν και το Οσκαρ.)

*συγγραφέας

ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οταν ο Σεφερλής έφαγε ένα ζωντανό φλαμίνγκο
Η ποίηση των ταινιών του Τζον Γουότερς είναι μια δύσκολη ποίηση. Το 1988 σκηνοθετεί τη γνωστότερη και πιο προσβάσιμη ίσως ταινία του, το Hairspray. Πάντα με ηθοποιούς από τους Dreamlanders. Ανάμεσά τους η...
Οταν ο Σεφερλής έφαγε ένα ζωντανό φλαμίνγκο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η φύση παράγει τη διαφορετικότητα
Οι γυναίκες του αιώνα μας αναδύονται μέσα από μια μακρά και σκοτεινή περίοδο καταπίεσης ενός κοινωνικού συστήματος που τις αντιμετώπιζε σαν πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Αυτό δεν έγινε αναίμακτα. Χρειάστηκαν...
Η φύση παράγει τη διαφορετικότητα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μαύρη γυναικεία δύναμη που ανέτειλε στο Χόλιγουντ
Η 45χρονη πρωτοπόρος σκηνοθέτρια, Εϊβα ΝτιΒερνέ, σήκωσε για πρώτη φορά κάμερα στα 32 της χρόνια και έφτιαξε αριστουργήματα. Κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας στο Σαντάνς με την ταινία «Μiddle of Nowhere» (2012),...
Η μαύρη γυναικεία δύναμη που ανέτειλε στο Χόλιγουντ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στάση ζωής το «Ξα μου»
«“Ξα μου...” σημαίνει εγώ ξέρω, παίρνω την ευθύνη. Σημαίνει δικαίωμά μου. Είναι η μπέσα, το φιλότιμο στην κρητική διάλεκτο». Αυτή την έκφραση διάλεξε η σκηνοθέτις Κλειώ Φανουράκη για τίτλο της πρώτης μεγάλου...
Στάση ζωής το «Ξα μου»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Γλυκό Φασόλι»
Ισως το πιο ταιριαστό που έχει γραφεί γι' αυτή την ταινία είναι πως «η κομψότητά της έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη βιαιότητα της κοινωνίας, όπως υπογραμμίζεται στην ταινία. Μια υπόκωφη βία σ' έναν ντελικάτο...
«Γλυκό Φασόλι»
ΣΙΝΕΜΑ
Μουσείο, αφιερώματα και μια πολύτιμη δωρεά
Μια (τουλάχιστον) είδηση, έναν αισιόδοξο απολογισμό των πρόσφατων δράσεών της και μια πρώτη ματιά στα επόμενα βήματά της πρόσφερε η συνέντευξη Τύπου που έδωσε την Παρασκευή η Ταινιοθήκη της Ελλάδος παρουσία...
Μουσείο, αφιερώματα και μια πολύτιμη δωρεά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας