Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στην πρωτοπορία του φεμινιστικού κινήματος

Οι «Κατίνες» διαδηλώνουν φωνάζοντας τολμηρά συνθήματα, όπως το «Δεν είμαι του πατρός μου, δεν είμαι του ανδρός μου. Θέλω να είμαι ο εαυτός μου»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στην πρωτοπορία του φεμινιστικού κινήματος

  • A-
  • A+
Το 1985, νεαρές γυναίκες, κυρίως φοιτήτριες, δημιουργούν, την Κατίνα, μια δυναμική ομάδα που έδρασε μια δεκαετία αφήνοντας ένα ισχυρό αποτύπωμα με την κινηματική της δράση για τα ακανθώδη θέματα των έμφυλων ανισοτήτων

Το 2011 σε ένα μαγαζί στη Θεσσαλονίκη συναντώνται ύστερα από δεκαέξι χρόνια τα περισσότερα μέλη του βασικού πυρήνα της αυτόνομης ομάδας γυναικών Κατίνα. Μιας φεμινιστικής ομάδας που υπερέβη τα στενά σύνορα της πόλης κάνοντας αισθητή την παρουσία της με δράσεις, πρωτοβουλίες και εκδηλώσεις που ακόμη και σήμερα εκπλήσσουν με την πρωτοτυπία τους.

Μια φεμινιστική ομάδα που κατά τη διάρκεια μιας δεκαετίας από το 1985 έως το 1995 έδρασε πολύμορφα, πολυεπίπεδα και δυναμικά αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα τόσο στο επίπεδο της θεωρητικής αναζήτησης με την έκδοση του ομώνυμου περιοδικού όσο και με την κινηματική της δράση.

Στο μακρινό 1985 η ομάδα απαρτιζόταν κυρίως από φοιτήτριες. Νέα κορίτσια 18, 19, 20 ετών που πέτυχαν να δημιουργήσουν ένα πολύχρωμο, ζωηρό και ρηξικέλευθο κίνημα θέτοντας τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων για όλα τα ακανθώδη θέματα των έμφυλων ανισοτήτων.

Το 2010, έναν χρόνο δηλαδή πριν από την παραπάνω συνάντηση, η καθηγήτρια δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης Βίλμα Μενίκη, ένα από τα βασικά μέλη της φεμινιστικής ομάδας, επιστρέφει, όπως σημειώνει η ίδια, από ένα μακρινό ταξίδι δύο μηνών.

Δύο πολυαγαπημένες της φίλες πεθαίνουν, ενώ ενημερώνεται πως η σπουδαία φεμινίστρια καθηγήτρια του ΑΠΘ Ζώγια Χρονάκη πάσχει από ανίατη ασθένεια (σ.σ. η Ζώγια Χρονάκη απεβίωσε πέρυσι). Τα γεγονότα αυτά πυροδοτούν στη Βίλμα μια αίσθηση επείγοντος, την ανάγκη επαναπροσδιορισμού, επανατοποθέτησης και αναστοχασμού.

Τι πέτυχε το φεμινιστικό κίνημα της εποχής;

◼ Ποια η παρακαταθήκη του;

◼ Πόσο καθόρισε την ίδια και τις συναγωνίστριες και φίλες της;

◼ Σε ποιους συμβιβασμούς υποχρεώθηκαν;

◼ Πόσο κοντά ή μακριά βρίσκονται από τις Κατίνες εκείνης της εποχής; Και εν τέλει

◼ Πόσο επίκαιρες παραμένουν έως σήμερα οι Κατίνες;

Κάπως έτσι ξεκινούν τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ της Βίλμας Μενίκη τα οποία ολοκληρώθηκαν την περσινή χρονιά. Σε αυτό συμμετέχουν 19 γυναίκες, μέλη και φίλες της ομάδας, ενώ η προβολή του προγραμματίζεται για τις 8 Μάρτη στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης.

Το ντοκιμαντέρ φέρει τον τίτλο «Οι Κατίνες μου». Στο ρεπορτάζ που ακολουθεί, τέσσερα μέλη της φεμινιστικής ομάδας Κατίνες συστήνονται και μιλούν για το σημαντικό έργο που συντελέστηκε εκείνη τη δεκαετία.

Ημασταν ένα πολύχρωμο ριζοσπαστικό κίνημα γυναικών

Βίλμα Μενίκη, καθηγήτρια δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και επιμορφώτρια σχολικής διαμεσολά­βησης για την επίλυση των συγκρούσεων, παραγωγός του ντοκιμαντέρ «Οι Κατίνες μου»

«Το ντοκιμαντέρ δεν είναι μόνο μια ιστορική καταγραφή της πορείας της ομάδας, αλλά και μια κατάθεση βιωματική για τον τρόπο που η δράση της καθόρισε τόσο εμένα όσο και τα λοιπά μέλη. Και αυτό καταγράφεται μέσα από τις συνεντεύξεις, το αρχειακό υλικό, τις φωτογραφίες. Το 2011 όταν προγραμματίστηκε αυτή η συνάντηση στο μεζεδοπωλείο της Θεσσαλονίκης, οι περισσότερες ανταποκρίθηκαν με λαχτάρα και ζέση. Κυριάρχησαν η νοσταλγία, η συγκίνηση και η τρυφερότητα. Αυτό που αισθανθήκαμε όλες ήταν σαν να μην πέρασε μια μέρα.

Φυσικά διαφοροποιηθήκαμε σε κάποια πράγματα, οι αλλαγές όμως σε καμία περίπτωση δεν ήταν συγκλονιστικές. Μιλούσαν και επιχειρηματολογούσαν με τον ίδιο τρόπο και δυναμική όπως τότε. Καμία δε δεν αποποιείται το φεμινιστικό της παρελθόν. Αυτό που κυριάρχησε όμως ήταν ο προβληματισμός για το τι εν τέλει καταφέραμε. Και αυτό καθώς η έμφυλη βία, οι βιασμοί, η ενδοοικογενειακή βία, οι γυναικοκτονίες, η καταστρατήγηση των εργασιακών δικαιωμάτων, η μη ισόρροπη συμμετοχή στα κέντρα λήψης αποφάσεων, η πατριαρχική και σεξιστική λογική παραμένουν εν ισχύι. Ετσι στις συζητήσεις μας υπήρξε ένα αίσθημα ματαίωσης και απογοήτευσης. Ομως και τόση περηφάνια για αυτό που είχαμε την τιμή να ζήσουμε και που άφησε το αποτύπωμά του για το υπόλοιπο του βίου μας.

Στην ομάδα αυτή ήμασταν προστατευμένες, με ένα υψηλό αίσθημα αλληλεγγύης και συντροφικότητας.

Στην προσωπική μας ζωή στη συνέχεια και στις ξεχωριστές επαγγελματικές πορείες που ακολουθήσαμε, βιώσαμε μεγάλη μοναξιά. Είχαμε να αντιπαλέψουμε μόνες μας το τεράστιο ζήτημα των έμφυλων ανισοτήτων. Κάποιες από εμάς παραδέχονται ότι εν τέλει μπήκαν σε έναν κόντρα ρόλο όταν έγιναν μητέρες ή μέσα από τις συζυγικές σχέσεις.

Φυσικά και υπήρξαν και συμβιβασμοί στις προσωπικές μας ζωές. Ομως όλες μας έχουμε ενσωματώσει αυτή την οπτική, αυτή την κουλτούρα της συμπόρευσης και της διεκδίκησης. Δεν ξέρω αν αλλάξαμε κάτι. Ξέρω πολύ καλά όμως ότι μέσα από αυτή την ομάδα εμείς αλλάξαμε. Οι Κατίνες σωματικά είναι μαζί. Κάθε φορά που διεκδικώ κάτι ή που θέτω όρια οι Κατίνες, έτσι νιώθω, είναι δίπλα μου.

Η ομάδα δημιουργήθηκε το 1985. Είχε προηγηθεί το Σπίτι Γυναικών Θεσσαλονίκης το οποίο έκλεισε. Κάποια από τα μέλη του λοιπόν δημιουργούν την Αυτόνομη Ομάδα Γυναικών Θεσσαλονίκης Η Κατίνα. Μόλις δύο χρόνια πριν είχε ψηφιστεί η τροποποίηση του οικογενειακού δικαίου. Στην πλειονότητά μας ήμασταν φοιτήτριες, προερχόμενες από αγροτικές και εργατικές οικογένειες.

Μεταξύ άλλων θεμάτων το θέμα των βιασμών και της αντισύλληψης, το δικαίωμα δηλαδή της αυτοδιάθεσης του γυναικείου σώματος, ήταν μείζονος σημασίας (σ.σ.: "γυναίκες να κάνουμε τον φόβο μας εξέγερση", ένα από τα συνθήματα της περιόδου που δυστυχώς παραμένει εξαιρετικά επίκαιρο). Νοικιάζουμε λοιπόν μια τρύπα στην κυριολεξία στη Β. Ηρακλείου, εκεί στα Λουλουδάδικα.

Σύντομα μεταφερθήκαμε στον τέταρτο όροφο και φτιάξαμε με πολλή προσωπική δουλειά έναν όμορφο χώρο. Εκεί κάθε Τρίτη στις 8 το βράδυ συγκεντρωνόμασταν για να συζητήσουμε, για να επεξεργαστούμε θεωρητικά ζητήματα και να οργανώσουμε τις παρεμβάσεις μας και δράσεις μας. Οικονομικά προβλήματα είχαμε πολλά. Ομως προτεραιότητά μας ήταν οι Κατίνες.

Κάθε μήνα από τα χρήματα που έπαιρνα από το σπίτι ως φοιτήτρια η πρώτη κίνηση αφορούσε το ποσό της εισφοράς μου στην ομάδα. Ετσι πράτταμε όλες και η μοιρασιά γινόταν ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες της καθεμίας εξ ημών.

Τα δέκα χρόνια που ακολούθησαν πέρασαν πολλές γυναίκες από τις Κατίνες. Ορισμένες έμειναν για λίγο, άλλες για μεγαλύτερο διάστημα. Σε κάθε περίπτωση υπήρχε προστατευτικό πλαίσιο από πολλές άλλες ομάδες με τις οποίες συνεργαζόμασταν. Οπως η Ομάδα Γυναικών Φιλοσοφικής του ΑΠΘ, οι Γυναικείες Σπουδές του ΑΠΘ, η ομάδα των Οικολόγων, η Κίνηση Δημοκρατικών Γυναικών και άλλοι.

Οι δράσεις μας ήταν πολλές. Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς; Από την ομάδα αυτοάμυνας και αυτοανάλυσης, από εκδηλώσεις θεματικές όπως “Γυναίκα και ρεμπέτικο”, “Γυναίκα και κινηματογράφος”, ραδιοφωνικές εκπομπές; Ομως ας σταθούμε σε δυο-τρεις πολύ σημαντικές παρεμβάσεις».

SOS-Γραμμή κακοποιημένων γυναικών

«Το 1991 δημιουργούμε τη γραμμή SOS για τις κακοποιημένες γυναίκες. Από Δευτέρα έως Παρασκευή και τις ώρες 5 έως 8 το βράδυ δεχόμασταν τηλεφωνήματα από κακοποιημένες γυναίκες. Η γραμμή λειτούργησε επί πέντε έτη και τα τηλεφωνήματα που δεχόμασταν ήταν από γυναίκες κυρίως της επαρχίας. Δεχόμασταν επίσης και απειλές από εξαγριωμένους συζύγους. Η δουλειά μας βεβαίως ήταν εθελοντική και είχαμε εκπαιδευτεί από την ψυχολόγο Αγγελική Χλιόβα για τον τρόπο που πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα περιστατικά.

Τα περισσότερα θύματα ενδοοικογενειακής βίας ήταν μέσα από συζυγική σχέση. Οι περισσότερες καλούσαν για ψυχολογική υποστήριξη και καλούσαν ξανά και ξανά. Δυστυχώς διαπιστώσαμε ότι οι περισσότερες γυναίκες, παρότι υπήρχαν και πολλές εργαζόμενες μεταξύ αυτών, δεν έφευγαν από τη σχέση ή δεν κατέθεταν ασφαλιστικά μέτρα. Και αυτό αν και είχε δημιουργηθεί και δίκτυο εθελοντών νομικών για δωρεάν νομικές συμβουλές, ενώ παράλληλα είχαμε συνεργασία και με το Νοσοκομείο "Αγιος Δημήτριος" για ιατροδικαστικές εξετάσεις. Οι περισσότερες γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας έμεναν πίσω στην κακοποιητική σχέση λόγω των παιδιών και του φόβου της κοινωνικής κατακραυγής».

Το περιοδικό «Κατίνες» και το πρώτο φεστιβάλ

Αριστερά: Εξώφυλλο του περιοδικού. Δεξιά: αφίσα του ντοκιμαντέρ.

«Επτά τεύχη εκδόθηκαν συνολικά του περιοδικού "Κατίνες". Η εμβέλειά του όμως υπήρξε πολύ σημαντική καθώς μέσω του περιοδικού καταγράφηκε θεωρητική αναζήτηση. Μεταφράζαμε πολλά κείμενα από το εξωτερικό, αρθρογραφούσαμε οι ίδιες και δεχόμασταν πολλά γράμματα από αναγνώστριες. Το περιοδικό, θα έλεγα, πέρασε στη συλλογική φεμινιστική μνήμη αφού δημιούργησε ένα θεωρητικό-ιδεολογικό υπόβαθρο. Δεν θα λησμονήσω βέβαια ποτέ τις ατέλειωτες ώρες του μοντάζ (χειροποίητου παρακαλώ) με δανεική μονταζιέρα και μετά τον αγώνα της διανομής στα κεντρικά βιβλιοπωλεία.

Το 1988 αποφασίζουμε τη διενέργεια του πρώτου αποκλειστικά γυναικείου φεστιβάλ. Σε αυτό συμμετείχε η Νένα Βενετσάνου, ενώ κλήθηκε και τη φιλοξενήσαμε η Ολλανδή συγγραφέας φεμινίστρια Α. Μέιλεμπελτ, γνωστή από το εμβληματικό βιβλίο της "Το τέλος της ντροπής". Προκλήθηκαν, θυμάμαι, κάποιες μικροεντάσεις από άντρες που ήθελαν να μπουν στον χώρο του φεστιβάλ, όμως η απόφαση ήταν ειλημμένη: Το φεστιβάλ αυτό γίνεται αποκλειστικά για γυναίκες. Μάλιστα κοιμηθήκαμε και στον χώρο και τα τρία τα βράδια για να τον περιφρουρήσουμε».

Ποια ήταν η κινητήριος δύναμη;

Αριστερά: Διαδήλωση στη Θεσσαλονίκη. Δεξιά: Οι αμβλώσεις, η αντισύλληψη,

ο σεξισμός μπαίνουν στη δημόσια συζήτηση

«Τι μας κράτησε; Πώς καταφέραμε να είμαστε μια συμπαγής, δυνατή ομάδα επί μία δεκαετία; Ημασταν ένα πολύχρωμο, ριζοσπαστικό κίνημα με απόλυτο σεβασμό στη διαφορετικότητα και με τεράστια αλληλεγγύη μεταξύ μας. Γι' αυτό, επαναλαμβάνω, βιώσαμε μοναξιά στη συνέχεια στις προσωπικές μας πορείες. Τα ζητήματα των έμφυλων ανισοτήτων παραμένουν επίκαιρα όσο ποτέ. Η φτώχεια έχει ξαναχτυπήσει άσχημα τις γυναίκες, η ανεργία τις πλήττει. Στις θέσεις ευθύνης κυριαρχούν οι άνδρες, όπως και ο σεξισμός σε όλες του τις εκφάνσεις. Οι βιασμοί και οι γυναικοκτονίες εξακολουθούν.

Εγώ ως καθηγήτρια δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης τι διαπιστώνω; Οτι, ενώ οι γυναίκες αποτελούν το 70% της εκπαιδευτικής κοινότητας, το 90% των θέσεων ευθύνης ανατίθεται σε άνδρες. Υπάρχουν μερικές διαφοροποιήσεις βέβαια που κυρίως αφορούν τις στερεοτυπικές αντιλήψεις ως προς τις οικογενειακές εργασίες και τη φροντίδα των παιδιών, όμως τα θετικά περιορίζονται λίγο-πολύ έως εκεί.

Στις μαθήτριές μου επίσης διαβλέπω λιγότερη ενοχοποίηση ως προς τη σεξουαλική παρενόχληση. Με μεγαλύτερη άνεση θα απευθυνθούν για τα ζητήματα αυτά στους καθηγητές και στις καθηγήτριές τους. Ομως τα σχολικά βιβλία χαρακτηρίζονται από τον σεξισμό αφού το αρσενικό φύλο κυριαρχεί απόλυτα.

Οι σχολικές αυλές είναι κατά βάση ο προνομιακός χώρος των αγοριών αφού από αυτά καταλαμβάνονται. Το ίδιο συμβαίνει και με τις εκλογές στα μαθητικά συμβούλια, όπου επικρατούν τα αγόρια.

Το ίδιο συμβαίνει δε και με τις προσδοκίες των καθηγητών οι οποίες διαφοροποιούνται έναντι των αγοριών και κοριτσιών. Από τα αγόρια περιμένουν περισσότερα. Η δε ρήση “μην προκαλείτε τα αγόρια” είναι η στερεοτυπική απάντηση των καθηγητών προς τις μαθήτριες, επικυρώνοντας δηλαδή την αντίληψη ότι ο βιασμός συνιστά θέμα πρόκλησης.

Πρόσφατα παρακολούθησα ένα σεμινάριο του ΚΕΔΕ (Κέντρο Ερευνών και Δράσης για την Ειρήνη) για τις έμφυλες ταυτότητες. Συνειδητοποίησα λοιπόν κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου ότι το θέμα του σχολικού εκφοβισμού έχει φύλο. Και τι εννοώ. Η κοινωνική ευαισθητοποίηση επί του θέματος ουσιαστικά στην ελληνική κοινωνία επήλθε όταν θύματα σχολικού εκφοβισμού κατέστησαν τα ίδια τα αγόρια (βλέπε περίπτωση Γιακουμάκη και του δωδεκάχρονου παιδιού σε σχολείο του Δήμου Ζωγράφου).

Πώς βλέπω το φεμινιστικό κίνημα σήμερα; Υπάρχουν ομάδες που κάνουν δουλειά, όπως το Μωβ και η ομάδα Καμία Ανοχή. Θεωρώ όμως ότι απουσιάζει και είναι απολύτως απαραίτητος ο κινηματικός χαρακτήρας. Επίσης απουσιάζει η μαζικότητα. Προσωπικά μου λείπει και νοσταλγώ τις ημέρες εκείνες που διαδηλώναμε και σταματούσαμε την κίνηση στους δρόμους. Και εκεί στη Θεσσαλονίκη παραξενεμένοι οι διαβάτες κοιτούσαν αυτά τα κοριτσόπουλα με τα πλακάτ και τα φέιγ βολάν στα χέρια που φώναζαν τα τολμηρά συνθήματα: Δεν είμαι του πατρός μου, δεν είμαι του ανδρός μου. Θέλω να είμαι ο εαυτός μου».

Οι Κατίνες

Γυναίκα και αναπηρία: διπλός αποκλεισμός

Φανή Αθανασιάδου | Περιοδικά και έντυπα της ομάδας

Φανή Αθανασιάδου, ποιήτρια, αρθρογράφος, μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων Θεσσαλονίκης

«Εντάχθηκα στη φεμινιστική ομάδα το 1987. Γεννήθηκα στην Αθήνα και ήρθα με τους γονείς μου μικρή στη Θεσσαλονίκη για λόγους προσβασιμότητας καθώς είμαι άτομο με αναπηρία. Τότε υπήρχε μια άνοιξη κινημάτων με διαδραστική σχέση μεταξύ τους. Συμμετείχα σε όλες τις εκδηλώσεις της ομάδας και ήταν πρωτοποριακό το γεγονός ότι οι Κατίνες ανέδειξαν το θέμα των πολλαπλών αποκλεισμών που βιώνει μια γυναίκα με αναπηρία. Επίσης όλες οι εκδηλώσεις είχαν προσβασιμότητα για τις γυναίκες με αναπηρία, ενώ με τη γυναικεία αλληλεγγύη και στήριξη το θέμα των μετακινήσεών μου είχε επιλυθεί. Τότε υπήρχε περισσότερη άγνοια, όμως ο κόσμος ήταν πιο ανοιχτός και λιγότερο καχύποπτος. Θυμάμαι τη σπουδαία Ζώγια Χρονάκη να δηλώνει το 1995: “Τώρα πια φτάνει το τέλος των συλλογικοτήτων”. Και η κουβέντα της ήταν προφητική. Εκτοτε άρχισε η ιδιώτευση και διαμορφώθηκε ένα μοντέλο στην ελληνική κοινωνία εγωκεντρικό και κλειστό. Αυτή την αγριότητα που βιώνουμε τώρα δεν τη ζούσαμε τότε. Τα άτομα με αναπηρία εισπράττουν απίστευτο ρατσισμό, ενώ το θέμα του αποκλεισμού τους είναι διαχρονικό. Τα τείχη δεν χτίζονται μόνα τους, εμείς τα χτίζουμε. Προ της κρίσης το ποσοστό ανεργίας στα ΑμεΑ ανερχόταν στο 80%. Το τι συμβαίνει σήμερα είναι περιττό να το συζητήσουμε. Οι κοινωνικές δομές ουδέποτε υπήρξαν στην Ελλάδα για εμάς. Ακόμη και στην Ευρώπη όπου λόγω λιτότητας σημειώνονται υπαναχωρήσεις στο κοινωνικό κράτος, οι δομές σε μεγάλο βαθμό παραμένουν στέρεες. Αισθάνομαι πολύ απογοητευμένη, πικραμένη και κουρασμένη. Εκεί που ήμασταν είμαστε και ακόμη χειρότερα. Γυναίκα και αναπηρία σημαίνει πολλαπλές διακρίσεις και αποκλεισμοί σε όλα τα επίπεδα της ζωής.

Είμαι περήφανη που συμμετείχα σε αυτό το εγχείρημα. Είμαι περήφανη για αυτόν τον αγωνιστικό απολογισμό. Στο μέτρο που μας αναλογεί δεν συμμετείχαμε στο να κάνουμε τον κόσμο χειρότερο. Δημιουργήθηκε αυτό το υπόβαθρο της ευαισθησίας και της αλληλεγγύης και μιας διαφορετικής θέασης του κόσμου. Εμείς είμαστε πεπερασμένοι, οι εποχές αλλάζουν. Ομως δεν συμμετέχουμε σε αυτή την αγριότητα και επιδείνωση της αθλιότητας. Στο μέτρο που μας αναλογεί παλέψαμε για να γίνει λίγο καλύτερος ο κόσμος».

Ο γλωσσικός σεξισμός και η αποκατάσταση ενός ονόματος

Ρούλα Τσοκαλίδου, καθηγήτρια κοινωνιογλωσσολογίας στο Παιδαγωγικό Τμήμα του ΑΠΘ

«Εντάχθηκα στις Κατίνες το 1987, την περίοδο που ήμουν φοιτήτρια στο ΑΠΘ. Είχα μεγάλο ενδιαφέρον για το γυναικείο ζήτημα και θυμάμαι ότι είχα ξεκινήσει μόνη μου τη συλλογή υπογραφών για τη θέση των γυναικών στο Ιράν. Στο φεστιβάλ του ΚΚΕ Εσωτερικού μαθαίνω ότι υπάρχει μια γυναικεία ομάδα η οποία κάθε Τρίτη συναντιέται σε ένα μικρό διαμέρισμα. Ηταν μια αποκάλυψη για εμένα.

Θυμάμαι τον θαυμασμό με τον οποίο παρακολουθούσα τις συζητήσεις που διεξάγονταν από τις μεγαλύτερες γυναίκες. Αυτό το αίσθημα της ελευθερίας στη συζήτηση ήταν πρωτόγνωρο. Και βέβαια το όνομα Κατίνες που δόθηκε στην ομάδα και το περιοδικό ήταν απολύτως επιτυχημένο. Και αυτό καθώς η υποτιμητική και αρνητική συνδήλωση αυτού του ονόματος προς τις γυναίκες προσέλαβε έναν χαρακτήρα απολύτως θετικό.

Θεωρώ ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματά μας την έκδοση του περιοδικού που άφησε το θεωρητικό του αποτύπωμα με την επεξεργασία θεμάτων όπως η βία, η σεξουαλικότητα, η γλώσσα και ο σεξισμός και πολλά άλλα. Μέσα από αυτή την ομάδα εκτίμησα τη γυναικεία αλληλεγγύη, επένδυσα την ταυτότητά μου με αυτήν και έμαθα να σέβομαι τη διαφορετικότητα και να αντιπαλεύω τις κάθε μορφής εξουσιαστικές σχέσεις και τον κοινωνικό ρατσισμό. Και βέβαια με καθόρισε σε μεγάλο βαθμό και ως προς την επαγγελματική μου στη συνέχεια πορεία.

Η γλώσσα εκφράζει μια στάση και μια νοοτροπία. Το φύλο αποτελεί από την άλλη πλευρά καθοριστικό παράγοντα της κοινωνιογλωσσικής μας συμπεριφοράς. Ετσι διαπιστώνουμε ότι απουσιάζει η ορατότητα των γυναικών καθώς στις περιπτώσεις συνύπαρξης αρσενικών και θηλυκών ατόμων το αρσενικό γραμματικό γένος υπερισχύει. Λέμε, για παράδειγμα, τη φράση όλοι οι μαθητές και ενδεχομένως να εννοούμε και τις μαθήτριες ή μπορεί και όχι.

Εν ολίγοις η παραδοσιακή χρήση του αρσενικού γένους που χρησιμοποιείται για να εκφράσει και τα δύο γένη, αποσιωπά το θηλυκό γένος αφ' ενός και αφ' ετέρου δεν αποσαφηνίζει σε ποιους ή ποιες αναφέρεται.

Καλό θα ήταν λοιπόν για την ανάκτηση αυτής της ορατότητας στον λόγο μας να γίνεται χρήση και του αρσενικού αλλά και του θηλυκού γένους. Επίσης θα έχετε προσέξει ότι οι περισσότερες βρισιές συνδέονται με το γυναικείο φύλο (πλην της γνωστής βρισιάς με τα τρία Α, που έλεγε και ένας καθηγητής γλωσσολογίας).

Στον γλωσσικό σεξισμό οι λέξεις όχι μόνο γλωσσικά αλλά και σημασιολογικά είναι αρνητικές και υποτιμητικές. Πώς κρίνω σήμερα το θέμα των έμφυλων ανισοτήτων; Σίγουρα έχουν γίνει βήματα προόδου, αλλά θεωρώ κυρίως λόγω ιστορικών συνθηκών. Σε όλους τους ρόλους η γυναικεία παρουσία εξακολουθεί να υποβαθμίζεται. Στην πραγματικότητα οι γυναίκες αγωνίζονται για πράγματα που για άλλους είναι αυτονόητα. Δεν έχω αίσθημα ματαίωσης για τους αγώνες που δώσαμε. Βέβαια σκέφτομαι πολλές φορές ότι δόθηκαν σημαντικοί αγώνες για ένα τελικά μικρό αποτέλεσμα. Ομως η εξέλιξη είναι εφικτή και ο προβληματισμός στα θέματα του φύλου έχει προχωρήσει σε πολύ μεγάλο βαθμό. Η πολυπολιτισμικότητα συνδιαμορφώνει το κοινωνικό γίγνεσθαι και το γυναικείο ζήτημα πρέπει να διασυνδεθεί με τα διαπολιτιστικά θέματα. Απαιτείται με δυο λόγια μια ευρύτερη και πιο σύνθετη οπτική».

Η επιστήμη ανδροκρατείται

Φεστιβάλ γυναικών

Μαρία Ρεντετζή, καθηγήτρια κοινωνιολογίας της επιστήμης στο ΕΜΠ

«Το 1986 πέρασα στο Τμήμα Φυσικής του ΑΠΘ. Στην Καβάλα, απ' όπου έλκω την καταγωγή μου, υπήρχαν τη δεκαετία του '80 πολλές εναλλακτικές ομάδες. Για μένα η ένταξή μου στις Κατίνες αποτέλεσε τη λογική συνέχεια των προηγούμενων δραστηριοτήτων. Επίσης με την είσοδό μου στο Πανεπιστήμιο διαπίστωσα ότι οι γυναίκες συμφοιτήτριες αποτελούσαν μια τραγική μειοψηφία, ενώ η απουσία καθηγητριών ήταν καθολική. Με απασχολούσε επομένως εντονότατα το θέμα "Γυναίκα και επιστήμη". Στις Κατίνες βρήκα τον χώρο μου στην αναζήτηση των απαντήσεων.

Οι θεωρητικές συζητήσεις που διεξάγονταν στις Κατίνες καθώς και η θεματολογία του περιοδικού ήταν εντελώς πρωτοποριακές για την εποχή. Τα θέματα που μας προβλημάτιζαν τα βρήκα ξανά μπροστά μου όταν έφυγα για σπουδές στην Αμερική το 1990. Ημασταν δηλαδή εμείς οι Κατίνες πέντε χρόνια μπροστά. Οι Κατίνες συνέβαλαν καθοριστικά στην επαγγελματική μετέπειτα πορεία μου. Το επάγγελμα που κάνω το οφείλω στις επιρροές εκείνης της περιόδου.

Η γυναικεία αλληλεγγύη ήταν πολύ ισχυρή μεταξύ μας, η μια στήριζε την άλλη. Οταν όμως βγήκα από αυτή την προστατευμένη αγκαλιά βίωσα το απόλυτο χάος.

Οι γυναίκες στην επαγγελματική μου ζωή ήταν αυτές που με έριχναν. Και αυτό γιατί ήταν απόλυτα εξαρτημένες από τους άνδρες ανωτέρους τους. Εξάλλου ο χώρος της επιστήμης ανδροκρατείται εντελώς. Είναι ο προνομιακός χώρος των ανδρών. Επίσης και οι πρυτανικές αρχές ανδροκρατούνται.

Στο Πολυτεχνείο αυτή τη στιγμή η κατάσταση βαίνει επί τα χείρω σε ό,τι αφορά την παρουσία γυναικών καθηγητριών καθώς η προηγούμενη γενιά συνταξιοδοτείται. Η κατάσταση δεν είναι καλύτερη στην Αμερική, από την οποία επέστρεψα το 2006. Ωστόσο υφίστανται δομές και υποστηρικτικοί μηχανισμοί που σε κάθε περίπτωση λειτουργούν.

Εδώ συμβαίνει το αδιανόητο να καταγράφεται βιασμός φοιτήτριας και οι πρυτανικές αρχές να τον αποσιωπούν για να μη θορυβηθούν δήθεν οι φοιτητές. Δεν έχω αισθανθεί ματαίωση για τους αγώνες εκείνης της περιόδου. Εξάλλου ο χώρος της εκπαίδευσης είναι ένας προνομιακός χώρος καθώς επηρεάζεις τη νέα γενιά. Είναι μια ελπίδα. Και ξέρετε, δεν χρειάζονται και πολλοί για να αλλάξει αυτός ο κόσμος. Τι απαιτείται όμως;

Σκεφτόμουν για το κίνημα του #metoo. Πώς λοιπόν η βιομηχανία του θεάματος το έκανε θέαμα και αυτό. Εντάξει, μάθαμε όλοι ότι και οι γυναίκες από τις “καλύτερες οικογένειες” υφίστανται σεξουαλικές παρενοχλήσεις και βιασμούς. Ομως αυτό το κίνημα αποδυναμώθηκε ταχύτατα. Γιατί; Διότι δεν διέθετε καμία κινηματική δομή.

Ο φεμινισμός δεν υπάρχει σήμερα έτσι όπως τον είχαμε γνωρίσει εμείς. Και ένας από τους πολλούς λόγους που έχει νόημα αυτό το ντοκιμαντέρ είναι να θυμηθούμε και να θυμίσουμε τι γινόταν τότε».

🔶 Συντελεστές ντοκιμαντέρ

● Σκηνοθεσία, σενάριο, έρευνα: Βίλμα Μενίκη,
● Μοντάζ: Κάρμεν Ζωγράφου,
● Μετάφραση αγγλικών υπότιτλων: Ειρήνη Δερμιτζάκη,
● Φωτογραφικό υλικό: Τζίνα Παράσχου,
● Μουσική: Νένα Βενετσάνου, Stringless, Χριστίνα Κυριακίδου, Barbara Strozzi,
● Επεξεργασία ήχου: Δημήτρης Αποστολακίδης, Σίλας Μιχάλακας,
● Από το Κέντρο Νέων Μέσων & Φεμινιστικών Πρακτικών-Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, χρονισμός υποτίτλων-τεχνική υποστήριξη

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα σύγχρονο έγκλημα με τη δική μας ανοχή
Εν έτει 2019, 40 εκατομμύρια άνθρωποι είναι δούλοι. Η εμπορία ανθρώπων είναι μια επικερδής όσο και αποτρόπαια δραστηριότητα αφού τα κέρδη φτάνουν, σύμφωνα με εκτιμήσεις, στα 150,2 δισ. δολάρια τον χρόνο.
Ενα σύγχρονο έγκλημα με τη δική μας ανοχή
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Εις τας γυναίκας ως και τους ποιητάς...»
Παρατηρήθηκε ότι φέτος για την εθιμική πλέον Γιορτή της Γυναίκας αφιερώθηκαν περισσότερες από άλλες χρονιές σελίδες στις εφημερίδες. Γραμμένες και πάλι σχεδόν όλες από γυναίκες, που και πάλι πρέπει να...
«Εις τας γυναίκας ως και τους ποιητάς...»
Η Μαρία Ελευθερίου και ο Ελευθέριος Βενιζέλος σε μια σπάνια φωτογραφία από την εποχή που ηταν αρραβωνιασμένοι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια μαχητική φεμινίστρια στην τουρκοκρατούμενη Κρήτη
Στην εσπερίδα για την Τσικνοπέμπτη του 1887, στα Χανιά, στην κατοικία της οικογένειας Στρατηγάκη, ο εικοσιτριάχρονος Ελευθέριος Βενιζέλος προσκαλεί...
Μια μαχητική φεμινίστρια στην τουρκοκρατούμενη Κρήτη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το σώμα δεν αποτελεί τη βασική διάκριση
Ο νους πηγαίνει στη Σιμόν ντε Μποβουάρ. Οχι γιατί αγαπάμε οτιδήποτε γαλλικό, αλλά γιατί η βασική διάκριση που εισήγαγε, αυτή του άνδρας-γυναίκα, ή καλύτερα του Ενός και του Αλλου, βοήθησε να καταλάβουμε τη...
Το σώμα δεν αποτελεί τη βασική διάκριση
ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ
Φεμινιστική Πρωτοβουλία και στη Νορβηγία
Η Κατρίν Λιν Κρίστιανσεν ηγείται της Φεμινιστικής Πρωτοβουλίας (FI), ενός κινήματος που ξεκίνησε πριν από δέκα χρόνια στη Σουηδία και τώρα ήρθε να εδραιωθεί και στη Νορβηγία, όπου για πρώτη φορά μέλη του θα...
Φεμινιστική Πρωτοβουλία και στη Νορβηγία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η καινοτομία είναι γυναικεία υπόθεση
Πολύ ψηλά στην καινοτομία βρίσκεται το γυναικείο φύλο όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του επιτρόπου για την Ερευνα, την Επιστήμη και την Καινοτομία, Κάρλος Μοέδας, ο οποίος ανακοίνωσε τις τέσσερις νικήτριες...
Η καινοτομία είναι γυναικεία υπόθεση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας