Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οι «Ορνιθες»… με την υπογραφή του καθηγητή Φάνη Ι. Κακριδή

Ο καθηγητής Φάνης Ι. Κακριδής

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οι «Ορνιθες»… με την υπογραφή του καθηγητή Φάνη Ι. Κακριδή

  • A-
  • A+

Ευελπίδης: Ορθήν κελεύεις; ή το δένδρον φαίνεται;
Πεισθέταιρος: Διαρραγείης! Ηδε δ' αυ κρώζει πάλιν.
Ευελπίδης: (στην καλιακούδα) Ισια λες; εκεί που φαίνεται το δέντρο;
Πεισθέταιρος: (στην κουρούνα) (Μπα που) να σκάσεις! (στον Ευελπίδη) Ετούτη πάλι κρώζει «πίσω»!

Κρατώ στα χέρια μου ένα έργο πολύτιμο. Τους «Ορνιθες» του Αριστοφάνη στην ανανεωμένη ερμηνευτική έκδοση του Φάνη Ι. Κακριδή, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Επιμελητής του βιβλίου ήταν ο ίδιος ο συγγραφέας και μερικές φροντίδες επιμέλειας είναι της Βασιλικής Σχίζα. Η μακέτα του εξώφυλλου είναι του ζωγράφου Αλέκου Λεβίδη.

Είναι το τελευταίο σπουδαίο πόνημα του μεγάλου δάσκαλου και σπουδαίου καθηγητή κλασικής φιλολογίας, που στις 8 Γενάρη στα 86 του χρόνια έφυγε από τη ζωή. Δεν πρόλαβε δυστυχώς να το δει τυπωμένο. Εμαθα πως ήταν τέτοια η αγάπη του γι' αυτό το βιβλίο που ακόμα και όταν έπαθε το πρώτο εγκεφαλικό, επικοινώνησε την επόμενη μέρα με τον εκδοτικό οίκο για να δώσει οδηγίες για την έκδοση. Κάποτε, σε μαθητές Λυκείου μιας επαρχιακής πόλης, είχε πει: «Μόρφωση είναι αυτό που σου μένει όταν ξεχάσεις όλα όσα έμαθες στο σχολείο».

Στην ίδια ομιλία είχε προσθέσει: «Ολη η γλωσσική διδασκαλία που τόσο σας βασανίζει είναι ένα εργαλείο και τίποτα παραπάνω. Δεν θαυμάζουμε τον αρχαίο κόσμο για τα ενρινόληκτα ρήματα, ούτε για τα είδη των υποθετικών λόγων. Θαυμάζουμε τον αρχαίο κόσμο ως ένα ισορροπημένο σύνολο, την αρχαία κοινωνία ως ένα θαυμάσιο υπόδειγμα, με τις φωτεινές και τις σκοτεινές πλευρές της. Η αρχαία φράση χτίζεται πάνω σε ένα "μεν και δε". Αυτό σημαίνει ότι έχω δύο σκέψεις που δεν συμβιβάζονται, αλλά μπορείτε εσείς να αποφασίσετε αν μπορούν να συνυπάρξουν. Εσείς, λοιπόν, οι υποψήφιοι φιλόλογοι, θα έχετε τη δυνατότητα να πλησιάζετε κι εγώ δεν έχω φτάσει στην κατανόηση του φαινομένου "μεν - δε". Ελπίζω να είστε μελετηροί όσοι πάτε για φιλολογία, θέλει διάβασμα αλλά δίνει φτερά».

Ποιος ήταν ο Φάνης Ι. Κακριδής;

Προερχόμενος από οικογένεια φιλολόγων (γιος του διακεκριμένου για το έργο του Ι.Θ. Κακριδή και της φιλολόγου Ολγας Κομνηνού-Κακριδή, αδελφός της Ελένης Κακριδή και εγγονός του φιλολόγου Φάνη Κακριδή), σπούδασε στη Φιλοσοφική του ΑΠΘ και αργότερα στη Γερμανία, όπου δίδαξε ως λέκτορας Αρχαίων και Νέων Ελληνικών μέχρι το 1964 που εξελέγη καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Στη θέση αυτή υπηρέτησε ώς το 1982, με σύντομη διακοπή κατά την περίοδο της δικτατορίας, όταν απολύθηκε αφού ήταν αριστερών πεποιθήσεων.

Εργάστηκε στα Πανεπιστήμια Πάτρας, Κρήτης και Ιωαννίνων ώς το 2000. Ασχολήθηκε με την επική ποίηση και το αττικό δράμα, κυρίως με την κωμωδία και τον Αριστοφάνη. Ενδιαφέρθηκε για θέματα εκπαιδευτικής πολιτικής, ιδιαίτερα για τα αναλυτικά προγράμματα της διδακτικής του αρχαίου κόσμου. Πίστευε πως το χρέος του ακαδημαϊκού δασκάλου για τους φοιτητές του δεν τελειώνει με την αποφοίτησή τους, αλλά συνεχίζεται και μετά τον διορισμό τους. Γι’ αυτό μετέφραζε ξένα βιβλία χρήσιμα στους εκπαιδευτικούς, έκανε ομιλίες και μαθήματα και αρθρογραφούσε συχνά. Μας άφησε κληρονομιά ένα σπουδαίο έργο, την «Αρχαία Ελληνική Γραμματολογία», για καθηγητές και μαθητές Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης.

Γιατί ξανά τους «Ορνιθες»;

Η πρώτη ερμηνευτική απόδοση του Κακριδή είχε γίνει το 1973. Μια δουλειά που έγινε το εργαλείο πολλών μελετητών της αρχαίας ελληνικής κωμωδίας και ιδιαίτερα του Αριστοφάνη. Ωστόσο, όπως αναφέρει ο ίδιος στον πρόλογο της δεύτερης έκδοσης, αποφάσισε να επιστρέψει σ' αυτό το αγαπημένο του κείμενο για να διορθώσει, να συμπληρώσει και να ανανεώσει τις παρατηρήσεις του και τις ερμηνευτικές απόψεις του.

Μας «εξομολογείται» με τον πολύ ουσιαστικό λόγο του: «Ανανεώνοντας τα σχόλια και τη μετάφραση, χρειάστηκε συχνά ν' αναθεωρήσω παλαιότερες γνώμες μου και να διορθώσω λάθη. Ομως, και πέρα απ' αυτό, είναι κοινή διαπίστωση ότι συχνά οι σχολιασμένες εκδόσεις θησαυρίζουν στο υπόμνημα πληροφορίες που μπορεί να είναι σχετικές, όχι όμως αναγκαίες για την κατανόηση του έργου. Στην προσπάθειά του να τεκμηριώσει τις ερμηνείες του, ο φιλόλογος συλλέγει πολύ παράπλευρο υλικό, που ύστερα λυπάται να το παραλείψει. Ετσι, σε τούτη την έκδοση προσπάθησα συνειδητά ν' αποφύγω τα περιττά, αλλά δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι τα κατάφερα. Οπωσδήποτε, η ανανεωμένη έκδοση είναι πιο λιτή και πιο συνοπτική από την προηγούμενη».

Η αλήθεια είναι πως οι «Ορνιθες» έχουν την πιο σημαντική θέση στην αξιολόγηση του έργου του Αριστοφάνη, συνεπώς είναι λογικό να έχουν τη μεγάλη προσοχή των μελετητών του. Η συγκεκριμένη έκδοση έχω την εντύπωση ότι αποτελεί ένα από τα πληρέστερα εγχειρήματα που κυκλοφορούν αυτή τη στιγμή.

Ακολουθεί τη διαδρομή του έργου από την πρώτη καταγεγραμμένη πληροφορία που έχουμε γι' αυτό μέχρι σήμερα. Ενδεικτικά αναφέρω ότι ο Κακριδής συνδέει το διάχυτο στο έργο διονυσιακό φαινόμενο της οινοποσίας, που περιγράφεται και στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα, «θορύβου μεστά πάντα είναι και ουκέτι εν κόσμω ουδενί αναγκάζεσθαι πίνειν πάμπολυν οίνον», με ένα έργο που γράφτηκε πολλούς αιώνες μετά, όπως το «Φαγοπότι» του Α. Χριστόπουλου: Ας ρουφούμε το κρασάκι/στις αρχές απ' ολιγάκι•/ και κινώντας βαθμηδόν,/ ας υψώνουμε τη δόση,/ ως ν’ ανάψει να κορώσει/ το κεφάλι μας σχεδόν.

Τέτοια ήταν η γνωστική αντίληψη και το εύρος της παιδείας του μεγάλου φιλόλογου Φάνη Κακριδή που μπορούσε σε πολλά από τα άρθρα του και τα έργα του να είναι πάντα πρωτότυπος και ιδιαίτερος αφηγητής. Οσοι υπήρξαν φοιτητές στο μάθημά του θυμούνται σίγουρα τον ιδιαίτερο τρόπο που επικοινωνούσε μαζί τους. Οταν κάποιοι κάποτε του παραπονέθηκαν για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ελληνική γλώσσα, είπε κάτι που έμελλε να αναπαραχθεί πολλές φορές: «Αυτή η πατρίδα μας έτυχε κι εγώ την αγαπώ».

Μ’ αυτό θέλω να κλείσω το κείμενο που διαβάζετε και με το επίσης σημαντικό: «Μόρφωση είναι ό,τι σου μένει».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»
Η περιπλάνηση στα ερείπια -στον εσωτερικό κόσμο- μιας πόλης που ρημάζει, όπως μας την αφηγείται στο πρώτο της βιβλίο «Λιτανεία του χρόνου» η Μελάνια Δαμιανού, είναι μια μικρή νουβέλα που με ξάφνιασε και με...
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Συμβολή στην πολιτισμική μας αυτογνωσία
Από την πρώτη έκδοση των «Ορνίθων» από τον Φάνη Κακριδή ώς τη νέα αναθεωρημένη έκδοση του 2019 μεσολάβησε ένα μεγάλο διάστημα 45 χρόνων. Στο διάστημα αυτό ο Φάνης Κακριδής εργάστηκε για να διορθώσει, να...
Συμβολή στην πολιτισμική μας αυτογνωσία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια» του Αλέξη Πανσέληνου...
Στην αρχή της δεκαετίας του ’50 τίποτα δεν ήταν «ελαφρύ». Η Ελλάδα ζούσε ένα από τα μεγαλύτερα δράματα της νεότερης Ιστορίας της. Οι νεκροί του Εμφυλίου, και από τις δυο πλευρές, στοίχειωναν τα σπίτια και τα...
Τα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια» του Αλέξη Πανσέληνου...
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αποχαιρετώντας τον Χρήστο Αγγελάκο
Ηταν τέτοιες μέρες, δύο χρόνια πριν σε αυτές εδώ τις σελίδες που κρατάτε στα χέρια σας, στις Νησίδες μας, που ο Χρήστος Αγγελάκος, σε μια συνέντευξη που είχε πάρει από τον Σταύρο Ζουμπουλάκη, δημοσίευσε το...
Αποχαιρετώντας τον Χρήστο Αγγελάκο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας… του κ. Πίντσον
«Ενα ουρλιαχτό διασχίζει τον ουρανό. Εχει ξανασυμβεί, αλλά τώρα δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτε». Ετσι αρχίζει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και πιο «παράξενα βιβλία του κόσμου, «Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας»...
Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας… του κ. Πίντσον
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Στο χείλος της αβύσσου»… 88 χρόνια μετά
Το σπουδαίο βιβλίο του Γερμανού συγγραφέα Εριχ Κέστνερ «Στο χείλος της αβύσσου, Η πλήρης έκδοση του Φάμπιαν» πρωτοκυκλοφόρησε το 1931 σε μια Γερμανία όπου οι εθνικοσοσιαλιστές καταλάμβαναν με μεγάλη ταχύτητα...
«Στο χείλος της αβύσσου»… 88 χρόνια μετά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας