Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια» του Αλέξη Πανσέληνου...
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια» του Αλέξη Πανσέληνου...

  • A-
  • A+

Στην αρχή της δεκαετίας του ’50 τίποτα δεν ήταν «ελαφρύ». Η Ελλάδα ζούσε ένα από τα μεγαλύτερα δράματα της νεότερης Ιστορίας της. Οι νεκροί του Εμφυλίου, και από τις δυο πλευρές, στοίχειωναν τα σπίτια και τα όνειρα των ανθρώπων.

Ο Αλέξης Πανσέληνος στο τελευταίο του μυθιστόρημα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια» (Μεταίχμιο) μεταφέρει μοναδικά το κλίμα εκείνης της εποχής.

Θυμάμαι όταν μιλούσαμε, σε μια συνέντευξη που είχαμε κάνει εδώ στις «Νησίδες» για το βιβλίο αυτό πριν εκδοθεί, τον είχα ρωτήσει: «Μα γιατί "ελαφρά ελληνικά τραγούδια"; Και όχι βαριά ρεμπέτικα και λαϊκά;».

Μου απάντησε πως ο κόσμος, μετά από αυτή την αιματοβαμμένη εποχή του Εμφυλίου, ήθελε να ξεδώσει, να χαρεί, δεν άντεχε άλλο το σκοτάδι. Ηταν «αναγκαία» και ζωογόνα η ατμόσφαιρα των ελαφρών τραγουδιών.

Εχει τέτοια δύναμη το τραγούδι; Ενας από τους γνήσιους εκφραστές του λαϊκού τραγουδιού, ο Γιάννης Παπαϊωάννου -που ήταν της εποχής, αλλά δεν έγραψε και πολλά ελαφρά- είχε πει κάποτε: «Δεν ξέρω αν τα περισσότερα τραγούδια γράφονται, όπως λένε, σε δύσκολες στιγμές. Θέλω να πιστεύω, πάντως, πως ονειρεύονται τις πιο ευτυχισμένες...»

Ο Αλέξης Πανσέληνος διηγείται τα τέσσερα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του ’50. Με απόλυτη επίγνωση ότι η κοινωνία εκείνη μπορεί να ήθελε να κλείσει τα μάτια μπροστά στη συμφορά που ζούσε, όμως τίποτα δεν είχε τελειώσει. Οι δωσίλογοι και οι χαφιέδες σε περίμεναν στη γωνία για να δουν ποια εφημερίδα αγόραζες και με ποιους έκανες παρέα.

Νικητές και νικημένοι συχνά αντιμετώπιζαν τον εαυτό τους στον καθρέφτη. Και ο Πανσέληνος, με μια συγκλονιστική λογοτεχνική καταγραφή της ζωής τους τους φέρνει ενώπιόν μας. Ποιοι είναι οι ήρωές του; Ο πλούσιος χαλβαδοβιομήχανος -πρότυπο για την εποχή- Πέλος Μπιρδιμήρης.

Ο ψαγμένος δικηγόρος Πέτρος Ρώτας. Ο περίεργος Νεκτάριος, που ήταν κάποτε στην ΟΠΛΑ. Ο ομοφυλόφιλος στιχουργός και φτωχός εργάτης, ο μικρός Στάθης. Ο ζωγράφος Δανέλλης, του οποίου η μεγάλη έκθεση σε γκαλερί της Αθήνας ματαιώνεται επειδή ένας μεγαλοπαράγοντας της εποχής θίχτηκε από τις σχέσεις του Δανέλλη με την κόρη του. Και άλλοι καθημερινοί, ή και όχι τόσο καθημερινοί, τύποι της εποχής.

Νομίζω όμως πως στο βιβλίο περνάει και «πρωταγωνιστεί» όλη η ελληνική κοινωνία. Η αναγκαία για την επιβίωσή της υποκρισία τη διαβρώνει σιγά σιγά και την κάνει αυτό που είναι - αυτό που είμαστε σήμερα. Και εκεί αποδεικνύεται η μεγάλη λογοτεχνική ευφυΐα του Αλέξη Πανσέληνου που από τη «Μεγάλη Πομπή» μέχρι σήμερα δεν σταματά να ξύνει την επιφάνεια και να αναζητά την ουσία και την καταγωγή των πραγμάτων.

Μας κλείνει το μάτι σε πολλά σημεία του βιβλίου, όπως: «Το μίσος γεννά μίσος. Η χορταριασμένη κάρα χωρίς το κάτω σαγόνι της ατενίζει με άδειες κόχες το στερέωμα - και ποιανού να είναι αλήθεια; Ποιος έσπειρε τα κόκκαλά του εκεί, δίπλα στον βράχο; Βασιλιάς ή στρατιώτης; Πλούσιος ή φτωχός; Με το στέμμα ή με την κονκάρδα του ΕΛΑΣ στο δίκοχο; Εδώ πάνω στην κυρτή ράχη που στέκω με την πόλη στα πόδια μου, ανάμεσα στα τέσσερα βουνά που την κυκλώνουν, η μυρωδιά του θανάτου έχει από καιρό ξεθυμάνει και τα θυμάρια αναδίδουν στον ήλιο το θυμίαμά τους, πετούμενα τσιμπολογούν στο χώμα κι έπειτα τινάζονται και φτερουγίζουν. Ε, θα μπορούσε να είναι ένας παράδεισος αυτή η Γη, αν μόνο τούτο το αδύνατο πλάσμα, το άοπλο, το έκθετο στο κρύο και στην πείνα, δεν είχε αναπτύξει τόσο το μυαλό για να καλύψει τη γύμνια του, δεν είχε τόσο ξεχωρίσει από τη φύση ώστε να κηρύξει πόλεμο, αυτόν τον αδυσώπητο πόλεμο, ενάντια στη λήθη και στον θάνατο που είναι η μοίρα του σύμπαντος κόσμου».

Αλήθεια, ποια θα ήταν η εξέλιξη της Αριστεράς αν δεν είχε εκτελεστεί ο Μπελογιάννης; Αναρωτιέμαι διαβάζοντας τα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια».

Στο βιβλίο, εκτός από την κομβική αυτή στιγμή για την ιστορία της Αριστεράς, συμμετέχουν -συνοδοιπόροι των φανταστικών ηρώων- και αληθινά πρόσωπα.

Μέσα σε αποσπασματικές ιστορίες θα βρείτε τη Μελίνα Μερκούρη, τον Γιάννη Ρίτσο, τον Σκαρίμπα, τον Μυριβήλη και άλλους διανoούμενους της εποχής.

Ο αφηγητής παρουσιάζει τον τρόπο σκέψης τους και τη δράση τους μέσα σε αστικές και λαϊκές γειτονιές και στέκια της Αθήνας. Τα συμπεράσματα ανήκουν στον αναγνώστη.

Το μεγάλο ερώτημα που θέτει κατά τη γνώμη μου ο συγγραφέας είναι: Υπήρξε ποτέ αθωότητα; Ή μήπως από τη φύση του ο άνθρωπος ήταν πάντα ένα πλάσμα που προσαρμόζεται συνεχώς για να επιβιώσει αναπτύσσοντας τα σκοτεινά του ένστικτα; Είναι ίσως ένα από τα δυσκολότερα ερωτήματα που έχει θέσει η φιλοσοφία.

Στην εξαιρετική πολύπλευρη αφήγηση του Πανσέληνου διαπιστώνουμε πως όσα ελαφρά τραγούδια κι αν φτιάξουμε για να λουστράρουμε τη συχνά φρικτή πραγματικότητα, εκείνη καταφέρνει πάντα να απλώνει βαθιές ρίζες στη μνήμη μας. Αυτό το «συνεχίζω να ζω, αλλά δεν ξεχνώ» είναι άλλοτε λύτρωση και άλλοτε μαρτύριο.

Σπουδαίο βιβλίο, γνήσια ελληνική λογοτεχνική γραφή. Και ναι, πού και πού, θα μπούμε κι εμείς στο κλίμα εκείνης της αναμενόμενης άνοιξης.

Θα σιγοτραγουδήσουμε μαζί με την Ελένη την ηρωίδα του Αλέξη Πανσέληνου: «Τάκου! και σε λίγο φτάνει/ για φιλί και για στεφάνι» κι ας στάζουν οι στίχοι, όπως λέει ο συγγραφέας, μια «πικρή μελαγχολία στην καρδιά της αν και δεν έχει κάποιον να πονεί γι' αυτήν στα ξένα, ούτ' έχει γίνει λόγος για στεφάνι με κάναν δυο που έχουνε πάρει τα φιλιά της. Κάποτε θα γίνει κι αυτό».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Σωπαίνουν οι θάλασσες;
Αρχίζοντας -ανυποψίαστη είναι η αλήθεια- να διαβάζω το «Κι οι θάλασσες σωπαίνουν» του Κρητικού συγγραφέα, δημοσιογράφου και ερευνητή Νίκου Ψιλάκη, έχω τα συμπτώματα ενός ενθουσιασμού που προχωρώντας την...
Σωπαίνουν οι θάλασσες;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα κορίτσια με τα σακίδια στην πλάτη
Ποιο είναι «Το κορίτσι με το σακίδιο» (εκδόσεις Εναστρον); Η Τζούλια «είχε γεννηθεί πριν από είκοσι τρία μόλις χρόνια στο Αφγανιστάν…». Το όνομά της, Τζούλια, το υιοθετεί στην Ελλάδα, όταν φτάνει παράνομα. Ο...
Τα κορίτσια με τα σακίδια στην πλάτη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»
Η περιπλάνηση στα ερείπια -στον εσωτερικό κόσμο- μιας πόλης που ρημάζει, όπως μας την αφηγείται στο πρώτο της βιβλίο «Λιτανεία του χρόνου» η Μελάνια Δαμιανού, είναι μια μικρή νουβέλα που με ξάφνιασε και με...
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Αίτνα» – Ενα μυθιστόρημα
Είναι το δεύτερο μυθιστόρημά του και είναι ένα εντελώς διαφορετικό μυθιστόρημα. Μετά την «Ανατομία του κύματος», ο συγγραφέας και γιατρός Φώτης Βλαστός εξέδωσε –και πάλι από τις εκδόσεις Μικρή Αρκτος– την...
«Αίτνα» – Ενα μυθιστόρημα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι «Ορνιθες»… με την υπογραφή του καθηγητή Φάνη Ι. Κακριδή
Κρατώ στα χέρια μου ένα έργο πολύτιμο. Τους «Ορνιθες» του Αριστοφάνη στην ανανεωμένη ερμηνευτική έκδοση του Φάνη Ι. Κακριδή, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Είναι το τελευταίο...
Οι «Ορνιθες»… με την υπογραφή του καθηγητή Φάνη Ι. Κακριδή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με όνομα βαρύ σαν Ιστορία...
Ο Νίκος Κυριαζής πήρε τον μίτο από εκεί που τον άφησε ο πατέρας του, δημοσιογράφος και συγγραφέας Κώστας Κυριαζής. Το 1994 κυκλοφόρησε το πρώτο του ιστορικό μυθιστόρημα και στο τελευταίο του βιβλίο «Τα...
Με όνομα βαρύ σαν Ιστορία...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας