Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το «πράσινο βιβλίο»: Μια ταινία που περικλείει την ουσία του αμερικανικού σινεμά

Μαχερσάλα Αλι (ως Ντον Σίρλεϊ) και Βίγκο Μόρτενσεν (ως Τόνι «Lip») σε σκηνή από την ταινία

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το «πράσινο βιβλίο»: Μια ταινία που περικλείει την ουσία του αμερικανικού σινεμά

  • A-
  • A+

Για 5η εβδομάδα ταξιδεύει στις σκοτεινές αίθουσες (και προς τα Οσκαρ) το road movie του Πίτερ Φαρέλι, έχοντας ήδη αποσπάσει το Βραβείο Κοινού στο Φεστιβάλ του Τορόντο, 3 Χρυσές Σφαίρες (από τις 5 για τις οποίες προτάθηκε) και πολλές ακόμα υποψηφιότητες. Το «Πράσινο Βιβλίο» είναι ό,τι πιο φωτεινό, ελπιδοφόρο και απολαυστικό μπορεί να δει κανείς αυτή τη στιγμή στο σινεμά. Ο,τι πιο κλασικά αμερικανικό.

Μια ταινία αυθεντικά τρυφερή και αστεία, που δεν αναζητά τεχνάσματα εντυπωσιασμού, καθώς αφηγείται την ιστορία μιας φιλίας που είναι ανατρεπτική από μόνη της. Και πρόκειται για αληθινή ιστορία. Σίγουρα με τις προσαρμογές και τις τροποποιήσεις που απαιτεί η δίωρη κινηματογραφική σύμβαση, όμως είναι μια φιλία που υπήρξε, μια φιλία τόσο υπέροχα παράδοξη, που δεν μπορεί παρά να υπήρξε.

Ενα δράμα κωμικά δοσμένο, με αριστοτεχνική ισορροπία δόσεων χιούμορ και ωμής αλήθειας –που μόνο οι Αμερικανοί μπορούν να πετύχουν– το «Πράσινο Βιβλίο» σε συγκινεί βαθιά, χωρίς να γίνεται ούτε μια στιγμή μελό.

Πώς θα μπορούσε άλλωστε ο μετρ της πολιτικώς ανορθόδοξης σεξοκωμωδίας, Πίτερ Φαρέλι, να γίνει μελό και ηθικοδιδακτικός; Το ένστικτο και η πολύ καλή γνώση του Φαρέλι ως προς τους μηχανισμούς αντίδρασης του κοινού, και βέβαια οι εκλεκτοί συντελεστές, είναι μόνο μερικοί από τους λόγους της επιτυχίας αυτής της υπέροχης δουλειάς.

Για τον Νικ Βαλελόνγκα, τον σεναριογράφο και γιο του Φρανκ Τόνι Βαλελόνγκα, η πραγματοποίηση της ταινίας ήταν όνειρο ζωής. Επιτέλους, το 2018, αφηγείται στο κοινό τη συνάντηση που καθόρισε τον πατέρα του.

Η ιστορία

Το 1962, ο δρ Ντον Σίρλεϊ, ένας καταξιωμένος μαύρος πιανίστας (εύπορος και λίγο σνομπ, που προτιμά να παίζει κλασική μουσική αντί για τζαζ, μιλά 8 γλώσσες και αργότερα μαθαίνουμε πως είναι ομοφυλόφιλος) προσλαμβάνει τον Τόνι «Lip», έναν μπράβο ιταλικής καταγωγής από το Μπρονξ (λαϊκό τύπο και απατεωνίσκο), ως σοφέρ και –κυρίως– για προστασία, κατά την περιοδεία του στον αμερικανικό Νότο.

Ο πρώτος είναι ο καλλιεργημένος, μοναχικός άνθρωπος που αισθάνεται πως δεν ανήκει πουθενά και πνίγει τη θλίψη του κάθε βράδυ σ’ ένα μπουκάλι Cutty Sark, απομονωμένος στην υπεροψία που επιφέρει το να είσαι ξεχωριστός καλλιτέχνης και να το γνωρίζεις. Ο δεύτερος πρέπει να βρει τρόπο να ζήσει την οικογένειά του και δεν έχει ούτε τη μόρφωση ούτε τον χρόνο να σκεφτεί τις ρωγμές στην επικρατούσα θεωρία της «λευκής υπεροχής».

Θα χρειαστεί να φτάσουν ώς τον βαθύ αμερικανικό Νότο, το άντρο του ρατσισμού ακόμα τη δεκαετία του 1960, για να κομματιαστούν οι προκαταλήψεις και τον δύο ως προς τη θέαση του κόσμου και του Αλλου.

Οι ήρωες ξεκινούν με τις βεβαιότητές τους από ένα σημείο Α και –όπως συμβαίνει σε κάθε καλό road movie– μέχρι το σημείο Β θα έχει συμβεί μέσα τους η αλλαγή. Γιατί όσα ενώνουν τους δύο αυτούς εκ διαμέτρου αντίθετους χαρακτήρες είναι πιο ουσιώδη από όσα φαίνεται να τους χωρίζουν· και οι δύο συναισθάνονται, είναι καλόψυχοι, βαθιά ευαίσθητοι και νιώθουν περιθωριοποιημένοι.

Στη διαδρομή τους αυτή χρειάζονταν ένα εγχειρίδιο με τα μέρη όπου μπορεί να φάει και να διαμείνει με ασφάλεια ένας μαύρος ταξιδιώτης. Αυτό δεν ήταν άλλο από το σωτήριο την εποχή του φυλετικού διαχωρισμού «Πράσινο Βιβλίο».

Το καστ

Ο κομψός Μαχερσάλα Αλι είναι εξαιρετικός στον ρόλο του εκλεπτυσμένου και υπερήφανου Σίρλεϊ, όπως θα περίμενε κανείς να είναι, έχοντας δει την καταπληκτική ερμηνεία του στο «Moonlight». Η αποκάλυψη όμως είναι o Βίγκο Μόρτενσεν. Ενας απίστευτης ποιότητας και μόρφωσης ηθοποιός, που πήρε 20 κιλά και μεταμορφώθηκε συνταρακτικά στον άξεστο –ό,τι πιο κόντρα στον ίδιο– ήρωά του.

Το να παίξεις τόσο πειστικά έναν Ιταλο-αμερικανό ονόματι Βαλελόνγκα (που από ό,τι φαίνεται και στην πραγματική του ζωή έδινε παράσταση) όταν είσαι κατά το ήμισυ Δανός, είναι ένα μεγάλο στοίχημα. Και ο Μόρτενσεν το κερδίζει θριαμβευτικά.

Με έναν επιδέξιο χορό, κάτι ανάμεσα σε Βίτο Κορλεόνε και Τζόι Τριμπιάνι, χτίζει τον δικό του Τόνι και μας χαρίζει αδιαμφισβήτητα τον καλύτερο ρόλο της έως τώρα καριέρας του.

Την άψογη χημεία του πρωταγωνιστικού διδύμου αναδεικνύει το γεγονός ότι οι χαρακτήρες και των δύο (όπως και της Ντολόρες, συζύγου του Τόνι) είναι ανθρώπινοι. Ενας «καθώς πρέπει» σκηνοθέτης πιθανόν να λείαινε τις γωνίες τους και κάτι τέτοιο θα τους αποστράγγιζε από αλήθεια.

Οι χαρακτήρες καρτούν δεν έχουν δύναμη να συγκινήσουν. Και εδώ ξαναγυρνώ στην τέχνη του Πίτερ Φαρέλι, που –με την πρώτη μόλις δραμεντί του– απέδειξε πως ξέρει να φτιάχνει το σινεμά που μιλά απευθείας στην ψυχή του θεατή.

Ο κινηματογράφος του ονείρου

Κανείς άλλος δεν θα είχε καταφέρει αυτό το αγνό αποτέλεσμα, κανείς πιο «ορθός» ή πιο διανοούμενος. Επρεπε να είναι ο Φαρέλι. Ο ίδιος λέει σε συνέντευξη Τύπου πως το σημαντικό είναι ο κόσμος να βγει αισιόδοξος από την κινηματογραφική αίθουσα και όχι καταρρακωμένος. Αν το καταφέρεις αυτό, τότε η ταινία έχει πετύχει τον σκοπό της. Τόσο απλά το θέτει –και ο Φαρέλι εκφράζεται πάντα απλά και άμεσα– και συνειδητοποιώ πως ναι, αυτό είναι το πιο σημαντικό!

Το «Πράσινο Βιβλίο» μού θύμισε γιατί αγαπώ τον αμερικανικό κινηματογράφο. Το «Πράσινο Βιβλίο» είναι όλα όσα αγαπώ στον αμερικανικό κινηματογράφο. Πράγματι, βγαίνεις από την αίθουσα πιο ανάλαφρος, πλημμυρισμένος από ένα συναίσθημα ευφορίας, γεμάτος πίστη πως η ζωή είναι ωραία, πως αληθινή φιλία υπάρχει και πως όλα μπορούν να συμβούν!

Είναι η απόλυτα αμερικανική ταινία, το «It’s a Wonderful Life» της εποχής μας, γιατί επανορθώνει την πίστη σου στην ανθρωπότητα με τον μαγικό τρόπο που μόνο το σινεμά μπορεί.

Κάθε φορά που νομίζεις πως αποφάσισες ποιος είναι ο «κακός» που καταδιώκει τους δύο ήρωες και πας να σχηματίσεις μια στερεότυπη άποψη, έρχεται η επόμενη σκηνή και τα ανατρέπει όλα, σου διαλύει κάθε ταμπέλα, κάθε κλειστότητα, σου ανοίγει διάπλατα τον νου και την καρδιά.

Είναι ένα έργο εξίσου ισοπεδωτικό με το «American History X», αλλά με την ακριβώς ανάποδη ματιά, τη θετική ματιά. Δεν έχεις τίποτα να προσθέσεις ή να αφαιρέσεις στο «Πράσινο Βιβλίο», είναι μια ταινία δυνατή, έξυπνη, κλασική, απέραντα όμορφη. Μια ιστορία-ύμνος στη φιλία και την ανθρωπιά, που συνέβη στην Αμερική και μιλάει για την Αμερική.

Σε ποια άλλη χώρα θα μπορούσε μια γαλάζια Cadillac να φέρει κοντά δύο τόσο διαφορετικούς ανθρώπους, αν όχι στη χώρα των ονείρων και των αντιθέσεων;

Σε ποιον άλλο κινηματογράφο, αν όχι στον αμερικανικό, θα μπορούσε ο σκηνοθέτης που θυμόμαστε από τη σκηνή του τζελ στο «Κάτι τρέχει με τη Μαίρη», να μας χαρίσει τώρα ένα τέλειο αριστούργημα;

ΝΗΣΙΔΕΣ
Στη μνήμη του Μίλος
Σήμερα, το σινεμά του θεωρείται μάλλον cult. Συνεπώς, ένα από τα δύο πρέπει να συμβεί: ή να αποκατασταθεί η αξία του Μίλος Φόρμαν ή να επαναπροσδιοριστεί η σπουδαιότητα του cult.
Στη μνήμη του Μίλος
ΣΙΝΕΜΑ
«Δεν έχω φτάσει στο τέλος της διαδρομής»
Πιστεύει ότι η θέση του κινηματογράφου είναι εκτός πολιτικής, θεωρεί «Το κεντρί» από τις ωραιότερες ταινίες του και στα 82 παραμένει ανοιχτός σε νέες εμπειρίες. Ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ, πάντα γοητευτικός σταρ,...
«Δεν έχω φτάσει στο τέλος της διαδρομής»
ΣΙΝΕΜΑ
«Τρελαίνομαι για τραγικές ερωτικές ιστορίες»
Σεναριογράφος, σκηνοθέτης και πρωταγωνιστής στο ριμέικ του «Ενα αστέρι γεννιέται», ο Μπράντλεϊ Κούπερ δηλώνει ότι η επιτυχία ή αποτυχία της ταινίας θα είναι όλη δική του. Λίγο πριν την προβολή της στις...
«Τρελαίνομαι για τραγικές ερωτικές ιστορίες»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μαύρη γυναικεία δύναμη που ανέτειλε στο Χόλιγουντ
Η 45χρονη πρωτοπόρος σκηνοθέτρια, Εϊβα ΝτιΒερνέ, σήκωσε για πρώτη φορά κάμερα στα 32 της χρόνια και έφτιαξε αριστουργήματα. Κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας στο Σαντάνς με την ταινία «Μiddle of Nowhere» (2012),...
Η μαύρη γυναικεία δύναμη που ανέτειλε στο Χόλιγουντ
ΣΙΝΕΜΑ
«Δεν είχα χιούμορ και το ’μαθα από τον Πολ Νιούμαν»
Σπουδαίος και δημοφιλής Αμερικανός ηθοποιός με μακρά καριέρα στο σινεμά, το θέατρο και την τηλεόραση, ο Εντ Χάρις βρίσκεται αυτή την εποχή στα θερινά μας σινεμά, πρωτα­γωνιστώντας στο νοσταλγικό road movie...
«Δεν είχα χιούμορ και το ’μαθα από τον Πολ Νιούμαν»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Νίκος Νικολαΐδης «ταξιδεύει» στη Φρανκφούρτη
Η ταινιοθήκη Filmkollektiv Frankfurt με την υποστήριξη του Hellas Filmbox Berlin (του πρώτου και μοναδικού φεστιβάλ ελληνικού κινηματογράφου στο Βερολίνο) συνδιοργανώνουν μια πλήρη αναδρομή στις ταινίες του...
Ο Νίκος Νικολαΐδης «ταξιδεύει» στη Φρανκφούρτη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας