Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οταν οι Σύμμαχοι σκόρπισαν τον θάνατο στον Πειραιά

Πειραιάς, 11 Ιανουαρίου 1944

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οταν οι Σύμμαχοι σκόρπισαν τον θάνατο στον Πειραιά

  • A-
  • A+

Ο τελευταίος και πλέον καταστροφικός βομβαρδισμός κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, που έπληξε τον Πειραιά στις 11 Ιανουαρίου του 1944, από συμμαχικά αεροπλάνα, και ο οποίος απλώθηκε σε όλη τη λιμενοβιομηχανική ζώνη και τις κοντινές συνοικίες, στο κεντρικό λιμάνι, τη Δραπετσώνα και το Κερατσίνι, αφήνοντας πίσω του εκατοντάδες νεκρούς, ήταν το θέμα εκδήλωσης που διοργανώθηκε πρόσφατα από το Ιδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη με τη συνεργασία του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου στην Ιστορική Βιβλιοθήκη του Πειραιά.

Ο βομβαρδισμός ξεκίνησε το μεσημέρι από τις 12.35 έως τις 13.43 και ενώ η πόλη βρισκόταν σε πλήρη λειτουργία. Ακολούθησαν άλλες δύο επιθέσεις, η μία μεταξύ 19.22 και 21.40 και η άλλη μεταξύ 21.57 και 23.15.

Οι μισές από τις βόμβες έπεσαν στο κέντρο της πόλης, ενώ οι βραδινοί βομβαρδισμοί έπληξαν περισσότερο στρατιωτικούς στόχους, ωστόσο ανέκοψαν τις επιχειρήσεις διάσωσης επιζώντων κάτω από τα ερείπια του πρωινού βομβαρδισμού.

Ανάμεσα στα εκατοντάδες θύματα 85 μαθήτριες και 15 δάσκαλοι της Δημοτικής Οικοκυρικής και Επαγγελματικής Σχολής Πειραιά, οι οποίοι καταπλακώθηκαν στο καταφύγιο του κτιρίου της Ηλεκτρικής Εταιρείας στη σημερινή οδό Ηρώων Πολυτεχνείου.

Μετά την 11η Ιανουαρίου 1944 ο Πειραιάς ήταν μια νεκρή πόλη, εγκαταλειμμένη από τους κατοίκους της.

Στην εκδήλωση με θέμα «Ο Πειραιάς του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Αγνωστες σελίδες από τον μεγάλο βομβαρδισμό της 11ης Ιανουαρίου 1944» οι τρεις ομιλητές, Νίκος Μπελαβίλας, καθηγητής Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Ελένη Κυραμαργιού, δρ Ιστορίας, και Μενέλαος Χαραλαμπίδης, δρ Ιστορίας, με νέα ιστορικά τεκμήρια παρουσίασαν στοιχεία, καταγραφές των καταστροφών, παράλληλες απώλειες από την πείνα, καθώς και τις κοινωνικές συνθήκες στον Πειραιά της περιόδου 1941-1944.

Στην ομιλία του ο καθηγητής και υποψήφιος δήμαρχος Πειραιά Νίκος Μπελαβίλας ανάμεσα στ' άλλα ανέφερε:

Ο Πειραιάς ως βιομηχανικό και βασικό λιμάνι στρατιωτικού ανεφοδιασμού δέχθηκε το βάρος των αεροπορικών επιθέσεων του πολεοδομικού συγκροτήματος της Αθήνας. Η κεντρική περιοχή της πρωτεύουσας, κηρυγμένη «ανοχύρωτη» πόλη, μαζί με το Παρίσι και τη Ρώμη, λόγω των αρχαιολογικών μνημείων, αποτέλεσε ένα σχετικά ασφαλές καταφύγιο, κατά τη διάρκεια των μαζικών αεροπορικών επιδρομών στις ευρωπαϊκές πόλεις, κυρίως της τελευταίας φάσης του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Αντίθετα η λιμενική ζώνη Πειραιά-Κερατσινίου αποτέλεσε στόχο από την αρχή έως το τέλος του πολέμου.

Οι αεροπορικές επιθέσεις έγιναν από τις δυνάμεις του Αξονα το 1941, τους Συμμάχους το 1941-1944 και τους Αγγλους στο τέλος του 1944. Από τις 6 έως τις 27 Απριλίου 1941, έγιναν 55 αεροπορικές επιδρομές από τη γερμανική αεροπορία με κυριότερο τον βομβαρδισμό του κεντρικού λιμανιού της 6ης Απριλίου 1941.

Στη συνέχεια, μετά τη γερμανική εισβολή πραγματοποιήθηκαν 161 βομβαρδισμοί από την αεροπορία των Συμμάχων, έως την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων. Κυριότεροι, ο βομβαρδισμός του Κερατσινίου στις 14 Δεκεμβρίου 1943, ο μεγάλος βομβαρδισμός και πλέον καταστροφικός της 11ης Ιανουαρίου 1944 και αυτός του Κερατσινίου, της 23ης Ιανουαρίου 1944.

Στις 11 Ιανουαρίου 1944 πραγματοποιήθηκε ο δεύτερος, ύστερα από αυτόν του Απριλίου 1941, πλέον καταστροφικός βομβαρδισμός του πολέμου, από τη συμμαχική αεροπορία αυτή τη φορά.

Οι Σύμμαχοι είχαν ακριβείς πληροφορίες για την τοπογραφία της πόλης.

O βομβαρδισμός πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τις αναφορές των συμμαχικών αεροπλάνων με πλήρη νεοφοκάλυψη της πόλης. Αυτό είχε αποτέλεσμα τη μεγάλη αστοχία και τη διασπορά των βομβών σε περιοχές όπου δεν υπήρχαν στρατιωτικοί στόχοι αλλά άμαχος πληθυσμός.

Οι κάτοικοι εγκατέλειπαν την πόλη με τα πόδια φορτώνοντας τα υπάρχοντά τους σε καρότσια. Κατέφυγαν την ίδια νύχτα στην Αθήνα, σε περιοχές όπως τα Πατήσια, του Ζωγράφου, το Μαρούσι κ.α.

Η πλατεία Ομονοίας τις επόμενες ημέρες μετετράπη σε αυτοσχέδιο στρατόπεδο προσφύγων του πλήθους που έφτανε από την οδό Πειραιώς. Αναφέρονται εκτεταμένες λεηλασίες, κερδοσκοπία που ανέπτυξαν μεταφορείς και κλοπές σε βάρος του πανικόβλητου πληθυσμού που εγκατέλειπε την πόλη.

Πηγή φωτογραφιών: Ψηφιακό Αρχείο Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος ΕΜΠ

Η πόλη δέχθηκε την επίθεση από αέρα, σε όλη της την έκταση. Βόμβες έπεσαν γύρω από το λιμάνι, στο εργοστάσιο Λιπασμάτων, στο ναυπηγείο Βασιλειάδη, στα πέντε λιμενικά υπόστεγα και στο σιλό σιτηρών στην Κρεμμυδαρού. Καταστροφές υπέστησαν ολόκληρη σχεδόν η Δραπετσώνα νότια της οδού Κανελλοπούλου, όλο δηλαδή το τμήμα που συνορεύει με τη λιμενική ζώνη σε βάθος έως και 7 οικοδομικών τετραγώνων, η βιομηχανική ζώνη Αγίου Διονυσίου σε βάθος 2-3 οικοδομικών τετραγώνων, οι σιδηροδρομικοί σταθμοί ΣΕΚ και Ηλεκτρικού.

Στα βόρεια και τα δυτικά, εκεί όπου οι εργατικές συνοικίες συνυπήρχαν με τις βιομηχανίες, οι βομβαρδισμοί έπληξαν εξίσου παραγωγικές μονάδες, αποθήκες και κατοικίες. Ενα μεγάλο τμήμα της περιοχής Γκάζι, στην ενδοχώρα του Αγίου Διονυσίου, με εργοστάσια, αλλά και πολλά αστικά κτίρια γύρω από τον ναό της Αγίας Σοφίας στα Μανιάτικα, το στρατιωτικό εργοστάσιο ΚΟΠΗ στα σύνορα του Πειραιά με το Κερατσίνι και επτά οικοδομικά τετράγωνα κυρίως κατοικιών και βιοτεχνιών στα βόρειά του, μία μεγάλη ζώνη στην Ευγένεια.

Βόμβες έπεσαν στη διασταύρωση Κανελλοπούλου και Αναλήψεως, στις οδούς Αναλήψεως, Αγίου Φανουρίου και Παντελεήμονος, Καλοκαιρινού, Μεθώνης, στο εργοστάσιο Παπουτσάνη πίσω από τον σιδηροδρομικό σταθμό ΣΕΚ κ.α.

Η είσοδος της πόλης από την οδό Πειραιώς δέχθηκε πλήγματα τόσο στα εργοστάσια όσο και στις κοντινές γειτονιές των Καμινίων.

Στο κεντρικό τμήμα του Πειραιά, υπέστησαν ζημιές δώδεκα οικοδομικά τετράγωνα, από τους σιδηροδρομικούς σταθμούς μέχρι την οδό Γούναρη και τη Δημοτική Αγορά.

Στο κέντρο, χτυπήθηκαν ακόμη η περιοχή της Αγίας Τριάδας, η οδός Τσαμαδού, η σημερινή οδός Ηρώων Πολυτεχνείου, η περιοχή του Ταχυδρομείου και η εκεί απέναντι αποθήκη στρατιωτικού υλικού της ΚΟΠΗ, η πλατεία Κοραή, το μέτωπο της ακτής Μιαούλη, τμήματα του Προφήτη Ηλία, ολόκληρη η περιοχή της Ευαγγελίστριας.

Σε ό,τι αφορά τις λιμενικές και μεταφορικές υποδομές, κατά τη διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων καταστράφηκαν 1.800 μέτρα κρηπιδωμάτων, το 26% του συνόλου, οι μόνιμες ναυπηγοεπισκευαστικές δεξαμενές, το ναυπηγείο Βασιλειάδη, ο ταινιόδρομος και το σιλό σιτηρών, το τελωνείο και η διαμετακόμιση, σχεδόν όλο το συγκρότημα της πλατείας Καραϊσκάκη.

Ο ΟΛΠ αποτίμησε μία ολοκληρωτική καταστροφή κτιρίου και δώδεκα μερικές καταστροφές, συνολικά δεκατρία κτίρια, καθώς και καταστροφή του μηχανολογικού εξοπλισμού των γερανών με εξαίρεση τρεις από αυτούς.

Εκτός από το λιμάνι καταστράφηκαν επίσης οι δύο από τους τρεις σιδηροδρομικούς σταθμούς. Δεκάδες εργοστάσια όπως το εργοστάσιο των Λιπασμάτων και ο μεγαλύτερος αριθμός των μηχανουργείων του Αγίου Διονυσίου υπέστησαν μεγάλες ζημιές.

Το αστικό κέντρο, η αγορά και μεγάλες περιοχές κατοικίας στη βόρεια και τη νότια πλευρά σχεδόν διαλύθηκαν από τους βομβαρδισμούς.

Το λιμάνι επανέκαμψε λειτουργικά περί το 1947. Από το 1949 άρχισε να φτάνει τα προπολεμικά επίπεδα του 1938. Ομως τα επόμενα χρόνια και μέχρι την περίοδο 1955-1960, οι ρυθμοί ανάπτυξής του παρέμεναν χαμηλοί.

Ο πόλεμος κόστισε στον Πειραιά 13.282 νεκρούς. Οι 10.782 εξ αυτών πέθαναν από πείνα κυρίως τον χειμώνα 1941-42.

Τα θύματα του δεύτερου μεγάλου βομβαρδισμού, του Ιανουαρίου 1944, υπολογίζονται σε περίπου 700-800, αν και κατά καιρούς δημοσιεύτηκαν υπερβολικοί αριθμοί της τάξης των 3.500 ή 5.000 νεκρών.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ
«Ο Πειραιάς του Β' Παγκοσμίου Πολέμου»
Εκδήλωση με θέμα «Ο Πειραιάς του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Άγνωστες σελίδες από τον μεγάλο βομβαρδισμό της 11ης Ιανουαρίου 1944» πραγματοποιείται στην Τετάρτη 9 Ιανουαρίου, στις 7 το απόγευμα, στην ιστορική...
«Ο Πειραιάς του Β' Παγκοσμίου Πολέμου»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Μπλόκο της Κοκκινιάς... 40 μέρες μετά»
Εκδηλώσεις τιμής και μνήμης για το «Μπλόκο της Κοκκινιάς… 40 ημέρες μετά» διοργανώνει ο Δήμος Νίκαιας-Αγ. Ι. Ρέντη στις 22, 23 και 24 Σεπτεμβρίου στη Μάντρα Μπλόκου Κοκκινιάς Σήμερα το απόγευμα θα...
«Μπλόκο της Κοκκινιάς... 40 μέρες μετά»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η οδός των τάφων
Μόλις την περασμένη εβδομάδα έμαθα και κατάλαβα -εξήντα χρόνια μετά δηλαδή- γιατί η φίλη μου η Αννα Μ. με τη μητέρα της και τον θείο της, ντυμένοι στα μαύρα κάθε χρόνο την πρώτη εβδομάδα του Ιανουαρίου,...
Η οδός των τάφων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αλλη μια θηριωδία των ναζί
Εντεκα Απριλίου 1941. Η έναρξη των βομβαρδισμών της Αττικής από τα γερμανικά «Στούκας» επιταχύνει την είσοδο των δυνάμεων κατοχής στην Αθήνα. Σε αυτή τη φάση, οι ναζιστές θα δείξουν το αποτρόπαιο, εγκληματικό...
Αλλη μια θηριωδία των ναζί
ΙΣΤΟΡΙΚΑ
Ο φοβερός βομβαρδισμός στο κέντρο του Πειραιά έγινε στα «τυφλά»
«Η αποστολή της 11ης Ιανουαρίου [1944] ήταν πολύ διαφορετική. Ηταν καταστροφή για την 301η [Ομάδα Βομβαρδιστικών]». Αυτή η αναφορά σε ένα απολογιστικό σημείωμα του πιο καταστροφικού βομβαρδισμού του Πειραιά,...
Ο φοβερός βομβαρδισμός στο κέντρο του Πειραιά έγινε στα «τυφλά»
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
75 χρόνια μετά το Μπλόκο
Στην επέτειο των 75 χρόνων από την αιματοβαμμένη 17η Αυγούστου του 1944, ο Δήμος Νίκαιας-Αγ. Ιωάννη Ρέντη διοργανώνει εκδηλώσεις τιμής και μνήμης για τους εκτελεσμένους του Μπλόκου της Κοκκινιάς.
75 χρόνια μετά το Μπλόκο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας