Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σαράντα χρόνια επικίνδυνες αποστολές
Φωτογραφίες Αριστοτέλη Σαρρηκώστα – Copyright ΑΡΧΕΙΟ ΕΡΤ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σαράντα χρόνια επικίνδυνες αποστολές

  • A-
  • A+

Βρίσκεται όπως λέει σε… άδεια διαρκείας. Η λέξη σύνταξη δεν του αρέσει καθόλου. Αλλωστε ακόμα και σήμερα, βαδίζοντας στα 82 του χρόνια, δεν κάθεται δευτερόλεπτο ήσυχος. Αναμοχλεύει το αρχείο του, σκαλίζει παλιές φωτογραφίες, θυμάται ιστορίες… Ακμαιότατος και πάντα δημιουργικός, θα πέταγε και πάλι τη σκούφια του για άλλη μια αποστολή σε εμπόλεμη περιοχή. Κι αυτό παρότι επιμένει ότι ο καλός φωτορεπόρτερ πρέπει να ξέρει πού και πότε να σταματά…

Ο λόγος για τον Αριστοτέλη Σαρρηκώστα, τον πρώτο Ελληνα φωτορεπόρτερ ξένου διεθνούς πρακτορείου, του Αssociated Press. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το νέο του βιβλίο «Ζην επικινδύνως – 40 χρόνια φωτορεπορτάζ», μια εξαιρετική, πλούσια και χορταστική έκδοση από τις εκδόσεις «Μένανδρος», που αριθμεί σχεδόν 360 σελίδες και πάνω από 400 φωτογραφίες. Και στις 30 Ιανουαρίου θα την παρουσιάσει στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο (Μέγαρο Παλαιάς Βουλής, Σταδίου 13) στις 19.00, με ομιλητές τον διευθυντή της δικής μας «Εφημερίδας των Συντακτών» Νικόλα Βουλέλη, τους Θοδωρή Ρουσόπουλο, Ιωάννα Μπρατσιάκου, Πάνο Σόμπολο και συντονιστή τον Χαράλαμπο Γιαννακόπουλο.

Η ζωή και η επαγγελματική πορεία του Αριστοτέλη Σαρρηκώστα μοιάζει με… παραμύθι. Εχασε τον πατέρα του στην Κατοχή, επέζησε στον Εμφύλιο παρότι στο σπίτι του έπεσε όλμος αλλά δεν έσκασε, ενώ κοιμόταν με τη μητέρα του και τα άλλα πέντε αδέλφια του.

«Δεν ξέραμε τι θα πει φόβος -γράφει στο βιβλίο του-, τα μάτια μας καθημερινά έβλεπαν και είχαν δει ήδη πολύ περισσότερα απ’ ό,τι θα έπρεπε και το χειρότερο ήταν ότι δεν υπολογίζαμε τη ζωή μας…».

Ξενιτεύτηκε σε νεαρή ηλικία στη Βραζιλία για δύο χρόνια δουλεύοντας ως επιπλοποιός, πωλητής, μεταφορέας, ενώ άνοιξε και εστιατόριο μαζί με τον γαμπρό του. Εγινε για λίγο και ναυτικός για να πετύχει το όνειρό του, να φτάσει στην Αμερική. Και τα κατάφερε.

Βρήκε και δουλειά με καλά λεφτά άλλα έπειτα από μια τετραετία πήρε την απόφαση να επιστρέψει στην Ελλάδα για να υπηρετήσει τη μαμά-πατρίδα και να μη θεωρηθεί ανυπότακτος, στοχεύοντας αμέσως μετά να επιστρέψει αφού η δουλειά του τον περίμενε.

Ομως η μητέρα του για να μην τον ξαναχάσει μεσολάβησε σε έναν γείτονα, που δεν ήταν άλλος από τον φωτορεπόρτερ Κλεισθένη Δασκαλάκο.

Κι έτσι έγινε η αιτία να γίνει ο γιος της ένας από τους πλέον αναγνωρίσιμους Ελληνες φωτορεπόρτερ διεθνώς.

«Παραμυθάς» από μικρός, έστηνε παραστάσεις Καραγκιόζη μαζί με έναν φίλο του και σε αυτό το βιβλίο μάς οδηγεί στις περιπέτειες της ζωής του από την Κατοχή, τον Εμφύλιο, τα Ιουλιανά, τη χούντα, τη μεταπολίτευση, τους πολέμους, τις αεροπειρατείες, τους Ολυμπιακούς Αγώνες και κάθε αποστολή που κάλυψε με τον φακό του σε κάθε γωνιά της Γης.

Είχε ζητήσει από νωρίς να μπει στη λίστα με τους φωτορεπόρτερ για αποστολή στο Βιετνάμ και τελικά τον Μάρτιο του 1967 του δόθηκε η ευκαιρία, αλλά μόλις είχε παντρευτεί τη σύντροφο της ζωής του, την Παναγιώτα – «Τάκη» όπως τη φωνάζει. Επειτα από μεγάλη σκέψη και συζητήσεις ζήτησε από το AP να γίνει αυτό αργότερα, καθώς βρισκόταν στον μήνα του μέλιτος.

Τελικά, το δικό του βάφτισμα του πυρός ήρθε λίγους μήνες μετά, τον Ιούνιο του 1967, με τον πόλεμο των Εξι Ημερών ανάμεσα σε Ισραήλ, Αίγυπτο, Συρία, Ιορδανία…

Λίγο πριν ξεκινήσει η συζήτησή μας τον ζητούσε στο τηλέφωνο Αμερικανός δημοσιογράφος ο οποίος ήθελε τα «φώτα» του για την περίοδο της ανατροπής του Σάχη, που επίσης είχε καλύψει ο Αριστοτέλης Σαρρηκώστας. Και φυσικά δεν αρνήθηκε αλλά είχαμε... προτεραιότητα.

● Γιατί αποφασίσατε να βγάλετε ένα τέτοιο βιβλίο;

Ηταν μεγάλη μου επιθυμία. Μπορώ να πω ότι είναι ένας οδηγός για μελλοντικούς φωτορεπόρτερ αλλά και δημοσιογράφους. Θα τους βοηθήσει στη δουλειά τους. Θα δουν τις… αντιξοότητες, την καλή και την κακή πλευρά του επαγγέλματος. Νομίζω ότι ακόμα μπορώ να προσφέρω και ο τίτλος του βιβλίου είναι ακριβώς αυτό που είναι η ζωή του φωτορεπόρτερ. Πρέπει να είσαι έτοιμος για τα πάντα…

● Βιβλίο από φωτορεπόρτερ με πολλά χιλιόμετρα, αλλά δεν είναι μόνο φωτογραφίες. Ξεχωρίζει γιατί περιέχει πάρα πολλές ιστορίες…

Ναι, γιατί πίσω από κάθε φωτογραφία κρύβονται πολλές μικρές ή μεγάλες ιστορίες. Μου έκανε εντύπωση παλιότερα όταν με ρωτούσαν τι επάγγελμα κάνω κι έλεγα φωτορεπόρτερ, μου έλεγαν «δηλαδή κάνετε ένα κλικ κι έχετε τη φωτογραφία».

Τους απαντούσα… πόσο μακριά αρμενίζετε. Δεν τελειώνεις έτσι. Για να βγει ένα κλικ έχει πόνο και κόπο. Αλλά και μετά έχει… περιπέτεια. Είναι όπως η κινέζικη παροιμία «μια φωτογραφία χίλιες λέξεις».

Προσπάθησα λοιπόν να πω τι κρύβεται πίσω από κάθε φωτογραφία. Να κάνω τον… διερμηνέα κάθε φωτογραφίας…

Για παράδειγμα η φωτογραφία με το τανκς στο Πολυτεχνείο. Με ρωτούσαν αν ήξερα ότι έγραφα τότε ιστορία. Αυτό που ήξερα ήταν ότι φωτογράφιζα εκείνη την ώρα κι έπρεπε να το κάνω.

Η ιστορία αναδεικνύεται αφού έχεις τη φωτογραφία στα χέρια σου…

● Παραμυθάς από μικρός, αφού όπως εξομολογείστε παίζατε Καραγκιόζη…

Ναι, ήμουν πάντα… δημιουργικός, ενεργός. Παίζαμε ποδόσφαιρο, μακριά γαϊδούρα, μπιζ και άλλα παιχνίδια της εποχής μας, αλλά μου άρεσε να παίζουμε θέατρο σκιών. Επεισα λοιπόν έναν φίλο μου γείτονα, στήσαμε ένα σεντόνι, βάλαμε μια λάμπα από πίσω και παίζαμε Καραγκιόζη. Πουλάγαμε και πασατέμπο για να βγάζουμε χαρτζιλίκι. Η μητέρα του βέβαια μας τα ξήλωνε, αλλά εμείς μετά τα ξαναστήναμε…

● Ζήσατε τεράστιες αλλαγές και στον χώρο της φωτογραφίας από τότε που ξεκινήσατε μέχρι σήμερα. Ποια περίοδο προτιμάτε;

Βρέθηκα πάνω στο σταυροδρόμι. Κι επειδή με ρωτάς αν προτιμάω τη νέα τεχνολογία ή την παλιά, θα σου πω -όχι μόνο εγώ που είμαι παλιός αλλά και ο γιος μου λέει το ίδιο- είναι αλήθεια ότι δεν μπορείς να ξεχάσεις τη μαγεία του σκοτεινού θαλάμου…

Τώρα είναι λίγο άρπα κόλλα… Τότε είχαμε 12 πόζες αρχικά, μετά έγιναν 24, 36 και τώρα εκατοντάδες.

Το μάξιμουμ σε ένα ποδοσφαιρικό ντέρμπι Παναθηναϊκού - Ολυμπιακού που μου έδιναν τότε ήταν τρία ή τέσσερα σασί, δηλαδή έξι ή οκτώ εικόνες…

● Τι μέτρησε περισσότερο σε όλη αυτή τη διαδρομή;

Επειδή έζησα στη Βραζιλία και μιλάω καλά πορτογαλικά, η λέξη είναι «αβεντουρέιρος», που σημαίνει να σου αρέσει η περιπέτεια. Είμαι κυνηγός της περιπέτειας.

Εφυγα από την Ελλάδα στα 15, στα 17 ταξίδεψα με καράβι για έναν χρόνο και τελικά βρέθηκα στην Αμερική λαθραία. Το είχα μέσα μου. Ηταν και οι συγκυρίες τέτοιες. Βγήκα στην Αμερική χωρίς να γνωρίζω κανέναν. Βρήκα όμως ανθρώπους που μου στάθηκαν περισσότερο κι από γονείς. Ολα τα χρωστάω σε δύο ανθρώπους που δεν με γνώριζαν αλλά με περιέβαλαν με τόση αγάπη και τόση στοργή.

Εχασα τον πατέρα μου μικρός, στην Κατοχή, κι αυτοί οι άνθρωποι μου στάθηκαν, μου άνοιξαν τα σπίτια τους, πήγαινα το βράδυ σχολείο, μου βρήκαν δουλειά… Εμένα μου άρεσε η μουντζούρα, ήθελα να γίνω μηχανικός. Τελικά επέστρεψα επειδή οι νόμοι ήταν αυστηροί κι αν θεωρούσουν ανυπότακτος έκανες 2 ή 4 χρόνια φυλακή και πλήρωνες και μεγάλο πρόστιμο. Δεν ήθελα να μην έχω τη δυνατότητα να επιστρέφω όποτε θέλω στην πατρίδα μου.

Με τη γνωριμία που είχα με τον ιδιοκτήτη του εργοστασίου όπου δούλευα ήμουν σίγουρος ότι θα ήταν εύκολο να επιστρέψω μετά τον στρατό. Η ζωή στην Αμερική ήταν πολύ διαφορετική, έλεγα στη μητέρα μου «τι να κάνω εδώ, δεν υπάρχει δουλειά, δεν υπάρχει μέλλον για τους νέους αν δεν έχει χοντρό πορτοφόλι ο πατέρας σου».

Δυστυχώς ακόμα και τώρα το ίδιο ισχύει. Η μητέρα μου στην προσπάθειά της να με κρατήσει και βέβαια με την τρομερή τύχη να μένει δίπλα μας ο Κλεισθένης Δασκαλάκος, ένας από τους πολύ καλούς φωτορεπόρτερ της εποχής που είχε με άλλους τέσσερις φτιάξει το φωτοειδησεογραφικό πρακτορείο «Ενωση»... του μίλησε η μητέρα μου κι εκείνος με πήρε γιατί είχαν ανάγκη από προσωπικό εκείνη την περίοδο. Οι εφημερίδες έβαζαν πολλές φωτογραφίες τότε…

● Ξεκινήσατε στην «Ενωση» το 1961 και τρία χρόνια μετά βρεθήκατε στο «Associated Press»…

Ναι, με ζήτησαν το 1964. Ημουν ο πρώτος Ελληνας φωτορεπόρτερ που δούλεψε σε ξένο πρακτορείο. Μετά ήρθαν κι άλλα πρακτορεία κι ακολούθησαν την ίδια τακτική…

● Εσείς ενώ κάνατε κυρίως εσωτερικά θέματα, δολοφονία Λαμπράκη, Ιουλιανά, χούντα, ξαφνικά βρεθήκατε σε αποστολές σε εμπόλεμες ζώνες.

Πράγματι, αρχικά δεν έκανα ταξίδια, κάλυπτα περισσότερο θέματα εδώ. Μετά όμως, με τον Πόλεμο των Εξι Ημερών, το 1967, Ισραήλ και Αιγύπτου, άρχισε η περιπέτεια…

● Πήγατε σε αυτήν την πρώτη αποστολή επειδή ήσασταν πιο κοντά;

Μάλλον αυτή ήταν η αρχική σκέψη. Επειτα γνώριζαν καλά τη δουλειά μου πλέον οπότε με έστειλαν εκεί. Και μετά έγινα ο… παράξενος ταξιδιώτης. Ημουν συνεχώς με βαλίτσες στο χέρι. Μετέφερα έξι, επτά βαλίτσες. Κουβαλούσα όλο τον σκοτεινό θάλαμο.

Εκεί που πήγαινα δεν είχαμε δικά μας γραφεία, οπότε στα ξενοδοχεία που πήγαινα έστηνα τα πάντα: χαρτιά, εμφανιστήριο, λεκάνες, στεγνωτήρια, γραφομηχανές, μαύρο σκληρό ύφασμα για να καλύπτω τα παράθυρα. Οπου πήγαινα ζητούσα να έχω μεγάλο μπάνιο και με κοιτούσαν περίεργα. Μετά καταλάβαιναν καθώς έβλεπαν ότι το μετέτρεπα σε σκοτεινό θάλαμο και μου χαμογελούσαν…

● Τι έχετε κρατήσει από τις αποστολές που έχετε κάνει;

Κοίταξε, κάθε αποστολή είχε την ιδιαιτερότητά της. Αν εξαιρέσεις βέβαια τον Λίβανο, καθώς τη Βηρυτό, όπου υπήρχε ένας εμφύλιος 10 ετών, την είχα κάνει δεύτερο σπίτι μου. Εκεί αρκούσε να πάρεις τις μηχανές σου και να βγεις μια βόλτα στο κέντρο της Βηρυτού.

Εμείς λέγαμε τότε «ακούμε μουσική», εννοώντας ότι ακούγονται βομβαρδισμοί και πυροβολισμοί. Οπου ακούγαμε μουσική τρέχαμε. Είχαμε συνηθίσει να κοιμόμαστε με αυτή τη «μουσική»...

● Και οι επικίνδυνες στιγμές σε όλες αυτές τις αποστολές;

Πολλοί με ρωτούν «καλά, δεν φοβήθηκες σε όλους αυτούς τους πολέμους;». Μου δίνεις λοιπόν την ευκαιρία να πω ότι από πιτσιρίκος είχα δει τόσο σκληρά πράγματα.

Στα οκτώ μου είδα να σκοτώνουν άνθρωπο. Να πυροβολούν από τη γωνία του σπιτιού μου με πολυβόλο οι αριστεροί τους δεξιούς. Οι δεξιοί να πετάνε οβίδες και να γλιτώνουμε από θαύμα έξι παιδιά με τη μητέρα μου. Τρύπησε τα κεραμίδια κι έπεσε στα πόδια του κρεβατιού μας. Αν έσκαγε, δεν θα ζούσε κανείς μας… Μπροστά στα μάτια μου σκότωσαν έναν στρατιώτη οι Ελασίτες.

Την άλλη μέρα έβλεπα τους τσολιάδες να χαρακώνουν το κορμί ενός αριστερού και να τον αφήνουν να πεθάνει. Ολα αυτά ήταν σκληρά για τα μάτια ενός παιδιού. Νομίζω ότι από εκεί σκλήρυνα. Είχα κοστολογήσει τη ζωή μου λιγότερο από τρεις δραχμές, όσο άξιζε μια σφαίρα.

Βεβαίως, πρέπει να το λέει η καρδιά σου, αλλά πρέπει να έχεις και λίγη τρέλα. Οταν γύρω σου σκάνε οβίδες, όλμοι, κι εσύ αμέσως μετά θέλεις να ξαναπάς, χρειάζεται μια δόση τρέλας. Και τώρα αν μου δινόταν η ευκαιρία θα το έκανα…

● Και πού θα πηγαίνατε;

Μάλλον στη Συρία. Οπου θα υπάρχει μεγάλο γεγονός. Βλέπεις, έτσι με… κακόμαθε το AP. Με έστελναν πάντα σε μεγάλα γεγονότα. Με τα χρόνια έρχεται και η εμπειρία. Στην αρχή έπαιρνα παραπάνω προφυλάξεις. Μετά πας και λίγο με κλειστά μάτια, πιο οργανωμένα.

Στάθηκα και τυχερός, καθώς στις πρώτες αποστολές μου συνάντησα βετεράνους φωτορεπόρτερ που είχαν καλύψει πολέμους σε Κορέα και Βιετνάμ και βλέποντας έναν άβγαλτο νεαρό που δεν ξέρει τι του γίνεται, δεν ξέρω πώς και γιατί αλλά με συμπάθησαν, μου έλεγαν πράγματα που είχαν ζήσει, με συμβούλευαν και κάθε κουβέντα τους την έκρυβα μέσα μου καλά και προσπαθούσα να την υλοποιήσω.

Ε, νομίζω τελικά ότι... κάποιες καλές φωτογραφίες τις έκανα… (Γέλια)

● Σήμερα ποια είναι τα στοιχεία ενός καλού φωτορεπόρτερ;

Κατ' αρχήν να έχει όχι απλώς αγάπη αλλά τρέλα για τη φωτογραφία. Το φωτορεπορτάζ δεν είναι καθόλου εύκολη δουλειά. Εκτός από σωματικές δυνατότητες πρέπει να δουλεύει το μυαλό του, το μάτι του, η όσφρηση, να μυρίζει τα γεγονότα. Αλλά το πιο ουσιώδες είναι να ξέρεις πού να σταματήσεις…

Μου το είχαν πει οι πρώτοι που συνάντησα στον πόλεμο του Ισραήλ: «Μην το παρακάνεις». Αν κι εγώ είναι αλήθεια ότι το παράκανα κάποιες φορές.

Δεν θα ξεχάσω στη Σιδώνα τους Γάλλους συναδέλφους που τους είπα να μην προχωρήσουν και δεν με άκουσαν, χαμογέλασαν, πήγαν προς τον λόφο, τους έριξαν στο αυτοκίνητό τους, με τον έναν να σκοτώνεται και τους άλλους να τραυματίζονται…

Σκέφτεται ήδη το επόμενο βιβλίο, σπεύδει να πει ένα «μεγάλο ευχαριστώ στις εκδόσεις “Μένανδρος” για την έκδοση αυτού του βιβλίου μου», ενώ εξηγεί ότι πλέον οι φωτογραφίες του ανήκουν στο Αρχείο της ΕΡΤ.

ΝΗΣΙΔΕΣ
25η Μαρτίου (Κι αυτή η Ανοιξη γιατί δεν έρχεται;)
Κάτω η λίμνη έχει ομίχλη και τα πλατάνια στάζουν από την υγρασία. Μέσα στο Κάστρο τα πέτρινα σπίτια στέκουν βαριά. Είναι σκληρός ο χειμώνας του ’44. Η Ρίτα κάτω από το μαξιλάρι της έχει μια μαυρόασπρη κάρτα....
25η Μαρτίου (Κι αυτή η Ανοιξη γιατί δεν έρχεται;)
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το δώρο του Προξένου
Ο υπάλληλος Β περιεργάστηκε το πακέτο το οποίο είχε τοποθετηθεί μπροστά από το πιάτο του, σκεπάζοντας το κουτάλι της σούπας. Υπέθεσε ότι θα ήταν το αποχαιρετιστήριο δώρο της υπηρεσίας και του Προξένου.
Το δώρο του Προξένου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Καραμανλής κατέφθασε
Μάρτιος 1978. Τριγυρνάμε στους δρόμους της Καλαμάτας μαζί με το συνεργείο και τον Γιώργο Κοζομπόλη, τον πρωταγωνιστή και κεντρικό χαρακτήρα της ταινίας «Ο Γιώργος από τα Σωτηριάνικα», συναντάμε γνωστούς και...
Καραμανλής κατέφθασε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αστραφτεροί ήρωες
Ετούτο το χωριό του Ασπροπόταμου, σβήστηκε εντελώς από τον χάρτη. «Πού πήγαν οι άνθρωποι», ζήτησα να μάθω από τον πατέρα μου, όταν είχαμε βρεθεί για δικούς μου, θεραπευτικούς λόγους σ' εκείνα τα μέρη, στα...
Αστραφτεροί ήρωες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Νικολιό, Νικολή, Νικόλα!
Νικολιό, Νικολή, Νικόλα! Με όλα τα ονόματα τον φωνάζαμε στη γειτονιά, σε όλα άκουγε· κι απότομα γύριζε το κεφάλι, και το ξανθό, αχτένιστο τσουλούφι, στην ξαφνική αλλαγή κατεύθυνσης, ακολουθώντας τους νόμους...
Νικολιό, Νικολή, Νικόλα!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η γενναία παρέλασις
Μάρτης του 1973. Η μάνα μου ξεφόρτωνε τα ξύλα από τη γριά μας γαϊδούρα, επιβεβαιώνοντας το «Μάρτης γδάρτης». Πλησίασα με χαρά και της είπα: «Μάνα, θέλω ρούχα για την παρέλαση μεθαύριο».
Η γενναία παρέλασις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας