Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Στο χείλος της αβύσσου»… 88 χρόνια μετά

Εριχ Κέστνερ- Το εξώφυλλο του βιβλίου

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Στο χείλος της αβύσσου»… 88 χρόνια μετά

  • A-
  • A+

Το σπουδαίο βιβλίο του Γερμανού συγγραφέα Εριχ Κέστνερ «Στο χείλος της αβύσσου, Η πλήρης έκδοση του Φάμπιαν» εκδόθηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Πόλις». Πρωτοκυκλοφόρησε το 1931 σε μια Γερμανία όπου οι εθνικοσοσιαλιστές καταλάμβαναν με μεγάλη ταχύτητα όλο τον ζωτικό χώρο της δημοκρατίας.

Το βιβλίο λογοκρίθηκε και του άλλαξαν τίτλο. Κανείς από τους ανερχόμενους αστέρες της ναζιστικής πολιτικής ιδεολογίας δεν θα ανεχόταν ότι ένας συγγραφέας βλέπει τη χώρα «Στο χείλος της αβύσσου», αντιθέτως το «Φάμπιαν: Η ιστορία ενός ηθικολόγου» έδινε το στίγμα μιας μεμονωμένης περίπτωσης ενός ήρωα και όχι μιας γενικευμένης ανηθικότητας και παρακμής.

Ο Κέστνερ δεν ήταν ένας άγνωστος συγγραφέας. Ηταν δημοσιογράφος σε αριστερή εφημερίδα. Πολλά από τα έργα του απαγορεύτηκαν από τους ναζί, ο ίδιος τα είδε να καίγονται.

Η Γκεστάπο τον συνέλαβε δύο φορές, τον διέγραψαν από τον Σύλλογο Συγγραφέων του Ράιχ και τελικά δημοσίευε κείμενά του μόνο με ψευδώνυμο.

Τον Ιανουάριο του 1943 τού επιβλήθηκε καθολική απαγόρευση δημοσίευσης των έργων του.

Ποια είναι όμως η ιστορία του Γιακόμπ Φάμπιαν που αφηγείται ο Κέστνερ και γιατί φοβήθηκαν τόσο οι εθνικοσοσιαλιστές ώστε να το χαρακτηρίσουν «εκδοτικό σκουπίδι»;

Ο Γιάκομπ Φάμπιαν είναι ένας νέος, άνεργος διδάκτορας φιλολογίας, ηθικός και δίκαιος, που προσπαθεί δίχως να αλλοιώσει τον χαρακτήρα του να επιβιώσει στο Βερολίνο των αρχών του ’30. Αυτό δεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση.

Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης καταρρέει φέρνοντας πολιτική και κοινωνική αναστάτωση και μεταφέροντας μεγάλη ένταση στους δρόμους των μεγάλων πόλεων της Γερμανίας. Οι κάτοικοι βλέπουν το μέλλον τους θολό, σκοτεινό, έτσι, σαν να προκαλούν την ίδια τους τη μοίρα, βιώνουν την πνευματική και ηθική τους παρακμή.

Τα πορνεία και τα παράνομα καμπαρέ ακμάζουν, η ανεργία αυξάνεται δραματικά, οι σχέσεις των ανθρώπων είναι επιφανειακές και έχουν στόχο την ηδονή ή το συμφέρον. Αυτό το πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον έστρωσε το κόκκινο χαλί στον πιο επικίνδυνο ηγέτη της Ιστορίας, τον Αδόλφο Χίτλερ, που υποσχόταν στους Γερμανούς πως θα τους δώσει ξανά την υπεροχή και την αξιοπρέπεια μιας άριας φυλής.

Θα μου πείτε, όλα αυτά τελείωσαν με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο κόσμος μάτωσε, η Γη κοκκίνισε, αλλά δεν χάθηκε στην άβυσσο. Σωστά. Αλλά δείτε τα κόκκινα σημεία στον ευρωπαϊκό χάρτη όπου ανθεί σήμερα η Ακροδεξιά, 88 χρόνια μετά τη συγγραφή του βιβλίου.

Ο Φάμπιαν θα μπορούσε να περιφέρεται σε κάποια από αυτά τα σημεία και με το πάντα γεμάτο απορία βλέμμα του απέναντι στο κακό να μας προειδοποιεί ή να μας τονίζει αυτά που εμείς από συνήθεια προσπερνούμε.

Το βιβλίο θα μπορούσε επίσης να είναι μια σύνθεση καθημερινών περιστατικών που συμβαίνουν σήμερα. Οι αξιοπρεπείς και ηθικοί άνθρωποι συχνά αντιμετωπίζονται ως κορόιδα, βλάκες, οπισθοδρομικοί.

Με συγγραφική μαεστρία και με λογοτεχνικό θάρρος για την εποχή, ο Κέστνερ μάς έδωσε ένα δυνατό βιβλίο που προκαλεί στον αναγνώστη την επιθυμία να ακολουθήσει τον ήρωα μέχρι το τέλος, αναζητώντας μαζί του τη δικαίωση ή την πτώση, αναζητώντας απαντήσεις σε αρχέγονα ερωτήματα για τη φύση της ανθρώπινης κατασκευής και τις υπαρξιακές αγωνίες της ψυχής.

Χαρακτηριστικό είναι το κομμάτι εκείνο που ο Φάμπιαν αποχαιρετά τον νεκρό φίλο του, τον Λαμπουντέ:

«Σου εύχομαι καλή τύχη, γιατί είσαι νεκρός. Ησουν καλός, ήσουν έντιμος, ήσουν φίλος μου, αλλά ποτέ δεν έγινες αυτός που εσύ ήθελες να είσαι. Εκείνο το πρόσωπο υπήρχε μόνο στη φαντασία σου και, όταν η εικόνα που είχες πλάσει για τον εαυτό σου διαλύθηκε, δεν σου έμεινε τίποτα παρά το σιδερικό και η σορός που κείτεται τώρα στον καναπέ. Ακουσέ με, όπου να 'ναι θα αρχίσει μια φοβερή μάχη, στην αρχή για το βούτυρο και το ψωμί και κατόπιν για τον καναπέ• οι μισοί θα θέλουν να τον κρατήσουν και οι άλλοι μισοί θα θέλουν να τους τον πάρουν, οπότε θα χτυπηθούν σαν Τιτάνες και, στο τέλος, θα τον κάνουν κομμάτια τον καναπέ, για να μην τον πάρει κανείς τους. Ανάμεσα στους ηγέτες όλων των πλευρών θα βρίσκονται και κράχτες, κράχτες που θα εφεύρουν περήφανα συνθήματα και θα μεθύσουν από τις ίδιες τους τις κραυγές. Ισως να υπάρξουν και δυο-τρεις αληθινοί άνδρες. Αν πουν την αλήθεια απανωτά, θα τους κρεμάσουν. Αν πουν ψέματα δυο φορές απανωτά, πάλι θα τους κρεμάσουν. Εσένα δεν θα σε κρεμούσαν καν: θα σε χλεύαζαν. Δεν ήσουν ούτε μεταρρυθμιστής ούτε επαναστάτης. Μη θυμώνεις».

Δεν υπήρξε ούτε μια μέρα από τη ζωή του Φάμπιαν που να μη με εκπλήξει με τη σπάνια συγγραφική δεινότητά του ο δημιουργός-συγγραφέας του.

Η βαθιά, διεισδυτική, λογοτεχνική γραφή του Κέστνερ μετατρέπει πολύ συχνά το βιβλίο σε ένα φιλοσοφικό δοκίμιο για τα σημαντικά και τα ασήμαντα του ανθρώπινου βίου.

Εδώ θα πρέπει να τονίσω την εξαιρετική δουλειά που έκανε στη μετάφραση η Αντζι Σαλταμπάση. Το να μεταφράσεις ένα τέτοιο βιβλίο, και μάλιστα στην αρχική του μορφή, πρέπει να ήταν πραγματικά ένα δύσκολο στοίχημα. Εκ του αποτελέσματος κρίνω πως κερδήθηκε.

Σημαντικά επίσης για την ιστορία και την κατανόηση της εποχής που βγήκε το βιβλίο είναι το εκδοτικό σημείωμα αλλά και το επίμετρο του Γερμανού εκδότη.

Το «Στο χείλος της αβύσσου. Η πλήρης έκδοση του Φάμπιαν» είναι ένα βιβλίο που δεν ξεχνά κανείς εύκολα. Αντιθέτως έχεις την επιθυμία μόλις τελειώσεις την ανάγνωση να το διαβάσεις ακόμα μία φορά. Και αυτό συμβαίνει μόνο με πραγματικά αξιόλογα βιβλία.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»
Η περιπλάνηση στα ερείπια -στον εσωτερικό κόσμο- μιας πόλης που ρημάζει, όπως μας την αφηγείται στο πρώτο της βιβλίο «Λιτανεία του χρόνου» η Μελάνια Δαμιανού, είναι μια μικρή νουβέλα που με ξάφνιασε και με...
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι «Ορνιθες»… με την υπογραφή του καθηγητή Φάνη Ι. Κακριδή
Κρατώ στα χέρια μου ένα έργο πολύτιμο. Τους «Ορνιθες» του Αριστοφάνη στην ανανεωμένη ερμηνευτική έκδοση του Φάνη Ι. Κακριδή, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Είναι το τελευταίο...
Οι «Ορνιθες»… με την υπογραφή του καθηγητή Φάνη Ι. Κακριδή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια» του Αλέξη Πανσέληνου...
Στην αρχή της δεκαετίας του ’50 τίποτα δεν ήταν «ελαφρύ». Η Ελλάδα ζούσε ένα από τα μεγαλύτερα δράματα της νεότερης Ιστορίας της. Οι νεκροί του Εμφυλίου, και από τις δυο πλευρές, στοίχειωναν τα σπίτια και τα...
Τα «Ελαφρά Ελληνικά Τραγούδια» του Αλέξη Πανσέληνου...
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αποχαιρετώντας τον Χρήστο Αγγελάκο
Ηταν τέτοιες μέρες, δύο χρόνια πριν σε αυτές εδώ τις σελίδες που κρατάτε στα χέρια σας, στις Νησίδες μας, που ο Χρήστος Αγγελάκος, σε μια συνέντευξη που είχε πάρει από τον Σταύρο Ζουμπουλάκη, δημοσίευσε το...
Αποχαιρετώντας τον Χρήστο Αγγελάκο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας… του κ. Πίντσον
«Ενα ουρλιαχτό διασχίζει τον ουρανό. Εχει ξανασυμβεί, αλλά τώρα δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτε». Ετσι αρχίζει ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και πιο «παράξενα βιβλία του κόσμου, «Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας»...
Το ουράνιο τόξο της βαρύτητας… του κ. Πίντσον
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς
Αν ισχύει αυτό που κάποτε είχε πει ο Οδυσσέας Ελύτης πως η ποίηση είναι μια πηγή αθωότητας γεμάτη από επαναστατικές δυνάμεις, τότε βιβλία σαν αυτό του Στρατή Πασχάλη «Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς» είναι μια...
Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας