Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η μακροχρόνια σχέση οικονομίας και διαπλοκής
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η μακροχρόνια σχέση οικονομίας και διαπλοκής

  • A-
  • A+

«Θα σας ταράξουμε στη νομιμότητα!» είπε το 1962 ο Ηλίας Ηλιού, κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΕΔΑ, όταν επισκέφθηκε τον Κωνσταντίνο Τσάτσο, υπουργό Προεδρίας της κυβέρνησης Κωνσταντίνου Καραμανλή. Μια φράση του Ηλία Ηλιού που ηχεί ώς τις μέρες μας.

Με επικεφαλής τον Ηλία Ηλιού, διανοούμενο, με κοσμοπολίτικη παιδεία και πλούσια νομική και φιλοσοφική παραγωγή, η ΕΔΑ δίνει την εκλογική της μάχη για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, την αξιοποίηση του εθνικού πλούτου και την ευημερία των Ελλήνων πολιτών.

Στο φυλλάδιο «Μικρή Εγκυκλοπαίδεια Σκανδάλων της ΕΡΕ» σε ανατύπωση που προσφέρουμε σήμερα στους αναγνώστες μας, η ΕΔΑ, χωρίς καταγγελτικές ρητορείες, με επιστημονική τεκμηρίωση, με ονόματα και αριθμούς, ρίχνει φως στο φαινόμενο πολιτικής και οικονομικής διαπλοκής και στα σκάνδαλα που μαστίζουν τις πρώτες μεταπολεμικές προσπάθειες εκβιομηχάνισης και οικονομικής ανόρθωσης της χώρας.

Η ΕΔΑ μάχεται για τη νομιμότητα, τη δικαιοσύνη και τη διαφάνεια στη λήψη των οικονομικών αποφάσεων από το κράτος και στις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθούνται για τον κοινωνικό και οικονομικό εκσυγχρονισμό της χώρας προς όφελος των πολιτών της.

Στο έντυπο γίνονται φανερές οι μέθοδοι της κυβέρνησης για την εξυπηρέτηση του ξένου κεφαλαίου και των ξένων επενδύσεων, χωρίς νόμιμο τρόπο και νόμιμες διαδικασίες (διεξαγωγή διεθνούς διαγωνισμού, υπερτιμολόγηση των έργων, μοίρασμα προμηθειών σε πρόσωπα στα κέντρα λήψης αποφάσεων των επιχειρήσεων).

Το έντυπο καταφέρνει το εξής δύσκολο, ακόμη και για τους σημερινούς καιρούς: περιγράφει με απλό τρόπο, με απόλυτη οικονομική-επιστημονική τεκμηρίωση και ακρίβεια, τις μεθόδους με τις οποίες γίνεται η κατασπατάληση του δημόσιου χρήματος σε όλη την Ελλάδα και τον σκανδαλώδη τρόπο ευνοϊκής μεταχείρισης των ολίγων, των «diamond boys», όπως ο Στρατής Γ. Ανδρεάδης, ο Νιάρχος και ο Ωνάσης.

Προφανώς ο στόχος του εντύπου είναι όλοι ανεξαιρέτως, αγρότες, εργαζόμενοι, υπάλληλοι, μορφωμένοι ή χωρίς απολυτήριο Δημοτικού σχολείου, διανοούμενοι και απλοί-καθημερινοί άνθρωποι, να μπορούν να κατανοήσουν τις συνθήκες και τις αιτίες της οικονομικής και κοινωνικής καθυστέρησης.

Η εικονογράφηση του φυλλαδίου γίνεται από τον Μέντη Μποσταντζόγλου, γνωστό με το ψευδώνυμο Μποστ, εικονογράφο, σκιτσογράφο, γελοιογράφο και ζωγράφο. Ο Μποστ είναι στρατευμένος διανοούμενος της Αριστεράς. Την εποχή αυτή από το 1960 έως το 1963 η εφημερίδα «Ελευθερία» είχε τακτικό εβδομαδιαίο σκίτσο του, ενώ από το 1963 έως το 1966 στην εφημερίδα «Αυγή» έχει καθημερινό πολιτικό χρονογράφημα και κυριακάτικο σκίτσο. Το 1964, ο Μποστ βάζει υποψηφιότητα ως βουλευτής με την ΕΔΑ.

Στο φυλλάδιο σχολιάζονται με ξεχωριστά κεφάλαια τα αζωτούχα λιπάσματα, το Αλουμίνιον, ο αμίαντος-ορυχεία Κοζάνης, ο Στρατής Ανδρεάδης, τα βραχώδη οικόπεδα, η ΔΕΗ ως φέουδο και παραμάγαζο της ΕΡΕ, το διυλιστήριο, η εξαγορά της Ηλεκτρικής Εταιρείας Αθηνών-Πειραιώς από τη ΔΕΗ, ο επαναπατρισμός των ελληνικών πλοίων υπό ξένην σημαίαν, οι κατάλληλοι άνθρωποι στην κατάλληλη θέση, τα μεταλλεία σιδηρονικελίου στη Λάρυμνα, ο λευκόλιθος Βάβδου, η Λιπτόλ-Λυχνίες Πτολεμαΐδος, ο Μποδοσάκης και οι φοροδιαφυγές, ο Νιάρχος και τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, τα ομολογιακά δάνεια (ασφαλιστικές ρήτρες), ο ΟΤΕ, η ΟΥΛΕΝ, το πολιτικό ήθος, το πρωθυπουργικό μέγαρο, η ρεκλάμα (διαφημίσεις-δημοσιεύσεις των μεγάλων οργανισμών στον Τύπο), οι ρουλέτες Σερρών, τα σπίρτα, η σύμβαση της Ηλεκτρικής Εταιρείας Μεταφορών, ο Τομ Πάππας-ESSO, τα φάρμακα, τα φωσφορικά λιπάσματα, το χασίς, το ξενοδοχείο Μont Parnes, το ξενοδοχείο Hilton, ο Ωνάσης-Ολυμπιακή Αεροπορία.

Το έντυπο αυτό φανερώνει, επίσης τις θέσεις της ΕΔΑ για την πλήρη απασχόληση και για τη δημιουργία θέσεων εργασίας σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Η εφαρμογή μιας πολιτικής απασχόλησης που βασίζεται στην εκπαίδευση και την αξιοποίηση του εργατικού δυναμικού αποτελεί έναν από τους πρωταρχικούς στόχους της ΕΔΑ.

«Τα τρένα για τη Γερμανία»

Την εποχή της βιομηχανικής απογείωσης που συντελείται με γοργούς ρυθμούς στην Ευρώπη, η Ελλάδα προσπαθεί να ανασυγκροτηθεί από τις καταστροφές που προκάλεσε ο εμφύλιος πόλεμος. Η μοναδική πολιτική για την απασχόληση που εφάρμοζε το ελληνικό κράτος ήταν η ενθάρρυνση της μετανάστευσης με την υπογραφή διμερών συμβάσεων με τη Γερμανία, τη Γαλλία και το Βέλγιο για τη διακίνηση εργατών προς αυτές.

Η χώρα αιμορραγεί δημογραφικά και στερείται εργατικά χέρια, καθώς κάθε μέρα όλο και περισσότεροι άνθρωποι μεταναστεύουν προς τις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες, κυρίως στη Γερμανία, τη Γαλλία και το Βέλγιο.

Το 1960, 21.500 εργάτες μεταναστεύουν στη Γερμανία, ενώ μέσα σε τρία χρόνια ο αριθμός τους τριπλασιάζεται και φτάνει τις 65.500. Προφανώς οι νέες βιομηχανικές μονάδες που ιδρύθηκαν στην Ελλάδα εκείνη την εποχή εκμεταλλεύτηκαν τις ευκαιρίες για χρηματοδότηση για άλλους σκοπούς και όχι για να απασχολήσουν περισσότερους εργαζομένους.

Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, με κορυφαία τη ΓΣΕΕ, βρίσκονται υπό το καθεστώς κρατικού παρεμβατισμού και αδυνατούν να υπερασπιστούν τους εργαζομένους. Οι επιχειρήσεις τούς εκμεταλλεύονται παραβιάζοντας το ωράριο εργασίας.

Η δραστηριότητα και η παραγωγικότητα της επιχείρησης αυξάνει, χωρίς ταυτόχρονα να αυξάνεται ο αριθμός και οι αποδοχές των εργαζομένων.

Η συγκέντρωση κεφαλαίων και οι διαχειριστές

Ενας μικρός αριθμός ανωνύμων εταιρειών αναδεικνύεται βασικός πυλώνας για τη διαδικασία ανασυγκρότησης του βιομηχανικού κεφαλαίου.

Η στρατηγική των τραπεζών στον τομέα των χρηματοδοτήσεων είναι εντελώς επιλεκτική. Η μερίδα του λέοντος δίνεται σε λίγες επιχειρήσεις, ανεξάρτητα αν πληρούν ή όχι τα κριτήρια χρηματοδότησης.

Οι διαχειριστές των κεφαλαίων, οι χρυσοκάνθαροι της ελληνικής οικονομίας, ανήκουν σε τριάντα το πολύ οικογένειες. Το ίδιο πρόσωπο, μέτοχος-διοικητής επιχείρησης, συμμετέχει στη διοίκηση περισσότερων από δέκα επιχειρήσεις, όπως ο Στρατής Ανδρεάδης, ο Μποδοσάκης-Αθανασιάδης, ο Π. Κανελλόπουλος.

Επιπλέον, συχνά παρατηρείται το φαινόμενο στα διοικητικά συμβούλια των μεγάλων ανωνύμων εταιρειών να διορίζονται αντί αδρής αμοιβής «οι ημέτεροι και φίλα προσκείμενοι» προς την κυβέρνηση της ΕΡΕ.

Με μοχλό πίεσης τον ρόλο τους στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας, οι λίγες μεγάλες επιχειρήσεις, όπως η Εμπορική Τράπεζα, η ΠΥΡΚΑΛ, οι βιομηχανίες λιπασμάτων, λαμβάνουν πλήθος δανείων με την εγγύηση του κράτους, εξασφαλίζουν πιστωτικές διευκολύνσεις, χωρίς να τηρείται κανένα από τα κριτήρια που καθορίζει η Νομισματική Επιτροπή και χωρίς να ασκείται κανένας απολύτως έλεγχος.

«Σας έχω όλους μέσα σε αυτήν!», φώναξε δυνατά ο Στρατής Ανδρεάδης, δείχνοντας προκλητικά την τσάντα του, προς τους πολιτικούς που είχαν έλθει να καταθέσουν ως μάρτυρες εναντίον του, το 1962, σε μια δίκη με την εφημερίδα «Ελευθερία». Ο Πάνος Κόκκας, εκδότης της εφημερίδας, είχε αποκαλύψει παρανομίες της Εμπορικής Τράπεζας, προκαλώντας μήνυση από τον Ανδρεάδη.

Στρατής Ανδρεάδης, ο πρωταγωνιστής-σύμβολο στην ταραχώδη σχέση διαπλοκής πολιτικών με ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες. Ο άνθρωπος ο οποίος μπορούσε να προμηθεύει το ελληνικό κράτος με το πολυπόθητο για εκείνη την εποχή συνάλλαγμα αντί, όπως θα δούμε στη συνέχεια, πινακίου φακής.

Πολυσχιδής προσωπικότητα, δικηγόρος και καθηγητής Πανεπιστήμιου στα Νομικά, ένας από τους κορυφαίους Ελληνες εφοπλιστές, δαιμόνιος και απρόβλεπτος σε επιχειρηματικούς ελιγμούς.

Ο Ανδρεάδης, το 1952, ξεκινά να χτίζει την αυτοκρατορία του στον χρηματοοικονομικό τομέα αναλαμβάνοντας την προεδρία και τη διεύθυνση της Εμπορικής Τράπεζας. Η μέθοδος που ακολουθεί είναι η δημιουργία ενός τεράστιου ομίλου με επιθετικές εξαγορές

Το 1958, εξαγοράζει την Ιονική Τράπεζα με την καταβολή 635.000 λιρών Αγγλίας (2 εκατ. δολάρια ή 53 εκατ. δραχμές) από τον Αγγλο τραπεζίτη σερ Charles Hambro. Προφανώς εκμεταλλεύτηκε τις σχέσεις συνεργασίας του διεθνούς εφοπλιστικού κεφαλαίου με τη Hambro Bank, που ήταν η τράπεζα των εφοπλιστών και των εμπόρων διαμαντιών. Ταυτόχρονα παρείχε σε μεγιστάνες υπηρεσίες (private banking), καθώς διέθετε εξωχώριες (offshore) τραπεζικές μονάδες στα νησιά Gurnsey και Jersey.

Η ενέργεια αυτή είναι αποκαλυπτική για την επικρατούσα διεθνή πολιτική κατάσταση. Ο κυπριακός αγώνας, η αιγυπτιακή επανάσταση και η υπεροχή των ΗΠΑ στη Μεσόγειο οδηγούν αναγκαστικά στην απόφαση της πώλησης της Ιονικής εκτός των βρετανικών συνόρων.

Ο Ανδρεάδης, μέσω της εφοπλιστικής του ιδιότητας, διατηρεί στενές σχέσεις με την κυβέρνηση των ΗΠΑ, αφού από το 1946 σπεύδει να αγοράσει πλοία πολεμικής κατασκευής (Liberty και δεξαμενόπλοια).

Οι διαδικασίες εξαγοράς της τράπεζας με 635.00 αγγλικές λίρες είναι ανορθόδοξες. Για την αγορά της Ιονικής Τράπεζας η Τράπεζα της Ελλάδος χορηγεί δάνειο σε δολάρια στην Εμπορική Τράπεζα, με άδεια νομοθετικού διατάγματος και εγγυητή τον Στρ. Ανδρεάδη. Στην ουσία πρόκειται για μια μορφή δανείου προς τον Ανδρεάδη, ο οποίος και καταβάλλει το τίμημα της εξαγοράς ως φυσικό πρόσωπο, ενώ οι μετοχές της Ιονικής περιέρχονται στο χαρτοφυλάκιο της Εμπορικής.

Πρόκειται για μια χρηματοδότηση του ελληνικού κράτους όχι προς μια κρατική τράπεζα, όπως ήταν την εποχή εκείνη η Εθνική Τράπεζα, αλλά προς μια ιδιωτική.

Ο κίνδυνος μονοπωλίου της πίστης από ένα και μόνο πρόσωπο ήταν τεράστιος, αφού ο Ανδρεάδης εκείνη την εποχή κατείχε και το 33% των μετοχών της Εθνικής Τράπεζας. Η εύνοια ενός προσώπου και η πρωτοφανής διευκόλυνση μιας κερδοσκοπικής επιχείρησης με συναλλαγματικό απόθεμα αποτελούν σκάνδαλο.

Με την Ιονική Τράπεζα ο όμιλος της Εμπορικής εξαπλώνονται στην τουριστική αγορά, ιδρύοντας το 1959 την Ιονική Τουριστική, που πρωτοστατεί στην τουριστική ανάπτυξη της χώρας.

Οταν το 1958 χρεοκόπησαν οι επιχειρήσεις του Πεζά, ενός άλλου εφοπλιστή που είχε αναλάβει την ανέγερση του ξενοδοχείου Hilton στην Αθήνα, ο Ανδρεάδης αρπάζει την ευκαιρία για την επέκτασή του στον τουριστικό τομέα. Αγοράζει μέσω του ομίλου της Ιονικής-Λαϊκής τα δικαιώματα του Πεζά και αναλαμβάνει την ολοκλήρωση και στη συνέχεια τη διαχείριση του Hilton.

Στην ουσία 34.000 πήχεις οικόπεδο, που βρίσκονταν στη δικαιοδοσία της Εφορείας Υλικού Πολέμου, αποτελούσαν την παραχώρηση του ελληνικού Δημοσίου για να χτιστεί το ξενοδοχείο. Ηταν τόσο μεγάλη η δίψα του Δημοσίου για εισαγωγή ξένου συναλλάγματος ώστε τους 22.000 πήχεις τούς πούλησε στην τιμή των 1.050 εκατ. δολαρίων, δηλαδή λιγότερο από 5 χρυσές λίρες τον πήχη. Το υπόλοιπο το μίσθωσε για 45χρόνια με ετήσιο μίσθωμα 50 δραχμές τον πήχη.

Για την οικοδόμηση του Hilton έγιναν πολλές πολεοδομικές υπερβάσεις, όπως το ύψος του ξενοδοχείου, και υπήρξαν φοροαπαλλαγές για τη μεταβίβαση του οικοπέδου και την εισαγωγή των πρώτων υλών από το εξωτερικό. Στις 29 Απριλίου 1963 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια του ξενοδοχείου. Από τους πρώτους μήνες λειτουργίας του σημειώθηκαν προβλήματα με το προσωπικό.

Ο «Σύνδεσμος τεχνικών μαγείρων και λοιπού προσωπικού κουζίνας Αθηνών-Περιχώρων» με αναφορά του προς τον υπουργό Εργασίας καταγγέλλει παραβιάσεις του ωραρίου εργασίας του προσωπικού κουζίνας, τη μη χορήγηση της μιας ημέρας για εβδομαδιαία ανάπαυση καθώς και το ότι το αλλοδαπό προσωπικό εργάζεται 15 ώρες ημερησίως. Επίσης καταγγέλλει ότι η συμπεριφορά των αλλοδαπών στελεχών προς τους Ελληνες συναδέλφους τους είναι απαράδεκτη.

Το 1958 ξέσπασε ένα μεγάλο σκάνδαλο που αφορά το Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο (ΝΑΤ) και εμπλέκει τον Ανδρεάδη, που ήταν ταυτοχρόνως εκπρόσωπος του ΝΑΤ και τραπεζίτης.

Σε μια μικρή τράπεζα, την Commercial Bank of London, που το 52% των μετοχών της ελέγχεται από την Εμπορική Τράπεζα, και βρίσκεται «σε ειδική στάση πληρωμών», το ΝΑΤ, ένας από τους μεγαλύτερους ασφαλιστικούς οργανισμούς της Ελλάδας, καταθέτει τα χρήματά του, που ανέρχονται σε 1.500 χιλ. αγγλικές λίρες. Ο θόρυβος που ξέσπασε από τις εφημερίδες αναγκάζει το ΝΑΤ να αποσύρει τις καταθέσεις του. Ομως, οι 500.000 που απέμειναν αποτελούν δυόμισι φορές το κεφάλαιο της τράπεζας που ανέρχεται σε 200 χιλ. αγγλικές λίρες.

Οι αποδοχές του δαιμόνιου τραπεζίτη δεν ελέγχονται από κανένα όργανο της τράπεζας, ούτε από τη γενική συνέλευση των μετόχων, η οποία σύμφωνα με το καταστατικό καθορίζει τις αποδοχές των στελεχών.

Τα «μυστικά κονδύλια της Εμπορικής Τράπεζας», που προορίζονταν για την προώθηση της τράπεζας και το 1962 ανέρχονταν σε 12 εκατ. δραχμές, ο Ανδρεάδης τα διέθετε κατά τη βούλησή του. Αρνιόταν να αποκαλύψει τους αποδέκτες προκειμένου, όπως ισχυρίστηκε ο ίδιος στη δίκη της εφημερίδας «Ελευθερία», να μην αποκαλύψει επίλεκτα πρόσωπα της ελληνικής κοινωνίας.

Η Εμπορική Τράπεζα, σύμφωνα με την έκθεση των επιθεωρητών της Νομισματικής Επιτροπής, έδινε τόκους σε καλούς πελάτες μεγαλύτερους απ’ ό,τι προβλεπόταν, διαστρεβλώνοντας τον τραπεζικό ανταγωνισμό για την προσέλκυση καταθέσεων. Στο συγκρότημα Ανδρεάδη, επίσης, ανήκαν οι μεγάλες ασφαλιστικές εταιρείες Ιονική, Φοίνιξ και οι Γενικές Αποθήκες. Και φυσικά οι Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι (ΕΗΣ).

Το 1963 ο Ανδρεάδης ιδρύει τη Βιομηχανία Χυμών και Κονσερβών με πιστώσεις της Hambro Bank και την αγγλικών συμφερόντων εταιρεία αναψυκτικών Schweppes να αναλαμβάνει την τεχνική επίβλεψη των εγκαταστάσεων και τη διοίκηση του ανθρώπινου δυναμικού.

Ο Ανδρεάδης συνεχίζει να εμπλουτίζει την οικονομική αυτοκρατορία του. Το 1963 ιδρύει την Τράπεζα Επενδύσεων στην οποία μετέχουν ξένες τράπεζες με πρώτες την Bank of America και την Barclays και το 1964 την Αττικής.

Το 1963 ιδρύει τη Βιομηχανία Φωσφορικών Λιπασμάτων στη Νέα Καρβάλη στην Καβάλα, με χρηματοδότηση του Οργανισμού Βιομηχανικής Ανάπτυξης. Η επιχείρηση παρουσίασε τα ίδια προβλήματα υπερκοστολόγησης των εγκαταστάσεων και λειτουργίας με τις υπόλοιπες επιχειρήσεις, γεγονός που επιβάρυνε το τελικό προϊόν και την αγροτιά.

Πολύ αργότερα, το 1969, στα χρόνια της χούντας, ο Ανδρεάδης ιδρύει τα Ναυπηγεία Ελευσίνος. Στην Πάχη Μεγάρων η εταιρεία «Στραν» του Ανδρεάδη απαλλοτρίωσε, με τη βοήθεια της χούντας, χιλιάδες στρέμματα με φιστικιές και ελιές για να χτίσει ένα από τα μεγαλύτερα διυλιστήρια της χώρας.

Επί κυβέρνησης Κωνσταντίνου Καραμανλή, τον Δεκέμβριο του 1975 μέσα σε μια νύχτα, ολόκληρη η επιχειρηματική αυτοκρατορία του Στρατή Ανδρεάδη, εκτός από τη ναυτιλία, κυριεύτηκε από την κυβέρνηση. Ο μεγαλύτερος οικονομικός όμιλος της χώρας κρατικοποιήθηκε.

Ο Ανδρεάδης κηρύχθηκε έκπτωτος από τη διοίκηση της Εμπορικής και της Ιονικής-Λαϊκής, από τις οποίες εξαρτιόνταν μετοχικά όλες οι άλλες τράπεζες, βιομηχανίες και επιχειρήσεις του ομίλου. Η αιτία της κατάρρευσης: η παράνομη χρηματοδότηση των επιχειρήσεών του με χρήματα των καταθετών, κατά παράβαση των κανόνων της Νομισματικής Επιτροπής.

Εταιρείες αζωτούχων και φωσφορικών λιπασμάτων

Το μόνιμο αίτημα των Γεωργικών Οργανισμών για άφθονα και φτηνά λιπάσματα παραμένει ανεκπλήρωτο στην Ελλάδα του 1960. Ξένες εταιρείες αναλαμβάνουν τη μελέτη για την κατασκευή και τη λειτουργία των νέων εργοστασίων.

Τα ποσά που δαπανώνται για τη λειτουργία τους υπερβαίνουν κατά πολύ τις αρχικές προβλέψεις με αποτέλεσμα την υπέρογκη αύξηση των λιπασμάτων.

Την εποχή αυτή ιδρύονται και λειτουργούν μονάδες παραγωγής φωσφορικών και αζωτούχων λιπασμάτων.

Φωσφορικά λιπάσματα

Για την ίδρυση και λειτουργία εργοστασίων παραγωγής φωσφορικών λιπασμάτων, την οικονομοτεχνική μελέτη αναλαμβάνει ο Οργανισμός Βιομηχανικής Αναπτύξεως (ΟΒΑ) ο οποίος μοιράζει το έργο στις δύο μεγάλες τράπεζες, την Εθνική Τράπεζα, που αναλαμβάνει την ίδρυση εργοστασίου στην Αμφίπολη της Νιγρίτας και παράλληλη επέκταση των εργοστασίων στη Δραπετσώνα, και την Εμπορική-Ιονική Τράπεζα (δηλαδή στον Ανδρεάδη), που αναλαμβάνει την ίδρυση και λειτουργία του εργοστασίου στη Νέα Καρβάλη Καβάλας. Και οι δύο τραπεζικοί οργανισμοί συνεργάζονται με γαλλικές εταιρείες.

Αζωτούχα λιπάσματα, Πτολεμαΐδα

Τη μελέτη και την κατασκευή του εργοστασίου αζωτούχων λιπασμάτων στην Πτολεμαΐδα ανέλαβαν ύστερα από διεθνή διαγωνισμό και με τη διεθνή σύμβαση που κυρώθηκε από τον Νόμο 3946/10.4.1959 η ελβετική εταιρεία «Ammonia Casale» και η γερμανική εταιρεία «F. Unde», οι οποίες συνεργάστηκαν με τις εταιρείες: H. Koppers, Pintsch-Bamag, Linde, Compadec, Eri και Brown-Boven.

Ενώ η δαπάνη για την κατασκευή του έργου είχε αρχικά προγραμματιστεί σε 38 εκατ. δολ., υπερέβη κάθε πρόβλεψη και ανήλθε σε 78 εκατ. δολ.

Η υπέρβαση αποδόθηκε στην έλλειψη ολοκληρωμένης μελέτης και στη διαδικασία που ακολουθήθηκε κατά την κατασκευή του. Το έδαφος ήταν ακατάλληλο με αποτέλεσμα η θεμελίωσή του να απορροφήσει υψηλό κόστος, ενώ η κατασκευή του εργοστασίου αποδείχθηκε απαρχαιωμένη.

Η δαπάνη που έγινε επιβαρύνει το τελικό προϊόν. Ετσι για μια απόσβεση σε 15 χρόνια με τους τόκους της χρηματοδότησης, επιβαρύνεται κάθε τόνος δεσμευμένου αζώτου στα προϊόντα με 110 δολ.

Η επιλογή της τοποθεσίας για την οικοδόμηση του εργοστασίου, η οποία έγινε με κριτήριο την πρώτη ύλη του λιγνίτη, ήταν λανθασμένη. Επρεπε να γίνει σε παράλιο χώρο δίπλα από διυλιστήριο πετρελαίων.

Η ΔΕΗ

H Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού ιδρύθηκε τον Αύγουστο του 1952, με σκοπό τη χάραξη και εφαρμογή μιας εθνικής ενεργειακής πολιτικής, η οποία μέσα από την εντατική εκμετάλλευση των εγχώριων πόρων να κάνει το ηλεκτρικό ρεύμα κτήμα και δικαίωμα του κάθε Ελληνα πολίτη, στη φτηνότερη δυνατή τιμή.

Η επιχείρηση αυτή σε σύντομο χρονικό διάστημα μεταβλήθηκε σε φέουδο της κυβέρνησης Καραμανλή. Στις 28/6/1962, η συζήτηση της Επιτροπής Εξουσιοδοτήσεως επί του νομοσχεδίου για την αντικατάσταση των μελών του Δ.Σ. της ΔΕΗ, που κατηγορούνταν για σκάνδαλα, περιγράφει τις σοβαρές ανωμαλίες λειτουργίας στην επιχείρηση.

Περισσότεροι από 3.500 υπάλληλοι ανέμεναν την ένταξή τους στη ΔΕΗ, η οποία γινόταν με πολιτικά και κομματικά κριτήρια και με σημειώματα κυβερνητικών παραγόντων.

Παράλληλα οι διαγωνισμοί που γίνονταν για την πρόσληψη υπαλλήλων ήταν διαβλητοί. Στρατηγοί και «ημέτεροι» της ΕΡΕ διορίζονταν με μεγάλους μισθούς.

Συγκεκριμένα, πρόσωπο το οποίο υπηρετούσε στο Πολιτικό Γραφείο του Πρωθυπουργού μισθοδοτούνταν από τη ΔΕΗ χωρίς να προσφέρει καμία απολύτως υπηρεσία. Οι αμοιβές οι οποίες καταβάλλονταν στον γενικό διευθυντή και στους ευνοούμενους υπαλλήλους του δεν καθορίζονταν από πουθενά.

Τεράστια ποσά κατέβαλλε, για το διάστημα 1952-1963, η ΔΕΗ καθημερινά στον Τύπο για διαφημιστικές καταχωρίσεις που απέβλεπαν στην προώθηση και προβολή του έργου της.

Η ΕΔΑ από το 1960 κατήγγειλε την κατάσταση που επικρατούσε στη ΔΕΗ εξαιτίας της υπόθεσης στο υδροηλεκτρικό εργοστάσιο του Μέγδοβα, με τις σκανδαλώδεις προμήθειες των μηχανημάτων αξίας εκατομμυρίων δολαρίων, που αγοράζονταν από τη γαλλική εταιρεία ΟLCO, σε τιμές υψηλότερες κατά 30% έως και 60%.

Αποδείχθηκε ότι στις τιμές αυτές ήταν ενσωματωμένη η προμήθεια 5% με την οποία δωροδοκούσε η εταιρεία τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της ΔΕΗ προκειμένου να εξασφαλίζει χαριστικές συμβάσεις.

Η κυβέρνηση της ΕΡΕ εκείνη την εποχή δεν προχώρησε σε καμιά απολύτως ενέργεια, παρά το γεγονός ότι ο υπουργός Παναγιώτης Παπαληγούρας παραδέχθηκε ότι γνώριζε το θέμα από το 1958. Ο Πέτρος Γουναράκης, πρόεδρος του Δ.Σ. της ΔΕΗ, ολόκληρο το Δ.Σ. και ο Γεώργιος Πεζόπουλος, γενικός διευθυντής, διατήρησαν τις θέσεις τους μέχρι και τον Ιούνιο του 1962.

Προφανώς η υπόθεση-σκάνδαλο του 5% χρησιμοποιήθηκε από τη γαλλική εταιρεία ως μέσον εκβιασμού των κυβερνήσεων και της ΔΕΗ για το σκάνδαλο του Αλουμινίου, την παραχώρηση, δηλαδή, στην εταιρεία Πεσινέ του ηλεκτρικού ρεύματος του εργοστασίου του Αχελώου στην τιμή των 9 λεπτών κατά κιλοβάτ, ενώ το κόστος του (κατά κιλοβάτ) ανέρχεται σε 25 λεπτά.

Τα σκάνδαλα της ΔΕΗ διερευνήθηκαν από την Ενωση Κέντρου και την κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου κατά το 1964-1965. Κανείς από τους πολιτικούς που αναμείχθηκαν στην υπόθεση δεν παραπέμφθηκε στο ειδικό δικαστήριο. Ο Γεώργιος Πεζόπουλος, το 1970, αναλαμβάνει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας.

Είναι φανερό ότι τα σκάνδαλα αυτά επιβάρυναν την ελληνική βιομηχανία και το ελληνικό κοινό με την υπερβολικά υψηλή τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος.

 Πηγές:
  • Εφημερίδα «Αυγή», 1963-1966.
  • Εφημερίδα «Ελευθερία», 1958, 1962,1963.
  • Αγγελίδης Ορέστης,
    -«Η ελληνική βιομηχανία λιπασμάτων», περιοδικό «Τεχνικά Χρονικά», Αύγουστος 1965, τεύχ. 7, σελ. 15-33.
    -«Αι βιομηχανικαί επενδύσεις», περιοδικό «Τεχνικά Χρονικά», Γενική Εκδοσις, Μάιος 1963, τεύχ. 226, σ. 46.
  • Berend Ivan T., Οικονομική ιστορία του ευρωπαϊκού 20ού αιώνα. Τα οικονομικά καθεστώτα από το laissez-faire στην παγκοσμιοποίηση, Gutenberg, 2009.
  • Δρίτσα Μαργαρίτα, Επιστημονική Επιμέλεια 1ης Εκδοσης, Πανσεληνά Μ. Γεωργία, Επιστημονική Επιμέλεια 2ης Εκδοσης, Ελληνικές Επιχειρήσεις στον 20ό αιώνα. Πρόσωπα και δραστηριότητες, Κέρκυρα, 2001.
  • Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Εκβιομηχάνισις και Πολιτική Κινήτρων, Ανάτυπον αρ. 10-11, εκ της τριμηνιαίας εκδόσεως της Εθνικής Τραπέζης «Οικονομικαί Εξελίξεις», 1962.
  • Ελληνική Εταιρεία Προγραμματισμού, Προγραμματισμός και Οικονομική Ανάπτυξις. Τρεις δημόσιες συζητήσεις. Τα πλήρη πρακτικά, 1966.
  • Λαμπρινού Κατερίνα, ΕΔΑ 1956-1967, Πόλις, 2017.
  • Τσοτσορός Στάθης, Η συγκρότηση του βιομηχανικού κεφαλαίου στην Ελλάδα 1898-1939, Δεύτερος Τόμος, Μορφωτικό Ιδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1994.
  • Τσουλφίδης Λευτέρης, Οικονομική Ιστορία της Ελλάδας, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, 2013.
ΝΗΣΙΔΕΣ
1963: Τα οικόπεδα, η ΕΡΕ και οι φίλοι
Η κυβερνητική εναλλαγή του 1963 στην Ελλάδα, σύντομη καθώς η ιουλιανή εκτροπή του 1965 θα τη ματαιώσει, είναι απόρροια μιας σημαντικής πολιτικής έντασης. Στον αντιπολιτευτικό της λόγο, η ΕΔΑ συνέδεε το...
1963: Τα οικόπεδα, η ΕΡΕ και οι φίλοι
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιδεολογική η σημερινή σύγκρουση
Η ανθρωπότητα σήμερα διέρχεται περίοδο δομικών ανατροπών. Η αναδυόμενη «νέα εποχή» δεν επέρχεται εξαιτίας κάποιου μεγάλου παγκόσμιου πολέμου, αλλά διαμορφώνεται μέσα από την αναρρίχηση ορισμένων ισχυρών...
Ιδεολογική η σημερινή σύγκρουση
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η απειλή του εθνοταυτοτισμού
Τα τελευταία χρόνια έχει εισβάλει ορμητικά στην πολιτική και κοινωνική ζωή της Ευρώπης ένα νέο πρόβλημα με τις κωδικές ονομασίες «συλλογική ταυτότητα», «ταυτοτικές ομάδες», «πολιτική ταυτοτήτων», που...
Η απειλή του εθνοταυτοτισμού
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι αποκαλύψεις οδήγησαν τους δημοσιογράφους στο κελί
Η «Μάχη» αποτέλεσε το επίσημο όργανο του Σοσιαλιστικού Κόμματος-ΕΛΔ και το πρώτο φύλλο της εκδόθηκε το '41. Μια εφημερίδα που αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος για τον Τύπο των αρχών της δεκαετίας του 1950 στην...
Οι αποκαλύψεις οδήγησαν τους δημοσιογράφους στο κελί
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μνήμη δεν εκτοπίζεται από τη Μακρόνησο
Η Μακρόνησος. Ενας χώρος που θυμίζει έντονα και με κατάμαυρα γράμματα τα βασανιστήρια των νικητών στους ηττημένους. Τη βαναυσότητα και την επίδειξη δύναμης σε ανθρώπους που πίστεψαν σε κάτι. Δίνοντας ακόμη και...
Η μνήμη δεν εκτοπίζεται από τη Μακρόνησο
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οι πόλεμοι της μνήμης
Είναι καμιά φορά περίεργο να ξεκινάς ένα άρθρο που έχει να κάνει με την τρέχουσα πολιτική επικαιρότητα με στίχους του Τ.Σ. Ελιοτ. Το βάθος του λόγου του Ελιοτ έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το τετριμμένο και το...
Οι πόλεμοι της μνήμης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας