Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς

  • A-
  • A+

Αν ισχύει αυτό που κάποτε είχε πει ο Οδυσσέας Ελύτης πως η ποίηση είναι μια πηγή αθωότητας γεμάτη από επαναστατικές δυνάμεις, τότε βιβλία σαν αυτό του Στρατή Πασχάλη «Ποίηση σε μικρόψυχους καιρούς» (Εκδόσεις Γαβριηλίδης) είναι μια αναγνωστική όαση στην ελληνική βιβλιογραφία. Ενα βιβλίο με μελέτες, άρθρα, δοκίμια γραμμένα από τη δεκαετία του ’80 και μετά, με την πάντα ιδιαίτερη και εύστοχη ματιά ενός λόγιου ποιητή.

Ο Στρατής Πασχάλης κάνει τις προθέσεις του γνωστές στον αναγνώστη από την πρώτη σελίδα: «Επιδιώκω να φτιάχνω πράγματα που να λένε κάτι. Μ' ενδιαφέρει να μιλώ στον άλλον κι ας φοράει ωτασπίδες. Και να τον κερδίζω ακόμα και με βουβές ακατάληπτες χειρονομίες. Τίποτα περισσότερο. Αλλωστε η ποίηση δεν ορίζεται. Μόνο αναγνωρίζεται. Σαν κάτι φυσικό που εισπράττεις πριν καν σκεφτείς. Αποτυπώνει τη βαθύτερη αυθεντικότητα, την εκστατική απορία, την απάντηση στο αναπάντητο. Γι' αυτό και δεν είναι μόνο τέχνη. Είναι και μια στάση ζωής».

Στην Ευρώπη και στη Ελλάδα της οικονομικής κρίσης, της κατάρρευσης των ιδεολογιών, της αμφισβήτησης των αξιών, το ποιητικό ερώτημα του Χέλντερλιν -από το οποίο δανείστηκε τον τίτλο ο συγγραφέας- είναι καίριο και σήμερα: «Μα είναι δυνατόν να παρουσιάζονται ποιητές σ' έναν μικρόψυχο καιρό; Προς τι;».

Ο μεγάλος Γερμανός ποιητής απαντά αμέσως και κάθετα: «Αυτό δεν τίθεται ως ζήτημα. Ανώφελοι ή αναγκαίοι, οι ποιητές πάντα θα εμφανίζονται, σαν τους ιερείς του Βάκχου, μέσα στο σκοτάδι και της πιο βαθιάς νύχτας. Κυρίως τότε».

Μεγάλοι Ελληνες και ξένοι ποιητές περνούν μέσα στα κείμενα του βιβλίου και μπαίνουν κάτω από το μικροσκόπιο της διεισδυτικής ματιάς του συγγραφέα.

Τους θαυμάζει, τους μελετά με προσοχή, αλλά τους κατεβάζει και από το ποιητικό τους βάθρο, προσκαλώντας τους να αναμειχθούν στην πεζή καθημερινότητα.

Οι ποιητές, από τον Μποντλέρ και μετά, μας λέει πως τραβιούνται στο περιθώριο και ενδοσκοπούν σαν ερημίτες.

Χαρακτηριστικά λέει: «Ο Ρεμπό, "μυστικός εν αγρία καταστάσει". Ο Μαλαρμέ, ιεροφάντης του μηδενός. Ο Ρίλκε, θεωρός των αγγέλων. Ο Γέιτς, νοσταλγός του Βυζαντίου και των Πατέρων του. Ο Ελιοτ, ησυχαστήριο της Ανατολής. Ο Πάουντ, προφήτης. Οι υπερρεαλιστές, οπαδοί της Καμπάλα και των αλχημιστών. Ολα αποπνέουν φυγή. Φυγή από την τραυματική πραγματικότητα του σύγχρονου πεζού και αντιπνευματικού κόσμου προς την άλλη, την αθέατη πραγματικότητα».

Και οι Ελληνες ποιητές; Παρουσιάζουν αντιστοιχίες με τους ποιητές της Ευρώπης. Ο ερμητισμός του Σεφέρη, ο συχνά ενορατικός Σολωμός, ο νεοπλατωνισμός στον Ελύτη, ο Καβάφης με τον χαρακτηριστικό «μυστικισμό του σώματος» αφήνουν τα ίχνη τους μέχρι τώρα, στους ποιητές τού σήμερα.

Ξεχωριστό ανάμεσα στα τόσα άλλα εξαιρετικά κείμενα του βιβλίου το υποκεφάλαιο με τον τίτλο: «Ο προλετάριος της γραφής».

Μπαίνει θαρραλέα στον κόσμο της λογοτεχνίας, στην αθέατη σε μας «πόλη» που κατοικούν ποιητές και συγγραφείς και μας αποκαλύπτει ότι «η "υλιστική" φύση της λογοτεχνίας δεν σχετίζεται μόνο με το εμπόριο των κειμένων και των βιβλίων, αλλά και με την ίδια τη συμβολική φύση του κειμένου (χαρτονόμισμα ή μετοχή) στο "χρηματιστηριακό" παιχνίδι του χρόνου. Οπως κι αν έχει, ο συγγραφέας παράγει κάτι που είτε εξαργυρώνεται, μέσα από μια ορισμένη διαδικασία, και γίνεται αυτόματα, μέσω της φήμης και της ζήτησης, χρήμα, είτε κατατίθεται ως κεφάλαιο ή μετοχή, το ίδιο πια, σε μια νοητή "τραπεζική" θυρίδα περιμένοντας την άνοδο ή την πτώση της αξίας του και τη συνακόλουθη είτε ακύρωση είτε εξαργύρωσή του, ηθική αλλά και υλική».

Μπορεί να αναρωτηθείτε: Μήπως το ίδιο δεν ισχύει και στον κόσμο της πεζής πραγματικότητας;

Την απάντηση δίνει ο Στρατής Πασχάλης και με αυτή θα ήθελα να κλείσω το κείμενο για αυτό το τόσο ξεχωριστό βιβλίο: «Η μικροψυχία του καιρού δεν είναι έξω από μας. Αν η επιθυμία μας να μιλήσουμε στον διπλανό μας και να του μεταφέρουμε το πνεύμα αυτό που ονομάζουμε ποίηση είναι ισχυρή, τότε δεν θα ήταν καλό ν' αναζητήσουμε τη μικροψυχία μας και να την κατανικήσουμε ώστε να επιτύχουμε τον σκοπό μας; Κάτι που δεν γίνεται ούτε χωρίς κόπους ούτε χωρίς θυσίες. Αυτό είναι άλλωστε το στοίχημα των ημερών. Ο εγκλωβισμός του σύγχρονου ανθρώπου ίσως άδηλα μας προτείνει και κάποιους άλλους τρόπους για μια διαφορετική λειτουργία της ποίησης, παρά την αντιποιητικότητα των καιρών».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Περπατώντας στην «Ερημη Χώρα»...
Κρατώ στα χέρια μου μια σύνθεση από το εμβληματικό έργο του Τ.Σ. Ελιοτ «Η Ερημη Χώρα, Προύφροκ, Οι κούφιοι άνθρωποι», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Γαβριηλίδη, με εισαγωγή, μετάφραση και επίμετρο του Γιάννη...
Περπατώντας στην «Ερημη Χώρα»...
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Καιρός για νέες ουτοπίες ή για νέες συντριβές!»
Τον Γιάννη Αγγελάκα τον ξέρουμε ως τραγουδιστή, μουσικό και ποιητή. Αυτή τη φορά γράφει ένα «ανατρεπτικό» βιβλίο, πρόζα θα έλεγα, με δύο παράξενους τύπους. Το «Ο Μεγάλος Μαθητής και ο Μικρός Δάσκαλος»...
«Καιρός για νέες ουτοπίες ή για νέες συντριβές!»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εδώ Λονδίνο!
Η Ελεάννα Βλαστού με όσα μας εξομολογείται «Στο Λονδίνο», με ζωντανή ημερολογιακή αφήγηση, δεν χαρίζεται στην πόλη, ούτε στους κατοίκους της. Αντιθέτως, μας προετοιμάζει για να τους κατακτήσουμε...
Εδώ Λονδίνο!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τι είναι ποίηση, κυρία Λαϊνά;
Η Μαρία Λαϊνά έχει τον δικό της μοναδικό τρόπο και σαν άριστη ποδηλάτισσα της συγγραφής ισορροπεί μεταξύ της υπέρβασης και της πραγματικότητας. Τα κείμενά της είναι προϊόν μιας σκέψης που «σκάβει» την...
Τι είναι ποίηση, κυρία Λαϊνά;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα κρατώντας το «Αίγαγρος» του Διονύση Τεμπονέρα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θίνες» ήταν ένα απόσπασμα από το σημαντικό ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Αίγαγρος».
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»
Η περιπλάνηση στα ερείπια -στον εσωτερικό κόσμο- μιας πόλης που ρημάζει, όπως μας την αφηγείται στο πρώτο της βιβλίο «Λιτανεία του χρόνου» η Μελάνια Δαμιανού, είναι μια μικρή νουβέλα που με ξάφνιασε και με...
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας