Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Λογοτεχνία και ψυχικό τραύμα

Φωτεινή Τσαλίκογλου, «Ο Eλληνας ασθενής», Εκδόσεις Καστανιώτη, 2018, Σελ. 176

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Λογοτεχνία και ψυχικό τραύμα

  • A-
  • A+

Η αποδοχή του διαφορετικού και η υπέρβαση συμβάσεων που ταλανίζουν τον άνθρωπο είναι ζητούμενα κάθε προσπάθειας αποστιγματοποίησης της ψυχικής νόσου σε οποιασδήποτε μορφή.

Σε αρκετά λογοτεχνικά της έργα η Φωτεινή Τσαλίκογλου ασχολείται με θέματα που αφορούν την ψυχική νόσο. Συνδυάζοντας επιστημονική κατάρτιση με μυθοπλαστική δεινότητα, προσεγγίζει την ψυχική διαταραχή με τέτοιο τρόπο ώστε να εξοικειώνει τον αναγνώστη με αυτήν.

Αναδεικνύει τις ιστορικές, κοινωνικές, οικογενειακές γενεσιουργούς αιτίες εντελώς διαφορετικά από τις ακαδημαϊκές προσεγγίσεις που θεωρούν τους πάσχοντες ως παιδιά του Phineas Gage.

Περισσότερο από προηγούμενα έργα της, με τον «Ελληνα Ασθενή» αποδραματοποιεί την ψυχική νόσο και δείχνει πως η τρέλα γίνεται η λογική συνέπεια της διάρρηξης του κοινωνικού δεσμού και πως μεταφέρεται από γενιά σε γενιά. Το ευρύ φάσμα γνώσεών της υποστηρίζει και υποστηρίζεται από την εναργή γραφή της που, μέσω μιας ευρηματικής μυθοπλασίας, μας κάνει κοινωνούς ανοίκειων και απευκταίων καταστάσεων.

Διατρέχοντας τη χρονική περίοδο πέντε γενεών, πραγματεύεται το ενδιαφέρον και πολύπλοκο θέμα της ψυχικής διαταραχής.

Η τυχαία ανακάλυψη ενός εμβληματικού αγάλματος θα στιγματίσει τη ζωή ενός ανθρώπου που μέσα στην απλότητα αντιπροσώπευε το πρότυπο ενός αγωνιστή της καθημερινότητας. Το όριο τρέλας και λογικής ασαφές.

Μια ιδιαίτερη στιγμή, μια περίεργη σύμπτωση μπορεί να ανατρέψει τα πάντα. Ετσι, έρχεται η συγκυρία που θα σημαδέψει τη ζωή του και θα μεταδοθεί ως μελαγχολία στις ερχόμενες γενεές. Η ανακάλυψη της Αφροδίτης της Μήλου. Η απόλυτη ομορφιά, η αρμονία, το ανοίκειο που γίνεται πραγματικότητα.

Το κάλλος που ως βιωματική κατάσταση, ακόμα και μέσω της αποθέωσης της γλυπτικής, συγκλονίζει: «[…] ζαρώνει σε μια γωνιά και μοιράζεται με το άγαλμα το ίδιο σκέπασμα…».

Δρομολογεί τη σκέψη και τη δύναμη των φαντασιακών ταξιδιών πέρα από το αναμενόμενο και το διαχειρίσιμο. Διπλή όψη του ίδιου νομίσματος. Ρήξη με την πραγματικότητα. Είσοδος στον ζόφο της τρέλας. Ο πρωταγωνιστής Γιώργος-Θεόδωρος Κεντρωτάς θα «επιστρέψει στη μικρή ζωή του» αλλά ακόμα και ξεψυχώντας θα εκλιπαρεί το πουλημένο από τον ίδιο άγαλμα: «Μίλησέ μου!».

Ο συνδυασμός ιστορικών γεγονότων, αισθητικής-τέχνης και μυθοπλασίας δίνει ένα έργο που πραγματεύεται τις πολλαπλές εκφάνσεις της ψυχικής νόσου, τη μάταιη (;) προσπάθεια αντιμετώπισης και την αυτοκτονία.

Οπως και στο «8 ώρες και 35 λεπτά», έτσι και στον «Ελληνα ασθενή», η Φωτεινή Τσαλίκογλου παραθέτει τη γενεαλογική διαδρομή βασανιστικών ψυχικών καταστάσεων και το βαρύ φορτίο της οικογένειας. Με την εξιστόρησή της κατανοούμε το λυπηρό και αναπόφευκτο της εξέλιξης και ίσως ερμηνεύουμε επιλογές και συμπεριφορές που μέχρι τώρα φάνταζαν ως μη προσεγγίσιμες.

Το ιστορικό γεγονός ως τραύμα διατρέχει το συνολικό της έργο. Η ιστορία της Μικρασιατικής Καταστροφής πανταχού παρούσα. Μόνο που στο παρόν βιβλίο αναφέρεται το βίωμα του συμμετέχοντος στρατιώτη και πόσο σημαδεύει τον υπόλοιπο βίο του.

«Μητέρα της Ιστορίας είναι η ειρωνεία». Χρησιμοποιώντας μαιευτική μέθοδο ερμηνείας, μας οδηγεί στην εξοικείωση με την οδύνη και την ψυχική μοναξιά.

Αντρες οι συνεχιστές της γενεαλογικής ψυχικής παρέκκλισης, αλλά και πρωταγωνιστική η παρουσία ή η απουσία των γυναικών που τους στιγμάτισαν.

Η φιγούρα της γυναίκας, βάσανο και ανακούφιση μαζί∙ είτε ως απόγειο αισθητικής και τέχνης αξεπέραστης, είτε ως κόρη, μάνα, γιαγιά αλλά και ως αγαπημένη και αντικείμενο πόθου. Ο λόγος της, είτε μέσω μιας φαντασιακής επαφής είτε ως πραγματικό χάδι, υποσυνείδητα διαμορφώνει και συμβάλλει στην εξέλιξη.

Σε μια προσπάθεια απομυθοποίησης του αρσενικού προτύπου που δεν πάσχει, δεν φθείρεται, δεν υποφέρει, η συγγραφέας μάς αποκαλύπτει τον ανδρικό ψυχισμό και την ευαλωτότητά του.

Κόντρα σε στερεότυπα που βολεύουν, μας μαθαίνει να αφουγκραζόμαστε τις λεπτές ισορροπίες αλλά και την πραγματικότητα του μη προβεβλημένου και του σκοτεινού. Δεν περιγράφει απλώς, εισέρχεται στα ενδότερα της ψυχής. Δείχνει ότι και μέσα στο επώδυνο ανασαίνει η ελπίδα, «[…] η δύναμη του αθώου νεκρού είναι τα οστά του…», και μας προετοιμάζει για το αναπόφευκτο, αφού «[…] να πεθαίνεις είναι να φεύγεις για λίγο…».

*Η Μίνα Π. Πετροπούλου είναι φιλόλογος και δρ Κοινωνιολογίας

ΝΗΣΙΔΕΣ
Οταν ο λόγος γίνεται ελευθερία
Με την συγγραφέα, ποιήτρια και βιβλιοκριτικό Ελένη Στεφανοπούλου συνομιλήσαμε λίγο πριν η επιδημία γίνει πανδημία. Η συζήτηση έγινε με αφορμή το τελευταίο της βιβλίο «Ανάμεσα στο ωραία και το υψηλό».
Οταν ο λόγος γίνεται ελευθερία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Για ένα δωμάτιο με θέα την Ακρόπολη
Στη σκιά του ιστορικού μνημείου πλέκεται η υπόθεση του νέου βιβλίου της Λουκίας Δέρβη «Θέα Ακρόπολη», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.
Για ένα δωμάτιο με θέα την Ακρόπολη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ελπίδες της νιότης που έμειναν στη μέση του δρόμου
Στο νέο του μυθιστόρημα «1983» ένας εικοσάχρονος φοιτητής, μετέχει ενεργά στην κατάληψη της σχολής του, είναι πολιτικοποιημένος, έχει εκδιωχθεί από το σπίτι του και προσπαθεί να βρει δουλειά για να ζήσει
Ελπίδες της νιότης που έμειναν στη μέση του δρόμου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η πραγματικότητα ξεπερνά τον μύθο
Οι «Παρενέργειες», ο κορονοϊός και η… Black Friday ● Πόσο τελικά απέχει η μυθοπλασία, το λεγόμενο fiction, από την πραγματικότητα και όσα συμβαίνουν ή προετοιμάζονται να συμβούν;
Η πραγματικότητα ξεπερνά τον μύθο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η χρήση της υπερβολής κανόνας για τη σάτιρα
Το μυθιστόρημα «Η Επιτροπή» ανήκει σε μια συγκεκριμένη ιστορική περίοδο στην ιστορία του αραβικού μυθιστορήματος όπως επίσης και της ιστορίας της Αιγύπτου τη δεκαετία του 1970.
Η χρήση της υπερβολής κανόνας για τη σάτιρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Δημοκρατία και σωφρονισμός
Μελέτες για τις φυλακές και τους φυλακισμένους σπανίζουν. Λείπει η ματιά από μέσα, το βίωμα από τους έγκλειστους. Υπό το πρίσμα αυτό, το πόνημα του Πάνου Λάμπρου είναι υποδειγματικό.
Δημοκρατία και σωφρονισμός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας