Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα «Καπνισμένα ερείπια» ενός αντι-ήρωα…

Ο Κουνέλης δεν κλείνει το μάτι στη «17 Νοέμβρη» ούτε επιτρέπει στον εαυτό του προχειρότητες και ευκολίες. Εκείνο που πρωτίστως τον απασχολεί είναι το ερώτημα με ποιο δικαίωμα κάποιος που δεν είναι δολοφόνος αφαιρεί τη ζωή κάποιου άλλου

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα «Καπνισμένα ερείπια» ενός αντι-ήρωα…

  • A-
  • A+

Το ευαίσθητο θέμα της τρομοκρατίας ακόμα και ως μυθιστορία αντιμετωπίζεται συχνά με έναν ιδιαίτερο σκεπτικισμό. Τόσο από το αναγνωστικό κοινό όσο και από τους ίδιους τους λογοτέχνες. Ωστόσο, διαβάζοντας ένα βιβλίο όπως τα «Καπνισμένα ερείπια» (Καστανιώτης) του Βασίλη Κουνέλη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα, σκέφτομαι πως δεν πρόκειται μόνο για ένα δυνατό μυθιστόρημα σε πλοκή και ύφος, αλλά και -σε κάποια κομμάτια του- για ένα φιλοσοφικό δοκίμιο που επιχειρεί να μπει βαθιά στο τι σημαίνει δίκιο και άδικο, σωστό και λάθος, ανθρώπινο και απάνθρωπο.

Αφηγητής της ιστορίας είναι ο δικηγόρος Φίλιππος Γιαννόπουλος που καλείται να υπερασπιστεί τον τρομοκράτη Ηρακλή Κοντό, μέλος της διαβόητης Επαναστατικής Οργάνωσης των Οκτώ. Να σημειώσουμε πως και ο συγγραφέας είναι μάχιμος δικηγόρος και μάλιστα υπήρξε ένας από τους δικηγόρους στη δίκη της «17 Νοέμβρη» στο Εφετείο και τον Αρειο Πάγο.

Τελειώνοντας την ανάγνωση, δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω απόλυτα με αυτό που είπε ο Βασίλης Βασιλικός στην παρουσίαση του βιβλίου που έγινε την περασμένη Δευτέρα:

«Ο Κουνέλης δεν κλείνει το μάτι στη "17 Νοέμβρη" ούτε επιτρέπει στον εαυτό του προχειρότητες και ευκολίες. Εκείνο που πρωτίστως τον απασχολεί είναι το ερώτημα με ποιο δικαίωμα κάποιος που δεν είναι δολοφόνος αφαιρεί τη ζωή κάποιου άλλου. Σημειωτέον ότι ο Ηρακλής αρχίζει να μαθαίνει βιολί, προτού να ενταχθεί στην τρομοκρατική οργάνωση και θριαμβεύει στις εξετάσεις. Ακολουθεί η ένοπλη δράση: ληστεία τράπεζας με φόνο και πολλές ακόμα δολοφονίες στις οποίες ο συγγραφέας δεν αναφέρεται λεπτομερειακά…».

Οπως θα συμφωνήσω και στο ότι «ο Κουνέλης αγαπάει τις γυναίκες, γράφει με ξεχωριστή ζωντάνια και υπηρετεί το είδος που λέγεται μυθιστόρημα με απόλυτη συνέπεια: επινοεί μύθο με την αρχαιοελληνική σημασία της λέξης (δηλαδή δεν λέει ψέματα) και ξετυλίγει γύρω του μια σημαντική ιστορία».

Η Τζίνα, η γοητευτική ηρωίδα του, θυμίζει γυναίκες μιας άλλης εποχής όπου για χάρη τους θα έκανε ένας άντρας ένα έγκλημα ή έναν «πόλεμο». Το ίδιο ενδιαφέρουσες είναι και οι μεγαλύτερες σε ηλικία γυναίκες του βιβλίου, όπως η μητέρα του τρομοκράτη Ηρακλή, η Γεωργία Κοντού. Ιδιαίτερα δυνατή λογοτεχνικά, η προσπάθειά της να κρύψει τον βιασμό της από τον χωροφύλακα Γαλετσέλη, όταν αντικρίζει τον νεαρό γιο της: «-Και το καλτσόν σου, μάνα, πού σκίστηκε;», «-Επεσα», «Κι η μπλούζα σου πού τραβήχτηκε;», «-Πιάστηκε κάπου», «-Και τα μαλλιά σου ποιος τα τράβηξε και λύθηκαν;», «-Ο αέρας…»

Και λίγο πιο πριν: «Μα τα καλτσόν δεν σκίζονται από τα χαρτιά, ούτε οι μπλούζες ξελασκάρουν, και δεν αναμαλλιάζεται από τις ημερομηνίες ή από αιτία τέτοια κανείς…».

Το βιβλίο στέκεται με επιμονή πάνω στις αόρατες γραμμές ανάμεσα στο ηθικά σωστό και το λάθος:

«Δεν ξέρω τι οδηγεί τους ανθρώπους στη βία και τι τον οδήγησε κι εκείνον απ’ τα πράγματα εκεί. Πώς μεταμορφώνεται μεμιάς κάποιος σε υπεράνθρωπο, αποκτά το δικαίωμα να εγκληματεί, υπακούοντας στα όποια κελεύσματα, εν προκειμένω της επανάστασης για το καλό της ανθρωπότητας, και αρχίζει να τσαλαβουτά μπαινοβγαίνοντας μια στο Καλό, μια στο Κακό, βαπτίζοντας το ένα πράγμα ορθό και τ' άλλο λάθος κι άδικο, πιάνοντας πότε τη λογική και πότε ξετυλίγοντας το νήμα του παράλογου. Πώς ο έως τότε υπάκουος ωτακουστής και μελετηρός εκφραστής της μουσικής ροής γοητεύτηκε σφόδρα από την τραχύτητα και την ηχώ του όπλου, τον βάναυσο κρότο του, κι αφέθηκε ενεός στη θανάσιμη διαδρομή του;». Ερωτήματα τόσο παλιά όσο κι ο κόσμος. Ισως όμως να συμφωνήσουμε λέγοντας πως κανένας άνθρωπος δεν επιλέγει το Κακό επειδή είναι το Κακό. Το περνάει κατά λάθος για την ευτυχία, για το Καλό που ψάχνει.

Ο αφηγητής του βιβλίου, ο δικηγόρος Φίλιππος Γιαννόπουλος, μοιάζει στην αρχή ένας από μας. Με τις δικές του «αδυναμίες» βέβαια. Ενας επαγγελματίας, έμπειρος συνήγορος, που έχει μεγαλώσει με άλλες προσλαμβάνουσες από αυτές του ανθρώπου που υπερασπίζεται. Ωστόσο συνδέεται μαζί του, πέρα από την επαγγελματική τους σχέση, και με άλλα, πολύ κρίσιμα νήματα: έχει μάθει βιολί με τον ίδιο δάσκαλο, ανήκει στην ίδια πολιτική παράταξη μαζί του και αγαπούν αμφότεροι την ίδια γυναίκα. Τους ενώνουν η μουσική, η πολιτική και ο έρωτας. Τονίζοντας πάντα όμως «πως δεν υπάρχει θέση για τη βία σε τούτον τον κόσμο».

Τα «Καπνισμένα ερείπια» είναι δύσκολο να σε αφήσουν ασυγκίνητο. Ο Βασίλης Κουνέλης από το πρώτο του βιβλίο «Νοματαίος» (Ωκεανίδα), που κυκλοφόρησε το 2011, είχε δείξει πως έχει την ιδιαίτερη λογοτεχνική ικανότητα να αναπλάθει πρόσωπα και καταστάσεις με μια δύναμη που θα εντυπωθεί μέσα σου για αρκετό καιρό. Μας έδωσε και πάλι ένα βιβλίο με χαρακτήρες και πλοκή που δεν θα ξεχάσουμε εύκολα. Το βιβλίο κρατάει τον ρυθμό από την αρχή μέχρι το τέλος.

Αλλωστε ο ίδιος ο συγγραφέας έχει καλή αίσθηση του ρυθμού, είναι μουσικός. Η μουσική είναι άλλη μια σημαντική υπαρξιακή διάσταση του αντι-ήρωα του βιβλίου, του Ηρακλή Κοντού. Και έτσι καταλήγω στο πώς θα ήθελα να κλείσω το κείμενο αυτό για τα «Καπνισμένα ερείπια»:

«Ενιωσε, παίζοντας ιδιαίτερα στο τελευταίο μέρος του προγράμματος με το κονσέρτο του Σαιν Σανς ν’ απομακρύνεται και να χάνεται πετώντας έξω από τα παράθυρα της αίθουσας, μετεωριζόμενος σε δυσπρόσιτες ονειρικές περιπλανήσεις. Το πέταγμα τον απογείωσε στα μάτια των αποσβολωμένων θεατών, και κάθε φορά που τα δάχτυλα ακουμπούσαν την ταστιέρα, η θεϊκή χροιά του βιολιού του φανερωνόταν απροκάλυπτη, ντύνοντας την πρωτόφαντη πτήση του…».

ΝΗΣΙΔΕΣ
Το κορίτσι και το λιμάνι
Tο «Κορίτσι του τεκέ» θα το βάλετε στην καρδιά σας. Ηταν μια μαχήτρια της ζωής που πήγε κόντρα στην ανδροκρατούμενη κοινωνία της εποχής και, παρότι εκπορνεύτηκε, δεν έχασε την ψυχή της.
Το κορίτσι και το λιμάνι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ολοι οι καλοί έχουν πεθάνει;
Ο Γ. Μπέκας ζει στο Βερολίνο, είναι πολιτολόγος, πεζογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Τα έργα του έχουν ανέβει στις σκηνές του Maxim Gorki Theater, του Theater Augsburg, καθώς και στην Πειραματική Σκηνή του...
Ολοι οι καλοί έχουν πεθάνει;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εντεκα παραμυθένιες μαργαρίτες
Στο χωράφι του βιβλίου σε χρώματα κίτρινο και κεραμιδί φύονται Μαργαρίτες χλωρές καλοκαιριάτικα; Κίτρινες, ολόφρεσκες, ζωηρές; Γιατί όχι, αν...
Εντεκα παραμυθένιες μαργαρίτες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο «επικίνδυνος» Τζέιμς Τζόις
Ενας συγγραφέας δεν πρέπει να γράφει μόνο για τους κουλτουριάρηδες. Στο έργο του πρέπει να βρίσκεται μια στέρεη βάση πραγματικότητας Αν δεν ήταν ο συγγραφέας, τα πεπραγμένα των ανθρώπων θα χάνονταν και θα...
Ο «επικίνδυνος» Τζέιμς Τζόις
ΝΗΣΙΔΕΣ
Θα επιβιώσουμε μόνο αν μεταμορφωθούμε
Συνάντησα τον Ιταλό συγγραφέα Αντόνιο Μορέσκο στο κέντρο της Αθήνας. Πηγαίνοντας στο ραντεβού μας, περνώντας μέσα από την κίνηση των δρόμων και τους...
Θα επιβιώσουμε μόνο αν μεταμορφωθούμε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι αόρατοι και περαστικοί στις μεγαλουπόλεις μας
Η Τζένι Ερπενμπεκ αφηγείται με τον ιδιαίτερα φιλοσοφικό τρόπο της μια ιστορία για την αποστροφή και την εστίαση του βλέμματος, τον θάνατο και τον πόλεμο, για την αιώνια αναμονή και για ό,τι κρύβεται κάτω από...
Οι αόρατοι και περαστικοί στις μεγαλουπόλεις μας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας