Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το νερό πηγή ζωής και στη λογοτεχνία
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το νερό πηγή ζωής και στη λογοτεχνία

  • A-
  • A+

Tο βιβλίο του νερού χωρίζεται σε τρεις ενότητες κειμένων με ξεχωριστή επικεφαλίδα για την κάθε μια.

Ετσι, η φράση «η λίμνη είναι οι άλλοι» βγαίνει να προϋπαντήσει την πρώτη εξάδα, τη φράση «το μπλε έχει καρφωθεί και δεν φεύγει» ακολουθούν οκτώ κείμενα, ενώ «το πέρασμα κάτω από τη θάλασσα, μεμβράνη βυθού» υποδέχεται τα τελευταία έξι κείμενα της συλλογής. 6-8-6.

Τα νερά στο βιβλίο είναι επομένως κυκλικά, όσα νερά το ανοίγουν, τόσα και το κλείνουν. Κατά σύμπτωση, το 6-8-6 αντιπροσωπεύει μια συγκεκριμένη διάταξη τροχών σ’ έναν τύπο ατμομηχανής του 1930.

Τολμώ να πω ότι γινόμαστε οι θεατές που βλέπουν τα νερά να περνούν όπως τα τρένα.

Τέλος, και οι εννιά φωτογραφίες του ιδίου που συνοδεύουν τα κείμενα είναι ολοφάνερα υγρόπλοοι. Υγρομανείς.

Ο Ανδρέας Φιλιππόπουλος- Μιχαλόπουλος έχει τον απόλυτο έλεγχο της εισόδου και της εξόδου του από τα γραπτά, όσα νερά κι αν περάσουν από μπροστά μας είναι τα δικά του κατασκευασμένα, και ίσως αυτή η εντελώς ιδιότυπη, προσωπική ενατένιση είναι που μας αναβαπτίζει όλους μέσα τους.

Θα μπορούσα να πω δυο λέξεις για όλα τα αφηγήματα. Και θα κατέληγα να μην πω τίποτε. Διότι το βιβλίο του νερού έχει μια συναρπαστική «αδυναμία»: ουκ αν εμβαίης δις τοις αυτοίς ποταμοίς, ου γαρ ρέουσι τα αυτά ύδατα.

Στάσιμα ή τρεχούμενα, ακύμαντα ή ταραγμένα, γάργαρα ή σιωπηλά, αλμυρά ή χλωριούχα δεν είναι ποτέ ίδια, ούτε καν για τον ίδιο άνθρωπο που επιχειρεί να τα ξαναδιαβάσει. Εδώ θα ήθελα να αναγνωρίσουμε κάποιες από τις ιδιότητές τους

1. Τα νερά διαθέτουν ανυψωτικές τάσεις. Διαβάζω ενδεικτικά: «Το νερό είχε ανέβει πολύ το βράδυ και τα κύματα έσκαγαν στο κατώφλι» σελ.10/ «Και το έξω πλημμύριζε το μέσα με αγκαλιές κυμάτων, φαρδιά δώματα νερού που άφριζαν καθώς κατάπιναν τα κτίρια» σελ.19.

Ωστόσο, καμιά απειλή δεν φαίνεται να κρύβεται πίσω από το ανέβασμα των νερών. Τα νερά ανεβαίνουν ήσυχα, σα να μην μπορούν να κάνουν διαφορετικά, καλύπτουν λαίμαργα αλλά δεν εισβάλλουν.

Ο αρχαίος κατακλυσμός, το επερχόμενο τσουνάμι, το λιώσιμο των πάγων, δεν μπορούν να εκφοβίσουν τους ανθρώπους αφού βλέπουν ήδη τη ζωή τους μέσα από μια νερένια βιτρίνα, όπου μια βουτιά είναι αρκετή για να τη διαπεράσουν και να ενωθούν εκ νέου με τον διάβροχο βίο τους.

2. Τα νερά είναι μεταμορφωτικά: δεν μουσκεύουν απλώς, κάνουν νερό ό,τι αγγίζουν. Θα περιοριστώ σε μια χαρακτηριστική αναφορά. Στο αφήγημα με τίτλο «Το βιβλίο του νερού», οι υγροποιημένες σελίδες ενός βιβλίου στάζουν στα χέρια του πρωταγωνιστή αναγνώστη ώσπου γίνονται με τη σειρά τους νερό που στάζει, «τρεμουλιαστά χέρια από κύματα» όπως λέει ο συγγραφέας.

Το νερό που καταβρέχει, πλημμυρίζει, καλύπτει, παρασύρει στο διάβα του, εξακολουθεί, παρά την αποφασιστική του παρουσία, να θεωρείται ένα αδικαίωτο πάθος. Ομως, το νερό που γεννάει άλλο νερό είναι η τήρηση μιας μυστικής υπόσχεσης, η κατάργηση της βάναυσης βεβαιότητας του «χους ει και εις χουν απελεύσει» μια και όλα τείνουν να γίνουν το πρώτο, στοργικό νερό που μέσα του κολυμπήσαμε ως έμβρυα.

3. Τα νερά πηγάζουν από την αληθινή ζωή όσο κι αν φαίνεται ότι αναβλύζουν από τις πηγές μιας ζωηρότατης φαντασίας.

Οι ιστορίες έχουν αναμφισβήτητη υπερβολή, στοιχεία παραμυθιού, ονειρική υπερθέρμανση, ασυνήθιστη υπόθεση. Και την ίδια στιγμή, γιαγιάδες και παππούδες που νουθετούν, ήχο πιατικών κατά το στρώσιμο του τραπεζιού, μαμάδες στην παραλία.   

Το αφήγημα «Η βοσκοπούλα», αληθινό διαμάντι της συλλογής, είναι γεννημένο από μια προσεκτική ψηλάφηση του εθνικού μας, θα έλεγα, πλήκτρου που πατώντας το ακούμε ενορχηστρωμένες όλες τις ιδιαιτερότητες της ειρωνικής μας φάρας.

Νερά, λοιπόν, που θέλουν να καλύψουν τα πάντα, να υγροποιήσουν τα σώματα, να αναπηδήσουν σαν πίδακες μέσα από την καθημερινότητα και να την περιλούσουν.

Ποτέ, όμως, ξεκάθαρα, ερωτικά νερά ή που καταπνίγουν τεχνηέντως κάθε επιθυμία ή είναι ένα κύμα επιθυμίας ολόκληρα.

Eίπα στην αρχή, ότι ο ΑΦΜ κατασκευάζει τα δικά του λογοτεχνικά νερά. Πώς διατυπώνεται η έκφραση της λογοτεχνικής αρετής τους; Κλέβοντας και πάλι κάτι από τις ιδιότητες του νερού. Γι’ αυτό άλλωστε δίνει στο βιβλίο του τον τίτλο του τρίτου αφηγήματος.

Επειδή η μυστική επιδίωξη, σκέφτομαι, μια και τα 2/3 του ανθρώπινου σώματος είναι νερό και νερό το 90% του αίματος, η επιδίωξη είναι να ανεβεί επιτέλους η πολυπόθητη στάθμη της υγροβόλου γλώσσας. Να γίνει η γλώσσα, νερό, άρα πηγή αληθινής ζωής.

Το βιβλίο του νερού είναι, επίσης, ένα βιβλίο για τον σημερινό, γήινο κόσμο. Το καταλαβαίνει κανείς με τη μία. Οσο κι αν τα προβλήματά του επιπλέουν διακριτικά σαν τους ηλικιωμένους στα ρηχά, όσο κι αν ο ΑΦΜ προσπαθεί να τα υπαινιχθεί.

Βρίσκονται εκεί και θυμίζουν ότι οι άνθρωποι δεν θα πάψουν να προσφέρουν γην και ύδωρ για να σωθούν, ότι κάποιοι ανάμεσά τους λένε το νερό, νεράκι, ότι επιβιώνουν ακόμη οι ρομαντικοί που είναι διατεθειμένοι να κουβαλήσουν νερό με το κόσκινο, ότι άτυχοι πάνε να πνιγούν, στερεύουν τα πηγάδια, πως ποτέ άλλοτε τόσοι πολλοί και πανίσχυροι δεν έκαναν τόσο μεγάλες τρύπες στα ξένα νερά και συγχρόνως άλλοι τόσοι αδύναμοι που παρά τις δυσκολίες αρνούνται να σκύψουν το κεφάλι, γιατί ο άνεμος και το νερό, σε σακί δεν μπαίνουν.

Ο Ανδρέας Φιλιππόπουλος-Μιχαλόπουλος έγραψε ένα ήσυχο βιβλίο έτοιμο να εκραγεί. Ετσι πρέπει να μιλάει κανείς για τα μεγάλα κοινωνικά θέματα. Σαν νεράκι. Οι εκδόσεις Θίνες με τη σειρά τους περπάτησαν πάνω στα νερά επιτελώντας ένα μικρό εκτυπωτικό θαύμα.

*Η Γεωργία Τριανταφυλλίδου είναι ποιήτρια.Από τις εκδόσεις Κίχλη κυκλοφορεί η τελευταία ποιητική της συλλογή «Δανεικά Αγύριστα» (2017)

Info «Το βιβλίο του νερού», Ανδρέας Φιλιππόπουλος - Μιχαλόπουλος. Εκδόσεις Θίνες. Χειροποίητη καλλιτεχνική βιβλιοδεσία

ΝΗΣΙΔΕΣ
Εκθεση φωτογραφίας
Το Φωτογραφικό Κέντρο Θεσσαλονίκης (www.fkth.gr) σας προσκαλεί την Τετάρτη 19 Δεκεμβρίου, στις 19.30 στα εγκαίνια της έκθεσης φωτογραφίας του Γιώργου Γκιζάρη, στο Συνεργατικό βιβλιοπωλείο-καφέ ΠΟΕΤΑ. Την ημέρα...
Εκθεση φωτογραφίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ανάσα της ηπειρώτικης μουσικής
Η ηπειρώτικη μουσική δημιουργήθηκε από ανθρώπους που συνεχίζουν να τη βλέπουν σαν παιδί τους στα πρώτα του βήματα. Είναι λίγο δύσκολο να περιορίσεις με αναίσθητους, μαζικούς όρους αγοράς κάτι τόσο δικό σου....
Η ανάσα της ηπειρώτικης μουσικής
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τρόπος ζωής η φωτογραφία
H Σύλβια Λουγιάκη γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κρήτη. Μέσα από τη σχολή Βακαλό διαμόρφωσε την αισθητική της και άρχισε να εμβαθύνει στον κόσμο της εικόνας. «Παρακολουθώντας φωτογράφους παλιάς κοπής, κατάλαβα...
Τρόπος ζωής η φωτογραφία
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι μαγικές αντανακλάσεις
Ο Ανδρέας Καμούτσης γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα, στην πόλη που σήμερα λειτουργεί και ως η επαγγελματική του βάση, αν και ταξιδεύει πολύ συχνά για την ανάγκη διάφορων φωτογραφικών projects σε όλη τη χώρα,...
Οι μαγικές αντανακλάσεις
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα κρατώντας το «Αίγαγρος» του Διονύση Τεμπονέρα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θίνες» ήταν ένα απόσπασμα από το σημαντικό ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Αίγαγρος».
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Οι άνθρωποι στα σπίτια τους και λίγο πιο έξω»
Θέλει λίγο θράσος, θέλει πολύ ταλέντο, φέρει και κόστος (κυριολεκτικά και μεταφορικά) το να εκδώσει κάποιος σήμερα ποίηση. Δύσκολα βρίσκεις κάτι που να ξεχωρίζει, εύκολα κάτι που δεν σε αγγίζει. Η...
«Οι άνθρωποι στα σπίτια τους και λίγο πιο έξω»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας