Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το έργο του αστείρευτη πηγή στοχασμού

Δεν υπήρξε ποτέ ένας κομματικός διανοούμενος, αλλά ένας ελεύθερος στοχαστής που πάντα ασκούσε δημιουργική κριτική χωρίς προϊδεάσεις και διακρίσεις

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το έργο του αστείρευτη πηγή στοχασμού

  • A-
  • A+

Το επιστημονικό έργο του Κώστα Βεργόπουλοu, άρρηκτα δεμένο με τα πολιτικά και ιδεολογικά διακυβεύματα της γαλλικής κοινωνίας, αλλά και σε διαρκή ενασχόληση με τα προβλήματα της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή της διάσταση, αποτελεί πηγή στοχασμού αλλά και έμπνευση προτάσεων για λύσεις.

Ο Κώστας Βεργόπουλος δεν ήταν απλά ένας πανεπιστημιακός οικονομολόγος. Τα διανοητικά του εργαλεία και η μεθοδολογία του εδραιώνονταν σε μια πολύπλευρη παιδεία κοινωνικών επιστημών.

Ηξερε πολύ καλά ότι οι οικονομικές σχέσεις δεν είναι μετέωρες, αλλά συμπυκνώνουν πολλαπλούς κοινωνικούς καθορισμούς και εκφράζουν συγκεκριμένες στρατηγικές ταξικών, εθνικών και γεωπολιτικών παικτών.

Η εικόνα της οικονομίας ως μηχανής που τείνει ή αποκλίνει από τη γενική ισορροπία τού ήταν ολότελα ξένη.

Συζητώντας μαζί του, ο καλόβουλος συνομιλητής καταλάβαινε τον πολυδιάστατο χαρακτήρα φαινομένων, όπως για παράδειγμα η παγκοσμιοποίηση, που λειτουργούν ταυτόχρονα και ως ιδεολογικά εγχειρήματα ή μεταμοντέρνες διηγήσεις.

Συγκεκριμένα, ως κοινωνικό πολιτικό διακύβευμα ο όρος-ομπρέλα παγκοσμιοποίηση καλύπτει ετερογενείς και ανισοβαρείς πραγματικότητες. Θα μπορούσαμε να διακρίνουμε διάφορες πτυχές, όπως:

Η παγκοσμιοποίηση ως ένα σύστημα περιορισμών που επιβαρύνουν τις εθνικές οικονομίες;

Ως μια αμείλικτη δυναμική που προκαλεί σημαντική εξασθένιση του εθνικού κράτους, χωρίς όμως να το καταλύει ως συμβατικό πεδίο ταξικών συσχετισμών, συμβιβασμών και συγκρούσεων;

Ως παράγοντας που οξύνει τα αποτελέσματα της κοινωνικής κρίσης και βαθαίνει τις κοινωνικές ανισότητες;

Ως πλανητική επικοινωνιακή διαδικασία με πολλαπλές εκφάνσεις (πολλαπλασιασμός των ανταλλαγών, «παγκόσμιο χωριό», «διαδικτυακός πλανήτης», επανάσταση των μεταδόσεων, ιδιότυπος νεοτεχνολογικός ουτοπισμός);

Ως πολιτισμική μετάλλαξη (κτητικός ατομικισμός, νέα εμπειρία του χωροχρόνου, melting pot, αισθητική της επιφάνειας);

Ως νέος γεωπολιτικός χώρος, πολυκεντρικός και φυγόκεντρος;

Η πολιτική διάσταση του έργου του

Μπορούμε να πούμε ότι δεν υπήρξε ποτέ υπέρμαχος της αξιολογικής ουδετερότητας στην ίδια την επιλογή, σύλληψη και εμβάθυνση του αντικείμενου έρευνάς του.

Η πολιτική του συνείδηση είναι στοιχείο συγκρότησης της διανοητικής του παραγωγικότητας.

Ομως ο Κώστας δεν υπήρξε ποτέ ένας κομματικός διανοούμενος, αλλά ένας ελεύθερος στοχαστής που πάντα ασκούσε δημιουργική κριτική χωρίς προϊδεάσεις και διακρίσεις.

Ηταν, όπως το ορίζει ο Pierre Bourdieu, ένας αυθεντικός δημόσιος διανοούμενος που παρεισφρέει στο πεδίο της πολιτικής χωρίς να εγκαταλείψει τα επιστημονικά του σύνεργα, τις απαιτήσεις και τις δεξιότητες του ερευνητή.

Με τον Κώστα ήμασταν συνάδελφοι στο ίδιο Πανεπιστήμιο, εκείνος στο Τμήμα Οικονομίας, προσωπικά στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών. Γνωριστήκαμε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 όταν ήμουν ακόμα υποψήφιος διδάκτορας φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Ναντέρ.

Εκείνο που χαρακτήριζε τον Κώστα ήταν η συναδελφική του συμπεριφορά με τους νέους ερευνητές, χωρίς κανένα ίχνος σνομπισμού ή πρόθεση συμβολικής κατίσχυσης.

Ζητούσε πάντα πρώτος τη γνώμη του συνομιλητή του όχι για να επιβεβαιώσει την άποψή του, αλλά για να εμπλουτιστεί από τον προβληματισμό του άλλου. Η άποψή του όμως, στην εκφορά της, είχε την απλότητα, τη διαύγεια και τη βαθύτητα των κατασταλαγμένων πονημάτων.

Θα μου επιτρέψετε να τελειώσω με ένα απόσπασμα του Κώστα. Η πρώτη μας συνεργασία ήταν μια κοινή συνέντευξη που κάναμε με τον μεγάλο Αμερικανό ιστορικό Immanuel Wallerstein.

Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε το 1996 στο περιοδικό Futur Antérieur που βγάζαμε τότε με τον Jean-Marie Vincent και τον Toni Negri.

Ο Wallerstein μιλούσε για την παρακμή του παγκόσμιου φιλελευθερισμού, την πτώση της αμερικανικής ηγεμονίας και την αδυναμία του καπιταλισμού να διαχειριστεί τα οικολογικά προβλήματα της συσσώρευσης κεφαλαίου.

Η ερώτηση όμως του Κώστα, χωρίς να αντιλέγει επί της ουσίας, επικεντρώνεται πρώιμα σε σημεία που σήμερα είναι περισσότερο επίκαιρα παρά πότε.

«Η προσέγγισή σας φαίνεται πολύ αισιόδοξη: αναφέρετε για παράδειγμα την άνοδο των δημοκρατικών απαιτήσεων. Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι μάλλον μια εξέλιξη προς τον αυταρχισμό.

»Από τη μια πλευρά, παρατηρούμε μια μαζική κοινωνική περιθωριοποίηση, συμπεριλαμβανομένων των αναπτυγμένων χωρών, μια απώλεια της συνοχής του συστήματος, μια σειρά από σωρευτικά φαινόμενα ανισοτήτων που ορισμένοι ορίζουν ως "κοινωνικό κάταγμα".

»Από την άλλη πλευρά, το πολιτικό παιχνίδι στη Δύση γίνεται όλο και πιο αφυδατωμένο και οι κυβερνήσεις λογοδοτούν όλο και λιγότερο για τη δράση τους στους εκλογείς τους.

»Πρέπει λοιπόν να ειπωθεί ότι δεν είναι η επιβεβαίωση του δημοκρατικού παιχνιδιού που βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη, αλλά ο πολλαπλασιασμός των ανησυχητικών συμπτωμάτων που σηματοδοτούν μια εξέλιξη προς καθεστώτα που απονευρώνουν τη δημοκρατική συμμετοχή».

Αυτό ήταν το ασίγαστο πάθος που μας κληροδότησε ο Κώστας Βεργόπουλος. Ενα πάθος που μας βοηθάει και σήμερα, παρ' όλες τις διαφορές και τις διχογνωμίες, να κατανοήσουμε τον κόσμο για να τον αλλάξουμε όχι με βάση τις παρωχημένες συνταγές πολιτικής μαγειρικής του παρελθόντος, αλλά με βάση τις ελπιδοφόρες ενατενίσεις και πρακτικές του μέλλοντος.

*Université Paris 8, Département de Sciences Politiques

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενδοσκόπηση και αυτογνωσία
Ο Στέλιος Ι. Βαρβαρέσος είναι καθηγητής Οικονομικής και Πολιτικής του Τουρισμού στη Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας, στο ΑΤΕΙ Αθήνας, και πραγματοποίησε τις μεταπτυχιακές σπουδές του στο Παρίσι, όπου έζησε οκτώ...
Ενδοσκόπηση και αυτογνωσία
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οι Νεολαίες της Αριστεράς πάνε κάμπινγκ
Τα τελευταία χρόνια, λόγω και της οικονομικής κρίσης, οι καλοκαιρινές διακοπές αποτελούν άπιαστο όνειρο για τους περισσότερους, οι οποίοι δεν μπορούν να καλύψουν οικονομικά ούτε μία εβδομάδα διακοπών σε κάποιο...
Οι Νεολαίες της Αριστεράς πάνε κάμπινγκ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μέρες γεμάτες... Αγρα
Ξεκινάμε με το τριήμερο θερινό παζάρι βιβλίων των γνωστών εκδόσεων που θα συνεχιστεί σήμερα και αύριο στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Αγρα. Περισσότεροι από 400 τίτλοι βιβλίων με 50% έκπτωση, προσφορές αλλά και...
Μέρες γεμάτες... Αγρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Παιδεία: Η κρίση βλάπτει σοβαρά τα παιδιά
Η ζωή σε συνθήκες οικονομικής κρίσης είναι πια ο κανόνας στην Ελλάδα και θεσμοί κρίσιμοι, όπως η οικογένεια και το σχολείο, έχουν αποκτήσει ρόλο με χαρακτηριστικά (αρνητικής δυστυχώς) εξαίρεσης. Με ακραίες...
Παιδεία: Η κρίση βλάπτει σοβαρά τα παιδιά
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Ενα διαρκές «παρών» στα ελληνικά Γράμματα και την Παιδεία
​Απώλεια για τα ελληνικά γράμματα, ο θάνατος του Φάνη Κακριδή, που απεβίωσε την Τρίτη σε ηλικία 86 ετών. Ενας από τους σημαντικότερους φιλολόγους της χώρας μας μεταπολεμικά, αφήνει πίσω του σημαντικό...
Ενα διαρκές «παρών» στα ελληνικά Γράμματα και την Παιδεία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για την Ελλάδα της νέας εποχής, για την Αριστερά της εποχής μας
Τον Αύγουστο του 2018 ο κύκλος της δημοσιονομικής προσαρμογής έκλεισε. Η πρώτη μάχη κερδήθηκε. Για να ακολουθήσει η αμέσως επόμενη. Σκληρότερη. Η οικοδόμηση της Ελλάδας της νέας εποχής. Ανασηκώνοντας το κεφάλι...
Για την Ελλάδα της νέας εποχής, για την Αριστερά της εποχής μας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας