Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το «ΟΧΙ» ήταν του λαού
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το «ΟΧΙ» ήταν του λαού

  • A-
  • A+

Μου προκάλεσε έκπληξη το «Οχι» του Μεταξά,
γιατί ήταν ο μόνος Ελληνας που μπορούσε να πει το «Ναι»
 Γ. Καφαντάρης (πρωθυπουργός 1924)

28 Οκτωβρίου 1940. Η ιστορική ημέρα που η μικρή Ελλάδα κλήθηκε να δώσει έναν τιτάνιο αγώνα απέναντι στις υπέρτερες δυνάμεις του Αξονα – της φασιστικής Ιταλίας και της ναζιστικής Γερμανίας.

Η επιτυχία του ελληνικού λαού ήταν τεράστια, διότι κατάφερε έναν πραγματικό άθλο:

1. Να ξεπεράσει την ηττοπαθή πολιτική ηγεσία

2. Να καλύψει τις δραματικές ελλείψεις του στρατεύματος.

3. Να δώσει, με θαυμαστή ομοψυχία, έναν νικηφόρο αγώνα, προκαλώντας παγκόσμιο ενδιαφέρον καθώς κουρέλιασε τον μύθο για το αήττητο του Αξονα.

Η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου γιορτάστηκε από τον λαό μαχητικά, ακόμα και μέσα στην Κατοχή, διατρανώνοντας την απόφασή του να συνεχίσει τον αντιφασιστικό και αντιναζιστικό αγώνα μέχρι τη νίκη.

Η προπαγάνδα του ΟΧΙ

Δυστυχώς, μετά το τέλος του πολέμου, οι «εθνικές» κυβερνήσεις αλλοίωσαν τον πραγματικό χαρακτήρα της γιορτής, εξαφάνισαν το αντιφασιστικό περιεχόμενό της και μετέτρεψαν τον εορτασμό σε ακόμα μία προπαγανδιστική εκδήλωση.

«Λάμπουν φωτεινές επιγραφές του “ΟΧΙ” όπου ένα μεσαίο τεράστιο “Χ” κι’ ένα στέμμα από πάνω του δίνουν το σήμα κατατεθέν του επίσημου γιορτασμού. […] Είναι αυτός ο γιορτασμός της μεγάλης μέρας, της ξακουστής 28ης Οκτωβρίου που ο ελληνικός λαός σαν ηλεκτρισμένος παρουσίασε τη μεγαλύτερη έξαρση της ιστορίας του; Είναι αυτός ο γιορτασμός της μεγάλης μέρας που είναι πριν απ’ όλα ΑΝΤΙΦΑΣΙΣΤΙΚΗ;» έγραφε σε κύριο άρθρο στις 28 Οκτωβρίου 1945 ο διευθυντής της εφημερίδας «Ριζοσπάστης» Κ. Καραγιώργης.

Ετσι, βρήκαν «χώρο» και οι υμνητές της τεταρτοαυγουστιανής τυραννίας, που επεδίωκαν ν’ αποδίδουν ολόκληρη την τιμή της εποποιίας του 1940-41 στη βασιλομεταξική δικτατορία, που «αναδιοργάνωσε» το στράτευμα και αποκατέστησε δήθεν την εθνική ενότητα…

Εύστοχα ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Σπύρος Λιναρδάτος παρατηρούσε:

«Η αλήθεια είναι πως ο Ελληνικός Στρατός, τα χιλιάδες στρατευμένα παιδιά του Λαού και η πλειοψηφία των μονίμων και εφέδρων αξιωματικών απέκρουσαν την εισβολή, παρά την έλλειψη διπλωματικής, πολεμικής και ψυχολογικής προετοιμασίας από μέρους του διεφθαρμένου και τυραννικού καθεστώτος της 4ης Αυγούστου.

»Ο διοικητής του Αποσπάσματος της Πίνδου, συνταγματάρχης Κ. Δαβάκης, έχει πει πως η ηγεσία “προετοίμαζε όνειδος”, που ο Στρατός το μετέτρεψε σε έπος. Και πως οι οδηγίες ήταν “να ρίψωμεν μερικές τουφεκιές διά την τιμήν των όπλων”. Και ο Γ. Καφαντάρης (σ.σ.: πρώην πρωθυπουργός), με το γνωστό καυστικό πνεύμα του, έλεγε πως προκάλεσε έκπληξη το “ΟΧΙ” του Μεταξά, γιατί ήταν ο μόνος Ελληνας που μπορούσε να πει το “ΝΑΙ”». [1] 

Η μεταξική προπαγάνδα υπερτονίζει το «Οχι», που αν και δεν το είπε ο δικτάτορας έπραξε σαν να το είχε πει, προφανώς για να αποσιωπηθούν:

1. Η έκδηλη ηττοπάθειά του σε όλες τις κρίσιμες φάσεις, την οποία για μεγάλο διάστημα εκμεταλλεύτηκε ο Μουσολίνι «στριμώχνοντας» την ελληνική κυβέρνηση.

Ο τότε πρέσβης της Ιταλίας στην Αθήνα Εμανουέλε Γκράτσι έχει γράψει, χαρακτηριστικά, ότι ο Μεταξάς «ήθελε πάση θυσία να αποφύγει τον πόλεμο με την Ιταλία, την οποία εφοβείτο πάρα πολύ». [2] 

Είναι αξιοσημείωτο, δε, ότι και ο στρατιωτικός ιστορικός Μάρτιν Βαν Κρέβελντ (Martin Van Creveld) έχει αναφερθεί σε έναν τρομοκρατημένο πρωθυπουργό!

2. Οι τραγικές ελλείψεις του ελληνικού στρατού σε μέσα. Χαρακτηριστικό της γύμνιας του στρατεύματος είναι ότι φαντάροι πήγαιναν στο μέτωπο με ιδιωτικές κουβέρτες! Οι δε γυναίκες της Πίνδου «με τη “ζαλίγκα” της ράχης τους αντικατέστησαν τα ανύπαρκτα μεταφορικά μέσα»! [3] 

3. «Η επισφαλής, αμφιταλαντευόμενη εξωτερική πολιτική» του Μεταξά, που οδήγησε, τελικά, τόσο τη Γερμανία όσο και την Αγγλία να τον θεωρούν «επισφαλή παράγοντα».[4] 

Δεν είχε λύση

Βέβαια, ο Μεταξάς παρέμενε, μέχρι τέλους, φανατικός αντικοινοβουλευτικός και θιασώτης των ολοκληρωτικών καθεστώτων.

Γιατί, λοιπόν, απέρριψε τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940 το ιταλικό τελεσίγραφο, το οποίο ζητούσε, ουσιαστικά, παράδοση της Ελλάδας;

Η εξήγηση, προφανώς, είναι σύνθετη.

Μία απάντηση είναι ότι επρόκειτο για ένα τελεσίγραφο κήρυξης πολέμου, το οποίο δεν μπορούσε παρά να απορριφθεί, αφού δεν άφηνε εναλλακτική λύση. [5] 

Μια δεύτερη συγκλίνει πως κύριο μέλημα του Μεταξά ήταν η διασφάλιση του καθεστώτος του.

«Ο Μεταξάς γνώριζε ότι αν υπέκυπτε στο ιταλικό τελεσίγραφο η λαϊκή οργή θα εξαφάνιζε το καθεστώς του», έχει γράψει ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μανχάιμ, Χάιντς Ρίχτερ, [6]  και ο Σπύρος Λιναρδάτος εξηγεί:

«Γιατί ο Μεταξάς, όπως είδαμε και στις κρίσιμες εκείνες ώρες, είχε την έγνοια του στο καθεστώς της 4ης Αυγούστου, που ήθελε να διατηρηθεί όσο ζούσε αλλά και μετά τον θάνατό του. Για αυτό ήθελε να κάνει καθεστωτικό πόλεμο, όχι αντιφασιστικό και πανεθνικό. Γι’ αυτό, παρά τις πιέσεις των Αγγλων και του Επιτελείου απαγόρευσε τελικά να χρησιμοποιηθούν αξιόλογοι ανώτεροι αξιωματικοί (Στ. Σαράφης. Κ. Βεντήρης, Ι. Τσιγάντες, Δ. Ψαρός, Ε. Μπακιρτζής, Κ. Τσαμάκος, Ε. Καλαμπαλίκης κ.λπ.) γιατί ήταν δημοκρατικοί. Για αυτό διέταξε να παραμείνουν στα ξερονήσια και στις φυλακές οι εξόριστοι κομμουνιστές, που παραδόθηκαν, τελικά, ύστερα από την κατάρρευση, στην Γκεστάπο».[7] 

Πηγές:

[1] Σπ. Λιναρδάτος «Το αντιφασιστικό ΟΧΙ του λαού μας και το “ΟΧΙ” που είπε ο Ι. Μεταξάς», περιοδικό «Αντί», τ. 4, 19.10.1974.
[2] Εμμανουέλε Γκράτσι, «Η αρχή του τέλους» (Η επιχείρηση κατά της Ελλάδος), εκδόσεις ΕΣΤΙΑ, 1980, σελ. 220.
[3] Εφημερίδα «Ριζοσπάστης», φ. 28.10.1945.
[4] Χάιντς Ρίχτερ, «Μια προσπάθεια επιστημονικής θεώρησης της εθνικής αντίστασης (1941-45)», περιοδικό «Αντί», τ. 18, 3 Μαΐου 1975.
[5] Ο Ιός, «Οι κρυφοί τεταρτοαυγουστιανοί», Εφημερίδα των Συντακτών φ. 4.8.2013.
[6] Χάιντς Ρίχτερ, «Το alter ego της γιορτής», «Ε Ιστορικά», τ. 2, φ. 27.10.1999.
[7] Σπύρος Λιναρδάτος «Ο Ιωάννης Μεταξάς και οι Μεγάλες Δυνάμεις», εκδόσεις Προσκήνιο, σελ. 183.

Δείτε στο μεγάλο αφιέρωμα των ΝΗΣΙΔΩΝ

 Ιωάννης Μεταξάς: Ενας τρομοκρατημένος ηττοπαθής δικτάτορας
 Από τις προκλήσεις στον τορπιλισμό της «Ελλης»: Αγνοούσε τις προειδοποιήσεις παρακαλούσε τον Χίτλερ
 Το τελεσίγραφο: «Τα χέρια που κρατούσαν το χαρτί έτρεμαν ελαφρά και μέσα από τα γυαλιά έβλεπα τα μάτια να βουρκώνουν...»
 Είχαν αφήσει απροετοίμαστο τον στρατό: «Στον Αλβανικό πόλεμο ήταν μόνο ο Λαός της Ελλάδος που πολεμούσε»
 Το παράπονο του Μεταξά: Ενιωθε προδομένος από τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι

 Η οικονομία της Κατοχής (1941-1944): Σε γερμανικά χέρια ο παραγωγικός πλούτος της χώρας
της Ζιζής Σαλίμπα, Δρος οικονομολόγου-ιστορικού

 300.000 θύματα από τον λιμό στην κατοχική Ελλάδα: Εσβηναν στους δρόμους
της Νόρας Ράλλη

 Μια μελέτη που ανατρέπει τα δεδομένα: Ο λιμός σκότωσε χιλιάδες σ’ ολόκληρη τη χώρα στην Κατοχή
Συνέντευξη της καθηγήτριας Βιολέττας Χιονίδου στη Νόρα Ράλλη

 Ομηροι: Η μαρτυρία του Νίκου Σκαλτσά
                   Από τα μπλόκα στα στρατόπεδα καταναγκαστικών έργων των ναζί
                   Γλύτωσαν από τα Ες Ες, τους έστειλαν στα ξερονήσια
Της Ντίνας Ιωακειμίδου

 Τραγούδια για την 28η Οκτωβρίου: Από την Πίνδο στην αντίσταση
της Νόρας Ράλλη

 Τα τραγούδια της Κατοχής: «Θα σαλτάρω, θα σαλτάρω, τη ρεζέρβα να τους πάρω»
▹ «ΝΙΞ ΦΑΪ»: η περιπέτεια ενός τραγουδιού: Από το Μπρούκλιν στην κατοχική Αθήνα

▹ Γράμμος - Πίνδος: Οδοιπορικό στη μεθόριο του πολέμου και στα βουνά της μνήμης
Κείμενο - φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης

ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Βρε, μπας και δεν έγινε ο πόλεμος;
Στο επετειακό πολυτελές βιβλιαράκι της «Real News» στο φύλλο της 27ης Οκτωβρίου 2019 δεν βρήκαμε, καμία αναφορά στην επίθεση της Ιταλίας στην Ελλάδα ούτε λέξη για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο.
Βρε, μπας και δεν έγινε ο πόλεμος;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Απροετοίμαστοι οι πολίτες
Δευτέρα 28 Οκτωβρίου 1940. Η Αθήνα ξυπνάει στις 7 το πρωί με τους ήχους των αντιαεροπορικών σειρήνων. Ο πόλεμος έφτασε και στην Ελλάδα. Η «πολιτική ουδετερότητας» του Ιωάννη Μεταξά έχει αποτύχει οικτρά.
Απροετοίμαστοι οι πολίτες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το πρώτο αίμα μετά την απελευθέρωση της Αθήνας
Την τρίτη μέρα των λαϊκών πανηγυρισμών για την απελευθέρωση από τους Γερμανούς, ένοπλοι φασίστες, συνεργάτες μέχρι προ ολίγων ωρών των ναζί, αιματοκύλησαν την Αθήνα.
Το πρώτο αίμα μετά την απελευθέρωση της Αθήνας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η μάχη της Γκραμπάλα που χάλασε τα ιταλικά σχέδια
Ελληνοϊταλικός πόλεμος: Το κωδικό όνομα του σχεδίου ήταν «Esigenza G» και δεν ήταν άλλο από το σχέδιο της εισβολής του Regio Esercito στην Ελλάδα. Θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει τολμηρό, καινοτόμο και...
Η μάχη της Γκραμπάλα που χάλασε τα ιταλικά σχέδια
ΝΗΣΙΔΕΣ
Επεισοδιακές εκλογές και αλαλούμ με 40 έδρες
Το πρώτο... πείραμα κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα «βούλιαξε» στη βία και τη νοθεία. Στις εθνικές εκλογές, που έγιναν 23 χρόνια μετά την Επανάσταση του 1821 η έκφραση της λαϊκής βούλησης έμεινε μόνο στα......
Επεισοδιακές εκλογές και αλαλούμ με 40 έδρες
ΝΗΣΙΔΕΣ
25η Μαρτίου (Κι αυτή η Ανοιξη γιατί δεν έρχεται;)
Κάτω η λίμνη έχει ομίχλη και τα πλατάνια στάζουν από την υγρασία. Μέσα στο Κάστρο τα πέτρινα σπίτια στέκουν βαριά. Είναι σκληρός ο χειμώνας του ’44. Η Ρίτα κάτω από το μαξιλάρι της έχει μια μαυρόασπρη κάρτα....
25η Μαρτίου (Κι αυτή η Ανοιξη γιατί δεν έρχεται;)

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας