Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η κατοχική Αθήνα στη Δημόσια Ιστορία

Οκτώβριος 2016, Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων «Μελίνα». Εγκαίνια της έκθεσης αρχειακού υλικού και κόμικς από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Προκόπη Παυλόπουλο, παρουσία του προέδρου της Βουλής Ν. Βούτση και του προέδρου της ΕΡΤ Δ. Τσακνή

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η κατοχική Αθήνα στη Δημόσια Ιστορία

  • A-
  • A+

Το 2012, όταν εκδόθηκε η διδακτορική διατριβή μου, έκλεισε ένας κύκλος στην επιστημονική μου πορεία. Στόχος μου, πλέον, ήταν να γνωστοποιήσω αυτή τη γνώση σε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο.

Ομως πόσες και πόσοι διαβάζουν επιστημονικά βιβλία; Η αναζήτηση νέων τρόπων προσέγγισης του κοινού οδήγησε στην ιδέα των ιστορικών περιπάτων.

Η τεράστια συμμετοχή του κόσμου στους ιστορικούς περιπάτους που έκανα στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 2013 και του 2014, με αφορμή την επέτειο της απελευθέρωσης της πόλης, μου έδειξε στην πράξη το μεγάλο έλλειμμα επιστημονικά τεκμηριωμένης γνώσης που έχουμε για την περίοδο της Κατοχής. Η ανεπαρκής πρόσβαση στην ιστορική γνώση δημιουργεί ένα μεγάλο χάσμα ανάμεσα σε αυτά που ξέρει ο κόσμος και σε αυτά που ξέρουν οι επαγγελματίες ιστορικοί.

Αυτό το χάσμα έρχεται να καλύψει η Δημόσια Ιστορία. Αρα εδώ προέκυπτε ένα σύνθετο ζήτημα: πώς θα μπορούσαμε να αναδείξουμε τον τεράστιο αγώνα του ελληνικού λαού ενάντια στον φασισμό/ναζισμό, τοποθετώντας το παρελθόν πάνω στις «ράγες» της επιστημονικής τεκμηρίωσης και γνώσης;

Στις αρχές του 2015, με τη συμβολή των συναδέλφων μου Βασιλικής Λάζου και Γιάννη Σκαλιδάκη, σχεδιάστηκε ένα σύνολο δράσεων προς αυτή την κατεύθυνση.

Απευθύνθηκα αρχικά στον τότε πρόεδρο της ΕΡΤ, Διονύση Τσακνή, και την αντιπεριφερειάρχη Κεντρικού Τομέα της Περιφέρειας Αττικής, Ερμίνα Κυπριανίδου. Η θερμή τους ανταπόκριση συνέβαλε καθοριστικά στην υλοποίηση του πρώτου «Η Αθήνα ελεύθερη», τον Οκτώβριο του 2015.

Η επιτυχία της πρώτης διοργάνωσης, αλλά κυρίως η κατανόηση ότι μια τέτοιου είδους προσέγγιση της ιστορικής μνήμης ήταν κάτι που έλειπε από την πόλη, οδήγησε στις 20 Μαρτίου 2017 στην υπογραφή πρωτοκόλλου συνεργασίας για την ανάληψη της συνδιοργάνωσης του «Η Αθήνα ελεύθερη», από το Ιδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, την Περιφέρεια Αττικής, τον Δήμο Αθηναίων, την ΕΡΤ και τα Γενικά Αρχεία του Κράτους.

Από τότε καρδιά τού «Η Αθήνα ελεύθερη» είναι η Ομάδα Εργασίας, η οποία συγκροτήθηκε από ανθρώπους των πέντε δημόσιων φορέων-συνδιοργανωτών. Αποφασιστικό ρόλο στην επιτυχία του όλου εγχειρήματος διαδραμάτισε η φιλοσοφία πάνω στην οποία στηρίχθηκε η ομάδα αυτή: επιστημονική τεκμηρίωση, απόλυτη ελευθερία κινήσεων και εξωστρέφεια.

Χρησιμοποιώντας μια ευρεία γκάμα δράσεων Δημόσιας Ιστορίας (εκθέσεις, μουσικές και θεατρικές παραστάσεις, προβολές ταινιών μυθοπλασίας και ντοκιμαντέρ, ιστορικούς περιπάτους, αγώνες δρόμου μνήμης, εκπαιδευτικά σεμινάρια κ.ά.) καταφέραμε να εμπλέξουμε σε αυτές δήμους, αρχειακούς φορείς, καλλιτέχνες, μουσεία, σχολεία, πανεπιστήμια, υπουργεία, ομάδες πολιτών.

Με αυτόν τον τρόπο το «Η Αθήνα ελεύθερη» δημιούργησε μια πλατφόρμα δράσεων, στην οποία καλεί οποιονδήποτε (δημόσιο ή ιδιωτικό φορέα, άτομο ή συλλογικότητα) να συμμετάσχει. Με άλλα λόγια, το «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα ελεύθερη» αποτελεί το πρώτο φεστιβάλ Ιστορίας.

Μέσα από τη διασπορά των δράσεών μας σε Αθήνα και Πειραιά, αναδεικνύουμε σημαντικούς τόπους μνήμης, όπως ο χώρος του Μπλόκου της Κοκκινιάς, το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, το στρατόπεδο συγκέντρωσης των Ες-Ες στο Χαϊδάρι, το εργοστάσιο της Ηλεκτρικής Εταιρείας στο Κερατσίνι. Παράλληλα, η προσπάθεια να προσφέρουμε στο κοινό μια νέα μορφή πολιτισμικού αγαθού, όπου η επιστημονική τεκμηρίωση συνδέεται με την καλλιτεχνική έκφραση, δημιούργησε νέα πεδία συνεργασίας.

Δεκάδες άνθρωποι με διαφορετικές διαδρομές (ιστορικοί, μουσικοί, δημοσιογράφοι, εικαστικοί, εκπαιδευτικοί, λογοτέχνες, διοικητικοί υπάλληλοι) δουλεύουν από κοινού, αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε το παρελθόν.

Επίσης μεγάλης σημασίας είναι η συμμετοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας στις δράσεις μας. Κάθε χρονιά η εκπαιδευτική μας ομάδα υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα για τα σχολεία της πόλης. Περισσότερα από 500 σχολεία έχουν επισκεφτεί την έκθεση αρχειακού υλικού, η οποία αποτελεί την κεντρική μας δράση.

Για να μπορέσει αυτή η αρχική ιδέα, που μετατράπηκε στη μεγαλύτερη εκδήλωση Δημόσιας Ιστορίας στη χώρα, να συνεχίσει να παράγει το σημαντικό της έργο, θα πρέπει να αποκτήσει θεσμική υπόσταση. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσα από τη δημιουργία ενός κεντρικού Μουσείου Εθνικής Αντίστασης στην Αθήνα, που θα προβάλει τη συλλογή του μέσα από τη διοργάνωση του «Η Αθήνα ελεύθερη».

Δυστυχώς, σχεδόν 80 χρόνια μετά τη λήξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, η Αθήνα εξακολουθεί να είναι η μοναδική ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που δεν έχει τον κύριο φορέα ανάδειξης του τεράστιου αντιστασιακού αγώνα του ελληνικού λαού. Είναι κάτι που δεν μας αξίζει, αλλά κυρίως κάτι που δεν τιμά τη μνήμη όσων πολέμησαν τον φασισμό/ναζισμό.

*Ιστορικός, επιστημονικός υπεύθυνος του «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα ελεύθερη»

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο αφανής ήρωας της Αντίστασης
Ηταν μόλις 21 χρόνων και, όπως εκατοντάδες χιλιάδες πατριώτες, «διψούσε» για να πάρει μέρος στον μεγαλειώδη αντιστασιακό αγώνα του ελληνικού λαού ενάντια στον κατακτητή. Ετσι, στις 22 Δεκεμβρίου 1942, στο...
Ο αφανής ήρωας της Αντίστασης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Αθήνα της Αντίστασης στη μεγάλη οθόνη
Από τα συσσίτια της Εθνικής Αλληλεγγύης, τα χωνιά και τα συνθήματα των ΕΠΟΝιτών στις γειτονιές της Αθήνας, στα φρουραρχεία και τις μάχες του ΕΛΑΣ... Το ντοκιμαντέρ «Oι Παρτιζάνοι των Αθηνών» γίνεται έναυσμα να...
Η Αθήνα της Αντίστασης στη μεγάλη οθόνη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Απροετοίμαστοι οι πολίτες
Δευτέρα 28 Οκτωβρίου 1940. Η Αθήνα ξυπνάει στις 7 το πρωί με τους ήχους των αντιαεροπορικών σειρήνων. Ο πόλεμος έφτασε και στην Ελλάδα. Η «πολιτική ουδετερότητας» του Ιωάννη Μεταξά έχει αποτύχει οικτρά.
Απροετοίμαστοι οι πολίτες
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το σχολείο των επωνύμων
Το ιστορικό κτίριο στα Κάτω Πατήσια δεν διαθέτει εντυπωσιακά αρχιτεκτονικά στοιχεία, έχει όμως ενδιαφέρουσα ιστορία που γίνεται επίκαιρη με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς.
Το σχολείο των επωνύμων
ΝΗΣΙΔΕΣ
To δόλιο το Μικρό Χωριό και πάλι ανταριάζει
Η μάχη του ΕΛΑΣ για τα βουνά της Ρούμελης • Στις 18 Δεκεμβρίου του 1942, στο Μικρό Χωριό της Ευρυτανίας, τα ενωμένα Αρχηγεία Φθιώτιδας-Παρνασσίδας και Δομοκού του ΕΛΑΣ αντιμετωπίζουν για πρώτη φορά και με...
To δόλιο το Μικρό Χωριό και πάλι ανταριάζει
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Το αρχηγείο της ηρωίδας μάνας
Στέγασε την «Μπουμπουλίνα», μία από τις πρώτες ομάδες αντίστασης κατά των Γερμανών που οργανώθηκε από μια Ελληνίδα της «διπλανής πόρτας». Η Λένα Καραγιάννη, μάνα επτά παιδιών, έδωσε και τη ζωή της για τη...
Το αρχηγείο της ηρωίδας μάνας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας