Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Κοινωνία μουγκών σε περιβάλλον συνεχούς «επικοινωνίας»

Το περιβάλλον μας είναι πια μια οθόνη, όπου όλοι και όλα βρίσκονται σε κουτάκια, τα οποία ανοίγεις και κλείνεις κατά το δοκούν. Με μια κίνηση του δαχτύλου επιλέγεις αν θα αλληλογραφήσεις με κάποιον ή όχι

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κοινωνία μουγκών σε περιβάλλον συνεχούς «επικοινωνίας»

  • A-
  • A+

Οταν ζεις καιρό σε ένα περιβάλλον και έχεις τη διάθεση και την κρίση να παρατηρείς τον κόσμο γύρω σου, αβίαστα βγάζεις κάποια συμπεράσματα. Οταν συναναστρέφεσαι ανθρώπους που κατά το δοκούν σού μιλάνε ή όχι, αρχίζεις να απορείς για το πόσο άβυσσος τελικά είναι η ψυχή του ανθρώπου. Κι επειδή η γνώση που αποκτάς από απλές παρατηρήσεις σε βοηθάει να βλέπεις τον κόσμο πιο καθαρά, έχει μια αξία αυτή η γνώση να μεταφέρεται προς τα έξω.

Στην καθημερινότητά μας η παρατήρηση του κόσμου και του τρόπου συμπεριφοράς του αποδεικνύεται εξαιρετικά χρήσιμη για να φτάσουμε κοντά σε μια ιδέα για το πώς λειτουργεί ο άνθρωπος ως μονάδα μέσα στο κοινωνικό σύνολο. Οταν λειτουργούμε ως παρατηρητές, έχουμε την ευκαιρία να διακρίνουμε ένα ιδιότυπο καθεστώς, όπου οι άνθρωποι αποδέχονται και παράλληλα αρνούνται την κοινωνία μεταξύ τους (ως πράξη τού κοινωνώ-μετέχω σε ένα σύνολο) για λόγους που είναι πλήρως προσωπικοί και ενίοτε δυσερμήνευτοι.

Για να το πιάσω από την αρχή, η εναλλαγή της στάσης μεταξύ αποδοχής και άρνησης της συμμετοχής στις λειτουργίες του κοινωνικού συνόλου έχει τη ρίζα της σε ψυχολογικούς παράγοντες, τους οποίους δεν έχω το ειδικό υπόβαθρο να αναλύσω. Την ίδια στιγμή, όμως, μπορώ να επιχειρήσω μια προσέγγιση με όρους κοινωνικής λειτουργίας και να εξηγήσω την αλληλεπίδραση των ανθρώπων, όπως αυτές συναντώνται στην κοινωνία θα έλεγα διαχρονικά, ωστόσο με μια διακριτική τάση τα τελευταία χρόνια οι ανθρώπινες σχέσεις να γίνονται πιο περίπλοκες, ίσως, καθώς οι καιροί έχουν γίνει πιο πονηροί και οι άνθρωποι περισσότερο ιδιοτελείς.

Στις μικροκοινωνίες, δηλαδή σε κοινωνίες κλειστές, με λίγο κόσμο, όπου η τριβή θέλοντας και μη είναι καθημερινή, είναι ευκολότερο να παρατηρήσεις και συχνότερο να συναντήσεις τέτοιες συμπεριφορές που έχουν τον χαρακτήρα σκοτσέζικου ντους, μια κρύο-μια ζέστη.

Πώς μπορεί όμως να ερμηνευτεί η εναλλαγή στη διάθεση των ανθρώπων όσον αφορά την κοινωνική τους συμπεριφορά; Αρχικά, πιστεύω πως μια εξήγηση είναι ότι υπάρχει έλλειψη πηγαίας εκτίμησης και ουσιαστικής επιθυμίας για συναναστροφή και επικοινωνία. Αυτό ίσως να έχει τις αιτίες του αφ' ενός στο πώς έχει αλλάξει η τεχνολογία τον τρόπο επικοινωνίας των ανθρώπων και αφ' ετέρου πώς η εποχή μας έγινε βαθιά υλιστική και έχει χάσει μεγάλο μέρος της πνευματικότητας που είχαν οι άνθρωποι σε εποχές άλλες.

Ταυτόχρονα, οι ανθρώπινες σχέσεις, περισσότερο από ποτέ, βασίζονται σε μια σχέση ανταπόδοσης, τι θα μου δώσεις για να σου δώσω. Ετσι, θυμίζουν εμπορικές σχέσεις προσφοράς και ζήτησης, όπου επιβιώνεις κοινωνικά μόνο όταν είσαι πρόθυμος να συμμετάσχεις σε αυτό το αλισβερίσι. Βεβαίως, πέρα από τις παραπάνω αιτίες υπάρχουν και λόγοι καθαρά ιδιοσυγκρασιακοί (προκαταλήψεις, στερεότυπα), οι οποίοι θα παρουσιαστούν παρακάτω.

Μια εκτίμηση είναι ότι το τεχνολογικό περιβάλλον επικοινωνίας που προσφέρουν οι εφαρμογές κοινωνικής (;) δικτύωσης και στο οποίο έχει μεταφερθεί το μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής μας αλληλεπαφής δεν θυμίζει κάτι από τον ζωντανό χώρο τής διά ζώσης επικοινωνίας, όπως αυτός υπάρχει ως αιώνια σταθερά της ανθρώπινης ύπαρξης.

Το περιβάλλον αυτό είναι μια οθόνη, όπου όλοι και όλα βρίσκονται σε κουτάκια, τα οποία ανοίγεις και κλείνεις κατά το δοκούν. Με μια κίνηση του δαχτύλου επιλέγεις αν θα αλληλογραφήσεις με κάποιον ή όχι. Θεωρώ πως αυτό παράγει και νομιμοποιεί μια άχαρη σιωπή, όπου το χρώμα της φωνής λείπει με έντονο τρόπο. Αυτή η ησυχία που επικρατεί όταν εκφράζουμε έννοιες που δηλώνουν αγάπη, στοργή, ενδιαφέρον, συμπάθεια, φιλία, αλλά και απαξίωση και εναντίωση φαντάζει εντελώς αλλόκοτη.

Πώς άραγε θα καταφέρουμε να επικοινωνήσουμε αυτά που νιώθουμε μέσα μας όταν δεν τα προφέρουμε, όταν δεν τα ακούει κάποιος και μοιάζουν να αναπαράγονται μέσα μας, σαν να ακούμε την ηχώ της σκέψης μας. Οταν συνηθίσουμε αυτή την ιδιότυπη ησυχία, δεν θεωρούμε παράξενο να μη μιλάμε μεταξύ μας στον δρόμο, στο πάρκο, στην παραλία.

Ετσι, σε ηλεκτρονικό επίπεδο «μιλάμε» συνεχώς, ταυτοχρόνως όμως παραμένουμε μια κοινωνία μουγκών. Αυτή η σιωπή είναι ηχηρή στο φυσικό περιβάλλον. Ο κόσμος δεν συζητάει όπως παλιότερα, δεν ακούς να εκφράζονται πολλές και διαφορετικές γνώμες, κατά αντιστοιχία με τα άπειρα σχόλια, τα οποία ανθούν στα κοινωνικά δίκτυα.

Ακόμη και σε αυτά, όμως, είναι κοινή διαπίστωση ότι υπερισχύουν ο καβγάς και η έλλειψη διαλογικής παιδείας, ίσως γιατί οι άνθρωποι δεν ακούν αυτά που γράφουν. Λογικό και επόμενο, όταν εκπαιδευόμαστε στη γρήγορη απόκριση και την επιφανειακή ανάγνωση και δεν προλαβαίνουμε να σκεφτούμε.

Σίγουρα, λοιπόν, η τεχνολογία και ο τρόπος που τη χρησιμοποιούμε παίζουν σημαντικό ρόλο στο πώς διαμορφώνεται η κουλτούρα μας ως κοινωνικών όντων. Ετσι, όσο εύκολο είναι να αλλάξεις διάθεση και να ανοίξεις ή να κλείσεις μια συνομιλία, μαθαίνεις το ίδιο εύκολα να αλλάζεις διάθεση θετικά ή αρνητικά και στην πραγματικότητα. Αυτό το χαρακτηριστικό λέγεται κυκλοθυμία και θα πρόσθετα φαύλη κυκλοθυμία, καθώς η αρχική διάθεση αλλάζει, περνάει μια φάση και επανέρχεται. Προσωπικά, θεωρώ την κυκλοθυμία χούι, επειδή τα χούγια συνήθως είναι ενοχλητικά για τους άλλους.

Ετσι είναι και η αλλαγή συμπεριφοράς αναλόγως με το πού φυσάει ο συναισθηματικός άνεμος. Ομως, ο χαρακτήρας δεν είναι σαν ένα ποτάμι που κυλάει αναλόγως με τα ρεύματά του. Το φυσιολογικό είναι ο άνθρωπος να είναι διαμορφωμένος και ολοκληρωμένος μέχρι κάποια ηλικία, οπότε πρέπει να είναι κατασταλαγμένος σχετικά με το τι θέλει από τον ίδιο και τους γύρω του.

Το χειρότερο είναι να εμφανίζονται αλλοπρόσαλλες κυκλοθυμικές συμπεριφορές σε ηλικίες που δεν τις περιμένεις. Τι παράδειγμα θα δίνει ο μεγάλος στους νεότερους, ότι είναι άραγε φυσιολογικό οι πράξεις σου να μη συμβαδίζουν με τη λογική; Δυστυχώς τα στρεβλά κοινωνικά πρότυπα υπάρχουν και πολλές φορές κυριαρχούν έναντι των ανθρώπων που ζουν μια μετρημένη ζωή

Ενας άλλος, ίσως ουσιαστικότερος, λόγος που η ζυγαριά γέρνει πότε στην κοινωνικότητα και πότε στην έλλειψή της είναι τα διάφορα συμπλέγματα που κουβαλούν οι άνθρωποι. Αυτά κρατούν τον άνθρωπο δέσμιο σε μια συναισθηματική παλινδρόμηση κι ένα ψυχολογικό vertigo. Από την παιδική μας, ακόμη, ηλικία φέρουμε διάφορα προβλήματα, τα οποία, αν δεν κοιτάξουμε μέσα μας για να τα λύσουμε, ακολουθώντας μια φιλοσοφημένη στάση, θα χειροτερεύουν και θα βγάζουμε έναν ολοένα και πιο αλλοπρόσαλλο χαρακτήρα.

Ωστόσο, είναι διαπιστωμένο ότι όσοι νομίζουν πως μονοπωλούν την κανονικότητα δεν διδάσκονται ποτέ, δεν αλλάζουν. Δεν είναι σπάνιο, αν θέλουμε να τολμήσουμε μια διαπίστωση, να συνδέονται οι αντικοινωνικές κυκλοθυμικές συμπεριφορές με ένα οικογενειακό περιβάλλον διαλυμένο και με τον όρο αυτό δεν εννοώ διαζύγια και ιστορίες.

Πιο απλά, εννοώ γονείς αδιάφορους να μεταδώσουν παιδεία στα παιδιά τους (είναι οι ίδιοι άνθρωποι που με την πρώτη ευκαιρία θα μεμφθούν τη νεολαία για έλλειψη αξιών και ηθική κατάπτωση) και ένα οικογενειακό περιβάλλον με επιφανειακές σχέσεις και έλλειψή ουσιαστικής επικοινωνίας. Ολα αυτά είναι αποτέλεσμα συμπλεγμάτων που φέρουν οι άνθρωποι, τα οποία δεν αναγνωρίζουν και είναι πρόθυμοι να κρίνουν τους γύρω τους χωρίς ποτέ να κρίνουν εαυτόν.

Σε μια κοινωνία της αβάσταχτης ελαφρότητας του είναι και της ανυπόφορης υπερπροβολής τού φαίνεσθαι, οι αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές τείνουν να γίνουν ο κανόνας. Σε μια κοινωνία, όσο μικρή κι αν είναι, όπου βλέπεις συνεχώς κυκλοθυμικούς χαρακτήρες, προσπαθείς να καταλάβεις (αν έχεις το ενδιαφέρον και την υπομονή) τι έχει πάει στραβά.

Αυτό που έχει σημασία είναι να μένεις ανεπηρέαστος και να μην αλλάζεις τη στάση σου, ακόμη κι αν παλεύεις μόνος σου. Εξάλλου, είναι γνωστό πως ό,τι κάνουν οι πολλοί δεν είναι απαραιτήτως το σωστό. Εχει μικρή σημασία ποιος είναι ο κοινωνικά αποδεκτός σήμερα, αφού η ίδια η κοινωνία επιβραβεύει την ηθική ελαφρότητα και επικροτεί την απουσία προβληματισμού γύρω από ουσιαστικά ζητήματα.

Παρ' όλα αυτά, εμείς ως πολίτες μπορούμε να ξεκινήσουμε να παρατηρούμε τον κόσμο γύρω μας, να σκεφτόμαστε κριτικά και να βγάζουμε συμπεράσματα. Η επιθυμητή αλλαγή δεν έρχεται αμέσως, αλλά θέλει χρόνο. Ωσπου να πλησιάσουμε να είμαστε μια κοινωνία που έχει αποβάλει τα κόμπλεξ και τα στερεότυπα, χρειάζεται να αλλάξουμε τις μικροκοινωνίες, αυτές τις μικρές νησίδες της καθημερινότητας.

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΚΟΥΓΙΟΥΜΟΥΤΖΗΣ
Το μαραφέτι
​Είπες πως θα με περιμένεις κάτω απ’ το στέγαστρο, στην άκρη του πεζοδρομίου, να μη σε χτυπά κι ο απρόσμενα ζωηρός ήλιος του πρωινού, ώσπου να πεταχτώ σε μια δουλίτσα, κι έπειτα θα συνεχίζαμε μαζί για τα...
Το μαραφέτι
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μια ψυχαναλύτρια απέναντι στο κακό και το ιερό
«Τι άλλο είναι η ανθρώπινη ιστορία», έγραφε η Nathalie Zaltzman «αν όχι αυτή η μόνιμη διαλεκτική ανάμεσα στην άσκηση του φόνου, ατομικό έγκλημα και γενικευμένη σφαγή, ανάμεσα σ’ αυτή την έμπρακτη...
Μια ψυχαναλύτρια απέναντι στο κακό και το ιερό
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Εσωστρέφεια
Αίθουσα σκοτεινή. Σκόρπιες ολόγυρα καρτέλες από αναμνήσεις, ένα μπαούλο ενοχές, ένας καθρέφτης που αντανακλά την όψη μου όπως την ευχήθηκα. Στο βάθος της αίθουσας με καλωσορίζει ο εαυτός μου όπως τον αρνήθηκα...
Εσωστρέφεια
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δεν είμαστε σούπερ ήρωες
Τρόποι και συμβουλές αυτοβελτίωσης ξεπηδούν από παντού στο διαδίκτυο. Οι τίτλοι είναι τυποποιημένοι μεν, πιασάρικοι δε: «Ζήσε τη στιγμή», «Σκέψου θετικά», «Αλλαξε τη ζωή σου». Αλλά συχνά και πιο ευφάνταστοι,...
Δεν είμαστε σούπερ ήρωες
ΝΗΣΙΔΕΣ
O ευάλωτος ψυχισμός μιας κυβέρνησης
Η επιδείνωση της ψυχικής υγείας των προσφύγων που έχουν εγκλωβιστεί στην Ελλάδα ήταν μια άμεση συνέπεια της «προσφυγικής κρίσης». Μόνο που στο νέο σύστημα ασύλου τα δικαιώματα των προσφύγων και μεταναστών σε...
O ευάλωτος ψυχισμός μιας κυβέρνησης
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ο αριθμός του πλήθους
Δεν είμαι σίγουρος πότε αντιλαμβανόμαστε για πρώτη φορά το πλήθος. Ειδικά εμείς οι κάτοικοι των βιαστικών μητροπόλεων. Και αυτό γιατί το πλήθος ορίζεται από μια εγωιστική ιδιότητα. Είτε σε περικλείει είτε σου...
Ο αριθμός του πλήθους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας