Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το αντιεβραϊκό πογκρόμ στη Θεσσαλονίκη του 1931
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το αντιεβραϊκό πογκρόμ στη Θεσσαλονίκη του 1931

  • A-
  • A+

Κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες στα βιβλιοπωλεία η ιστορική μελέτη του Μιχάλη Τρεμόπουλου «Τα τρία Ε (ΕΕΕ) και ο εμπρησμός του Κάμπελ». Η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει την προσεχή Πέμπτη 28 Ιουνίου, στις 7 μ.μ., στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης (Ιπποδρομίου), δηλαδή μία μέρα πριν από την επέτειο του αντισημιτικού πογκρόμ του 1931, που πραγματεύεται.

Το βιβλίο θα παρουσιάσουν οι Στράτος Δορδανάς, ιστορικός, επ. καθηγητής, Μαρία Καβάλα, δρ ιστορικός, Τζέκυ Μπενμαγιόρ, συγγραφέας, και Ευάγγελος Χεκίμογλου, συγγραφέας, έφορος του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης, δρ οικονομικής ιστορίας.

Παρά το γεγονός ότι έχουν περάσει 87 ολόκληρα χρόνια από τα θλιβερά αυτά αιματηρά επεισόδια, ο τρόπος που γιγαντώθηκε το κίνημα οργανωμένων προφασιστικών ομάδων κρούσης με στόχο τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης έχει και σήμερα εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Αρκεί να θυμηθούμε ότι το πογκρόμ στηρίχθηκε από τον εθνικιστικό Τύπο και την οργάνωση ΕΕΕ σε μια κατασκευασμένη είδηση για το Μακεδονικό Ζήτημα.

Από τη μελέτη δημοσιεύουμε ένα μικρό απόσπασμα για τη δίκη των πρωταιτίων του εμπρησμού που οδήγησε στην καταστροφή ενός ολόκληρου συνοικισμού Εβραίων.

Η δίκη κατέληξε στην πανηγυρική απαλλαγή των στελεχών της ΕΕΕ.

Δ.Ψ.

Ο πρώτος μάρτυρας της πολιτικής αγωγής, ο γιατρός Δαυίδ Αλκανάτι, 35 ετών, καταθέτει ότι ηθικοί αυτουργοί του εμπρησμού είναι ο αρχισυντάκτης της «Μακεδονίας» και το προεδρείο της οργάνωσης ΕΕΕ.

Η «Μακεδονία» «εξηκολούθει να αποκαλή τους Εβραίους της Ελλάδος προ­δότας και θεωρώ εν γένει ταύτην κακόπιστον. Παρεσύρθη και η Παμφοιτητική Ενωσις διότι είναι παράρτημα των 3Ε». Υποστηρίζει ότι στη διάλεξή του ο Ρεκανάτι «ηρνήθη την ύπαρξιν του Γολγοθά και ότι δεν εσταυρώθη από ημάς τους Εβραίους ο Χριστός».

Σημαντική είναι η καταγγελία του Αλκανάτι ότι η ΕΕΕ πίεζε για να απολύονται οι Εβραίοι από τα κρατικά εργοστάσια: «Ο αντισημιτισμός των 3Ε εξεδηλώθη διότι ενήργει εις την αντικα­τάστασιν των Εβραίων διά των Χριστιανών εις τα κρατικά εργοστάσια και να προσλαμβάνωνται μόνον εργάται από τα μέλη των».

Υποστηρίζει ότι ολόκληρη η επίθεση ήταν οργανωμένη «σχεδόν στρατιωτικώς» και οι δράστες ήταν μέλη της οργάνωσης ΕΕΕ, με «σύνθημα στρατιωτικόν, ομοιόμορφα ρόπαλα κ.λπ.», όμως «μη εκπροσωπούντα την γνώμην όλων των μελών».

Εκτιμά πως τα άλλα σωματεία είναι εθνικά και παρασύρθηκαν από την οργάνωση των 3Ε, που είναι εθνικιστική.

Σημειώνει ότι την επομένη του εμπρησμού δημοσιεύθηκε ανακοίνωση των οργανώσεων να παύσουν οι επιθέ­σεις κατά των Εβραίων αλλά όχι και της 3Ε.

Στο συλλαλητήριο συμπαράστασης που έγινε στο Παρίσι, η εκεί εβραϊκή κοινότητα συνέργησε ώστε να μη συκοφαντηθεί η Ελλάδα «διά τας σκηνάς». Ομως ο εισαγγελέας απαντάει ότι: «Δυστυχώς δεν επετεύχθη τίποτε».

Στον σύλλογο Μακαμπή, σημειώνει ο Αλκανάτι, δεν αποκλείεται να συμμετάσχουν και Χριστιανοί, «υπάρχει δε και σωματείον Μισραχή αλλ’ είνε θρησκευτικόν».

Για τη στάση του εβραϊκού τύπου λέει ότι δεν βρίσκει κάτι το επιλήψιμο στο ύφος τους, το οποίο είναι απολύτως δικαιολογημένο γιατί αποδιδόταν στους Εβραίους μια πράξη ατιμωτική και προδοτική.

Ενδιαφέρουσα είναι η πληροφορία του Αλκανάτι ότι μετά τα επεισόδια «πολλά έγκριτα μέλη της ΕΕΕ» παραιτήθηκαν, μεταξύ των οποίων ο στρατηγός Τσακτσήρας, ο συνταγματάρ­χης Κατερίνης και άλλοι ανώτεροι αξιωματικοί.

Για τον λόγο αυτό παρεμβαίνει ο Χαριτόπου­λος, με στόχο να αφήσει υπόνοιες συμπαιγνίας κατά του πρώην οργανωτή των «χαλυβδόκρα­νων»:

«Μήπως γνωρίζετε ότι ο κύριος Τσακτσήρας συνηντήθη εις το γραφείον του κυρίου Ζάχου όταν ούτος κατήλθεν εις Θεσσαλονίκην διαρκούσης της δίκης;».

Μάρτυρας: «Δεν γνωρίζω».

Το σημαντικό στοιχείο στην έγγραφη κατάθεση του Μπενβενίστε είναι ότι την επομένη των επιθέσεων πήγε με εντολή της Κοινότητας, μαζί με τον Γιακοέλ, στο Κάμπελ και άκουσε ότι εκεί είχαν γίνει «ανήθικοι επιθέσεις υπό των επιδρομέων».

Το μεσημέρι κάλεσε τη Φλώρα Σαρφατί για να εξακριβώσει την αλήθεια των όσων άκουσε κι αυτή μετά από κάποιους δισταγμούς τού είπε ότι τη βραδιά του εμπρησμού, όταν βγήκε από το σπίτι της, «εδέχθη επίθε­σιν διαφόρων ατόμων και εκ του φόβου της ελιποθύμησε, είδε όμως έναν εκ των επιτεθέντων κατ’ αυτής να γυμνώνη τα κάτω μέρη του σώματός του, δεν ξεύρει όμως εάν ούτος την εβίασε. Επίσης ήκουσεν ότι ανήθικοι επιθέσεις εγένοντο και κατ’ άλλων κυριών».

Στη συνέχεια διαβάζεται η κατάθεση του γιατρού Πεσσάχ καθώς και του Βιτάλ Γιακοέλ, ο οποίος καταλήγει ότι η επίθεση ήταν προσχεδιασμένη. […]

Ο πρόεδρος της ΕΕΕ Γ. Κοσμίδης βρέθηκε να απολογείται για την καταγγελία που του είχε γίνει το 1927, σχετικά με προκηρύξεις του ίδιου εναντίον των Εβραίων εμπόρων, λέγοντας πως το δικαστήριο τον είχε αθωώσει.

Στην απολογία του, όσον αφορά στα επεισόδια του Κάμπελ, ο Κοσμίδης αναφέρει πως έλειπε στην Αθήνα τρεις μέρες πριν από τα γεγονότα κι επέστρεψε την επομένη.

Επιπλέον, αναφέρει πως δεν υπήρξε καμία εντολή από την ΕΕΕ για επίθεση εναντίον των Εβραίων, εκτός κι αν μέλη της οργάνωσης πρωτοστάτησαν χωρίς εντολή από αυτήν.

Αξιοποιώντας την επιμονή του εισαγγελέα στην εγκύκλιο της ΕΕΕ, όπου η οργάνωση δηλώνει ότι θα πατάξει τους κομμουνιστές, τους κομιτατζήδες κ.λπ. ενώ αυτό το θεωρεί έργο του κράτους, στη διαδικασία παρεμβαίνει και ο δικηγόρος Κεφαλίδης, ρωτώντας: «Με ποία νόμιμα μέσα, κύριε κατηγορούμενε, πατάσσετε τους κομμουνιστάς;», για να πάρει αποκαλυπτική απά­ντηση από τον πρόεδρο της ΕΕΕ: «Αυτό το ξέρει μόνον ο Κοσμίδης και δεν θα το πη σε σας» και «απέρχεται».

Ο Γ.Γ. της ΕΕΕ Δ. Χαριτόπουλος στην απολογία του λέει ότι στο πρόσωπο το δικό του και του Κοσμίδη κατηγορείται μία οργάνωση.

Ο εισαγγελέας τού απαντάει ότι δεν κατηγορούν την οργάνωση ως οργάνωση αλλά τον Κοσμίδη και τον Χαριτόπουλο «διά την γνωστήν εγκύ­κλιον». Επίσης, λέει ότι η ΕΕΕ δεν είναι αντισημιτική οργάνωση.

Ακόμη και στη δίκη η ΕΕΕ σπεύδει να εκμεταλλευτεί την κρίση. Είχε άλλωστε προβλέ­ψει από το καταστατικό της τη λειτουργία γραφείου εξεύρεσης εργασίας στα άνεργα μέλη της όπως και ότι όσα μέλη της έχουν δική τους εργασία, υποχρεώνονται να προσλαμβάνουν προσωπικό από τα άνεργα μέλη της οργάνωσης. ­

ΝΗΣΙΔΕΣ
Σωπαίνουν οι θάλασσες;
Αρχίζοντας -ανυποψίαστη είναι η αλήθεια- να διαβάζω το «Κι οι θάλασσες σωπαίνουν» του Κρητικού συγγραφέα, δημοσιογράφου και ερευνητή Νίκου Ψιλάκη, έχω τα συμπτώματα ενός ενθουσιασμού που προχωρώντας την...
Σωπαίνουν οι θάλασσες;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με οδηγό τα γεγονότα
Το βιβλίο του Γιάννη Γκλαρνέτατζη «Στιγμές Σαλονίκης εαρινές» επανεκδόθηκε από τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες» τον περασμένο Μάιο και κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία. Ο Γιάννης Γκλαρνέτατζης ζει κι εργάζεται στη...
Με οδηγό τα γεγονότα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»
Η περιπλάνηση στα ερείπια -στον εσωτερικό κόσμο- μιας πόλης που ρημάζει, όπως μας την αφηγείται στο πρώτο της βιβλίο «Λιτανεία του χρόνου» η Μελάνια Δαμιανού, είναι μια μικρή νουβέλα που με ξάφνιασε και με...
Η συνεχής «λιτανεία του χρόνου»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Αίτνα» – Ενα μυθιστόρημα
Είναι το δεύτερο μυθιστόρημά του και είναι ένα εντελώς διαφορετικό μυθιστόρημα. Μετά την «Ανατομία του κύματος», ο συγγραφέας και γιατρός Φώτης Βλαστός εξέδωσε –και πάλι από τις εκδόσεις Μικρή Αρκτος– την...
«Αίτνα» – Ενα μυθιστόρημα
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ανάποδες στροφές»
Προδημοσίευση από το νέο βιβλίο της Πέλας Σουλτάτου: Στην επαρχιακή πρωτεύουσα, όπου διαδραματίζεται, οι κεντρικοί ήρωες αποκρύπτουν την οικονομική και οικογενειακή κατάστασή τους, τις επιθυμίες τους, τους...
«Ανάποδες στροφές»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Συμβολή στην πολιτισμική μας αυτογνωσία
Από την πρώτη έκδοση των «Ορνίθων» από τον Φάνη Κακριδή ώς τη νέα αναθεωρημένη έκδοση του 2019 μεσολάβησε ένα μεγάλο διάστημα 45 χρόνων. Στο διάστημα αυτό ο Φάνης Κακριδής εργάστηκε για να διορθώσει, να...
Συμβολή στην πολιτισμική μας αυτογνωσία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας