Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο ενοχλητικός κ. Αλτουσέρ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο ενοχλητικός κ. Αλτουσέρ

  • A-
  • A+

Δεν έζησε εύκολη ζωή. Πάλι καλά που έζησε κιόλας. Από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς μαρξιστές φιλοσόφους, ο Λουί Αλτουσέρ συνελήφθη σε ηλικία 21 ετών από τον γερμανικό στρατό, με την έναρξη του Β΄ Π.Π. και στάλθηκε ως αιχμάλωτος πολέμου σε στρατόπεδο εργασίας.

Απελευθερώθηκε μεν το 1945, ωστόσο τα όσα έζησε εκεί τον συνόδεψαν τραυματικά για όλη του τη ζωή.

Από το 1948 προσχώρησε στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (ΓΚΚ) και άρχισε να μελετά συστηματικά τον Μαρξ.

Τα πιο γνωστά του έργα, «Για τον Μαρξ» και «Να διαβάσουμε το Κεφάλαιο» (σε συνεργασία με τους Ζακ Ρανσιέρ, Πιερ Μασερέ, Ετιέν Μπαλιμπάρ και Ροζέ Εσταμπλέ), εκδόθηκαν το 1965 και προκάλεσαν όχι μόνο το ενδιαφέρον αλλά και αντιδράσεις, καθώς υποδείκνυαν μια νέα ανάγνωση των κλασικών κειμένων του μαρξισμού ενάντια στη σταλινική σχολή του «σοβιετικού μαρξισμού».

Οι εκδόσεις «Εκτός Γραμμής» εξέδωσαν πριν από λίγες εβδομάδες ένα σπάνιο βιβλίο του, με τον περίεργο τίτλο «Το υπόγειο ρεύμα του υλισμού της συνάντησης».

Πρόκειται για κείμενα που γράφτηκαν από τον Αλτουσέρ κατά την τελευταία δεκαετία της ζωής του (πέθανε το 1990) και δημοσιεύτηκαν μετά το θάνατό του.

Ακριβώς επειδή γράφτηκαν τότε, σε αυτά παρουσιάζεται η ύστερη προβληματική του συγγραφέα, που κυριαρχείται από τις έννοιες της συνάντησης και του «αστάθμητου υλισμού».

Με απλά λόγια (για να καταλάβουμε ακόμα και τον τίτλο), στο έργο αυτό ο Αλτουσέρ υποστηρίζει πως η δημιουργία νέων δομών (ή «κόσμων» όπως λέει), δηλαδή μιας νέας πραγματικότητας, δεν είναι προϊόν μιας φυσικής τελεολογικής εξέλιξης (θα κάνω αυτό, άρα θα έχω το τάδε αποτέλεσμα). Το αντίθετο. Είναι αποτέλεσμα αστάθμητων συναντήσεων μεταξύ ασύνδετων και διαφορετικών μεταξύ τους παραγόντων, με ανεξάρτητες ιστορίες ο καθένας.

Το πώς βρέθηκαν («συναντήθηκαν»), έδεσαν αυτά τα εντελώς διαφορετικά και μη συνδεόμενα μεταξύ τους γεγονότα ώστε να δημιουργήσουν νέες δομές, αυτό γίνεται κατανοητό μόνο εκ των υστέρων, λέει ο Αλτουσέρ.

Από τα παραπάνω γίνεται αντιληπτό πόσο διαφορετική ήταν και η ίδια η σκέψη του συγγραφέα, σε σύγκριση με τους φιλοσόφους του καιρού του, που προσπαθούσαν να βρουν συνδέσεις (ιστορικές, κοινωνικές, οικονομικές) ώστε να εξηγήσουν την πορεία της ανθρωπότητας (πολιτικά, ταξικά, επαναστατικά κ.λπ.).

Σε μια εποχή όπως η σημερινή, όπου ένας υποψήφιος πρωθυπουργός υπεραμύνεται της μη γνώσης της ιστορίας ως κάτι παλιακό και όπου ο φασισμός (ακόμα και ο κεκαλυμμένος) αναδεικνύεται ως η «ριζοσπαστική εναλλακτική» απέναντι στις πολιτικές λιτότητας, η προβληματική του Αλτουσέρ και η επεξεργασία αυτών μόνο «παλιακή» δεν φαντάζει...

Αυτό το «δεν ξέρεις από πού θα σού ’ρθει», που λέμε στην καθημερινότητα, γίνεται ερμηνευτικός φιλοσοφικός στοχασμός και ως τέτοιος αρκεί για να μεταλλάξει απευθείας την ίδια την πραγματικότητα.

 Info

● «Το υπόγειο ρεύμα του υλισμού της συνάντησης» (με μετάφραση Τάσου Μπέτζελου) παρουσιάζεται από τις εκδόσεις «Εκτός Γραμμής», την Πέμπτη 7 Ιουνίου, στις 19.30, στον κήπο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων (Ερμού 134, Σταθμός ΗΣΑΠ Θησείο). Θα μιλήσουν οι Ειρήνη Γαϊτάνου (πολιτικός επιστήμονας), Ηλίας Ιωακείμογλου (περιοδικό «Θέσεις»), Γεράσιμος Κακολύρης (καθηγητής Φιλοσοφίας), Παναγιώτης Σωτήρης («Εκτός Γραμμής»).

● Τρία αντίτυπα του βιβλίου μπορείτε να αποκτήσετε μέσω του efsyn.gr - Κερδίστε βιβλία.

ΝΗΣΙΔΕΣ
«Στην Ευρώπη δεν είμαστε πλέον επαρκώς σύγχρονοι»
Στο βιβλίο του «Οι αντινομίες του Αντόνιο Γκράμσι», ο σπουδαίος ιστορικός και κοινωνιολόγος Πέρι Αντερσον επιχειρεί να συστηματικοποιήσει, να ταξινομήσει και να ομαδοποιήσει τις ασάφειες, αντιφάσεις,...
«Στην Ευρώπη δεν είμαστε πλέον επαρκώς σύγχρονοι»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Δεν τη θέλω την κανονικότητά τους»
Ο Ντιντιέ Εριμπόν, φιλόσοφος, καθηγητής Κοινωνιολογίας μιλά στην «Εφ.Συν.» για την περίοδο της πανδημίας και τις αλλαγές που φέρνει σε κοινωνικό επίπεδο.
«Δεν τη θέλω την κανονικότητά τους»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Μικρές σκέψεις για μικρά πράγματα»
Θέλει ένα κάποιο θάρρος να καταλήξει κάποιος στο «Μικρές σκέψεις για μικρά πράγματα» και μάλιστα να το κάνει και τίτλο για το βιβλίο του. Ωστόσο δεν είναι η πρώτη φορά που ο Σωτήρης Στεφανόπουλος χρησιμοποιεί...
«Μικρές σκέψεις για μικρά πράγματα»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μυστικά των δρόμων της φιλοσοφίας σε Ανατολή και Δύση
Από τις εκδόσεις Εκκρεμές εκδόθηκε και κυκλοφορεί, μια συναρπαστική εξιστόρηση της γένεσης και της πορείας ανάπτυξης της φιλοσοφίας σε Ανατολή και Δύση μέχρι τον 12ο αιώνα.
Μυστικά των δρόμων της φιλοσοφίας σε Ανατολή και Δύση
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μήπως μας βλέπουν σαν πράγματα;
Η πανδημία επιφέρει ένα πλήγμα στην κοινότητα, οδηγεί στην α-δημία που αξιοποιείται από τους μηχανισμούς της εξουσίας. Η νέα αυτή συνθήκη απαιτεί επαγρύπνηση. «Ο πολτός των πραγμάτων» μας βάζει σε σκέψεις.
Μήπως μας βλέπουν σαν πράγματα;
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η χρονιά της πανούκλας», ένα ημερολόγιο!
Το βιβλίο «Η χρονιά της πανούκλας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρσενίδη, ίσως λόγω και της πανδημίας, θεωρείται από τα ευπώλητα των τελευταίων εβδομάδων. Το ενδιαφέρον και το ξεχωριστό στο συγκεκριμένο...
«Η χρονιά της πανούκλας», ένα ημερολόγιο!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας