• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.6°C / 20.2°C
    3 BF
    56%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.6°C / 18.6°C
    3 BF
    52%
  • Πάτρα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    18°C 17.0°C / 18.0°C
    3 BF
    73%
  • Ιωάννινα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    2 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    4 BF
    82%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    19°C 18.0°C / 19.0°C
    2 BF
    51%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 15.4°C / 15.4°C
    3 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    18°C 16.6°C / 17.6°C
    2 BF
    93%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.8°C / 21.8°C
    0 BF
    73%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 19.9°C / 20.9°C
    3 BF
    52%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 20.8°C
    4 BF
    64%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.6°C / 19.7°C
    3 BF
    64%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 16.8°C
    4 BF
    81%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.5°C / 17.9°C
    0 BF
    55%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.5°C / 16.5°C
    1 BF
    57%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.8°C / 21.8°C
    3 BF
    78%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 20.4°C
    2 BF
    52%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.3°C / 16.3°C
    1 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    19°C 18.2°C / 19.7°C
    2 BF
    53%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.8°C / 15.8°C
    2 BF
    61%

Αγώνας και έρωτας στα οδοφράγματα (Παρίσι, Μάης '68)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο γαλλικός Μάης '68 και η σημασία του

  • A-
  • A+

Το βασικό αίτημα του Μάη '68 ήταν το «δικαίωμα στην έκφραση» ως δικαίωμα στον «αυτοκαθορισμό», δηλαδή το δικαίωμα στις αποφάσεις και στον έλεγχο της ζωής του κοινωνικού ανθρώπου από τον ίδιο και για τον ίδιο. 

Ηταν, σε τελική ανάλυση, αυτό το δικαίωμα και η υλοποίησή του που ο Μαρξ διέγνωσε ως καθολικό αίτημα και ως ιδανικό στόχο για τη μετάβαση σε μια μελλοντική κομμουνιστική κοινωνία, χωρίς καταπίεση, εκμετάλλευση και καταναγκασμούς. 

Αυτό που ο Μαρξ έθεσε στον πυρήνα της θεωρίας του, όχι σαν προφήτης-φιλόσοφος, όπως τον κατηγορούν, αλλά ιστορικά σαν κοινωνικό αίτημα επαναστατικής αλλαγής της κοινωνίας. Μιας κοινωνίας επαναθεμελιωμένης στην κοινωνική της βάση παραγωγής και αναπαραγωγής, υλικής και πνευματικής, σε όλο το πλέγμα των κοινωνικών σχέσεων που καθορίζουν και τη μορφή της, σε κάθε ιστορική περίοδο.

Γιατί δεν προφήτευσε ο Μαρξ κανένα ιδανικό τέλος προς μια ουτοπική κοινωνία ιδανικών ανθρώπων, αλλά τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις μετάβασης σε μια κοινωνία απελευθέρωσης από δεινά όπως τα ζούμε μέχρι σήμερα, πιο δραματικά παρά ποτέ. 

Σ' αυτό το ίδιο επίκαιρο αίτημα συμπίπτει ο Μάης του '68 με το σήμερα και διαχρονικά με όλα τα απελευθερωτικά κινήματα, ενάντια στις εξουσίες του κατεστημένου που εμποδίζουν και στέκονται αντιμέτωπες στη χειραφετική πορεία της ανθρώπινης οντότητας. 

Ο Μάης αμφισβήτησε τον καπιταλισμό σε όλες τις δομές του και όλα τα επίπεδα, από τη βάση ώς την κορφή, στα επιμέρους αλλά και συνολικά.

Αμφισβήτησε την πυραμίδα των ανθρώπινων σχέσεων, εκεί που χτίζονται οι εξουσίες, αλλά και την υλική βάση αυτών των εξουσιών, το καθεστώς στέρησης και εξάρτησης των αναγκών. Τις ψεύτικες ανάγκες αλλά και τις πιο ζωτικές στη βάση του κέρδους και της εκμετάλλευσης από τους ολίγους εις βάρος των πολλών. 

Εγώ παράγω 
εσύ παράγεις 
αυτός-ή παράγει 
εμείς παράγουμε 
εσείς παράγετε 
ΑΥΤΟΙ ΚΕΡΔΙΖΟΥΝ 

Σύνθημα σε τοίχο του Παρισιού 

Ο Μάης, παρά την πολυμορφία του, σε μια αναπτυγμένη πολιτισμικά χώρα της Δύσης και σε ένα καπιταλιστικό σύστημα υπό αναμόρφωση, ήταν ένα κίνημα ενιαίο, συνεκτικό και καθολικό, με όραμα, έμπνευση και πρωτοτυπία. Ενα κίνημα άμεσης πραγμάτωσης σε μια κοινωνία ώριμη πνευματικά, ιδεολογικά και πολιτικά, που αν και στις δεδομένες ιστορικές συνθήκες δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί, αποτέλεσε το πρόπλασμα και τον συνεκτικό ιστό που συνδέει αυτό το παρελθόν με τις προσδοκίες του μέλλοντος, μέσα από τις ζωτικές ανάγκες του παρόντος, στα κινήματα και στις αντιστάσεις, στη βαρβαρότητα της εποχής. 

Ο Μάης απέδειξε, ιδίως, στην πράξη πώς μπορεί να λειτουργήσουν η συλλογικότητα και η δημιουργία μέσα από τις επιτροπές, την εναλλαγή των ρόλων και τις γεν. συνελεύσεις για τις αποφάσεις. 

Ο Μάης απέδειξε ακόμη τη διάδοση της γνώσης μέσα από την προσωπική αναζήτηση, την πρωτοβουλία και την αμφισβήτηση της αυθεντίας των κατεστημένων ιερατείων, της παιδείας και των ιερέων-θεματοφυλάκων των πολιτισμικών αξιών. 

Ο Μάης γι' αυτούς που έζησαν βιωματικά τα γεγονότα, σαν μέσα σε ένα ξέσπασμα χαράς σε γιορτή αδελφοσύνης και δημιουργικότητας, γι' αυτούς που έζησαν την πραγματικότητα ενός ονείρου, σε μια ζωή που θα άξιζε να ζεις πραγματικά, έχουν να καταθέσουν μια μοναδική αλήθεια: το νόημα αυτής της επετείου και τη σημασία της για το σήμερα, για ό,τι άμεσα μας αφορά: τη ριζική ανατροπή σε όλες τις δομές και τα επίπεδα εξουσιών.

Καθόρισε τον τελικό στόχο και τις μεθόδους να το επιτύχει με τρόπο αναίμακτο και ειρηνικό. Με αυτοδιεύθυνση, αυτοδιαχείριση και αυτοπροσδιορισμό. Οι εξουσίες βέβαια δεν το επέτρεψαν, ούτε και ήταν δυνατόν να το επιτρέψουν.

Ο συσχετισμός των δυνάμεων και οι μελλοντικές εξελίξεις καθορίζουν ένα μη προδιαγεγραμμένο μέλλον, όμως η πορεία της ανθρωπότητας δεν είναι τυφλή και επηρεάζεται από τις ανάγκες των συγκεκριμένων ανθρώπων και των συγκεκριμένων κοινωνιών, που αλληλεπιδρούν. 

Το παράδειγμα είναι το πρόπλασμα του μέλλοντος, εκεί που συναντώνται η ανάγκη, η εμπειρία και η δημιουργική πρωτοβουλία της υπέρβασης.

Ας μην επαναπαύονται οι θιασώτες και νοσταλγοί της συντήρησης και του αναχρονισμού, ενός καθεστώτος που διήνυσε την πορεία όλων των δυνατοτήτωνν του. 

Η μαζικότητα του κινήματος 

Ο γαλλικός λαός ανακάλυψε και απαίτησε και πίστεψε ότι δεν χρειάζεται κηδεμόνες και αφεντικά να τον διοικούν. Οτι δεν χρειάζεται, με το πρόσχημα της λαϊκής εντολής, οι εκπρόσωποί του να αποφασίζουν ερήμην του προς το συμφέρον τους και ενάντια στα δικά του συμφέροντα, ακόμη και με τη δύναμη του εξαναγκασμού αν χρειαστεί, κρατώντας τα ηνία της εξουσίας. Αυτήν ακριβώς την εξουσία αμφισβήτησαν και κατήγγειλαν.

Με το περίφημο σύνθημα «Η φαντασία στην εξουσία», το οποίο οι αστοί διαστρέβλωσαν και παρερμήνευσαν ως «Ουτοπία», ο λαός στόχευσε ακριβώς στην κατάργησή της. Στην κατάργηση της «Εξουσίας», της κάθε εξουσίας, μέσα από μια δημιουργική αντι-εξουσιαστική πρακτική.

«Η φαντασία στην εξουσία», σήμανε την έναρξη της διαδικασίας για το στήσιμο μιας άλλης εναλλακτικής κοινωνίας χωρίς αφεντικά και εξουσιαστές, μιας κοινωνίας που θα ικανοποιεί τις ανάγκες όλων των ανθρώπων με ισότητα και δικαιοσύνη.

Αυτή η ερμηνεία και το περιεχόμενό της εκφράστηκαν ρητά και αναλυτικά με χίλιους τρόπους στις συζητήσεις, στις συνελεύσεις, στους διαλόγους και σε όλους τους χώρους όπου κάθε πολίτης μπορούσε να εκφραστεί ελεύθερα και να πάρει τον λόγο. Να ακουστεί η φωνή του και ο λόγος του για πρώτη φορά. Αυτός ο πολίτης που παρέμενε βουβός και φιμωμένος και που ξαφνικά συνειδητοποίησε την ύπαρξή του.

Αυτή ήταν η ουσία και η συγκλονιστική εμπειρία που έζησε ο γαλλικός λαός τη γαλλική άνοιξη του '68, αυτό που διατήρησε τη μνήμη του και για τις εμπειρίες του παρελθόντος, που αποτυπώθηκαν νοσταλγικά στο περίφημο γαλλικό τραγούδι, Le Temps des Cerises («Εποχή των Κερασιών»), που ακολούθησε την ήττα της Παρισινής Κομμούνας του 1846. 

Η αυθεντικότητα των συνθημάτων του Μάη '68 

Επιγραμματικά εξέφρασε το νόημα του Μάη ο γαλλικός λαός και με τα συνθήματά του που εμπεριέχουν όλη τη λαϊκή σοφία. Συνθήματα αφύπνισης και επαναστατικής διαύγειας, που καθοδηγούν και εμπνέουν τον λαό από τη βάση. 

Μερικά από τα συνθήματα στους τοίχους της Σορβόνης και των παρισινών δρόμων και πανεπιστημιακών σχολών

 Μη με σώζεις, θα το φροντίσω μόνος μου. 

 Ιδιοκτήτες ιδεών, δεν υπάρχουν ρήτορες, δεν υπάρχουν μικρόφωνα. Εδώ ο λαός ασχολείται με τις υποθέσεις του! 

 Ο εργάτης μπορεί να ζήσει χωρίς τον καπιταλιστή. Ο καπιταλιστής δεν μπορεί χωρίς τον εργάτη. 

 Είμαστε ρεαλιστές, ζητάμε το αδύνατο. 

 Το δύσκολο είναι αυτό που πρέπει να γίνει τώρα. Το αδύνατο χρειάζεται λίγο περισσότερο χρόνο. 

(Η δικαίωση του Ιούλιου Βερν με το ταξίδι στο φεγγάρι το απέδειξε ήδη, ενώ οι πολλές αποτυχημένες εκτοξεύσεις των διαστημοπλοίων μας δεν το διέψευσαν τελικά.) 

Ποιες άλλες βεβαιότητες μας χρειάζονται για να πιστέψουμε στη δημιουργική δύναμη του λαού και την ικανότητά του να δημιουργεί την ιστορία του, γιατί τι άλλο μπορεί να σημαίνει «Ιστορία» εκτός από το χρονικό της πορείας του; 

Ουτοπία είναι αυτό το μέλλον που γίνεται αδιάκοπα παρόν. Πάντα εκπλήσσει όπως ο Μάης του '68, που παραμένει στη μνήμη μας σαν το παρελθόν ενός μέλλοντος, δυνητικά εφικτό! 

Ο Μάης υπήρξε ακόμη ένα κίνημα αμφισβήτησης με χαρακτήρα υπερταξικό, παλλαϊκό, που συνένωσε μικροαστικά έως μεσοαστικά στρώματα, την πλειονότητα της διανόησης, ανεξάρτητα ταξικής προέλευσης, σύσσωμη την πειθαρχημένη στα συνδικάτα και τις κομματικές της ηγεσίες εργατική τάξη, στα όρια μιας ελεγχόμενης νομιμότητας (που υπήρξε άλλωστε και καθοριστική ως προς το αποτέλεσμα) 8-9 εκατ. βιομηχ. εργατών, με σύσσωμη τη νεολαία, φοιτητές και νεαρούς εργάτες που δημιούργησαν μια ενότητα ριζοσπαστικής αμφισβήτησης με κοινά προωθημένα αιτήματα. 

Ο υπερταξικός χαρακτήρας και η ταξική βάση της αμφισβήτησης 

Ο γαλλικός Μάης του '68 παρά τον φαινομενικά υπερταξικό του χαρακτήρα που έδωσε αφορμή στους κονδυλοφόρους της ταξικής ηγεμονίας για παρερμηνείες και κατασυκοφάντηση, για δήθεν βολονταρισμό μιας καλομαθημένης και παραχαϊδεμένης νεολαίας του μπαμπά και άλλα σχετικά μυθεύματα, υπήρξε στην ουσία του «μια ταξική σύγκρουση» ανάμεσα στην εργασία και το κεφάλαιο, που δεν περιορίστηκε στον οικονομικό μόνο τομέα, αλλά επεκτάθηκε σε όλους τους κοινωνικούς τομείς της εξουσίας του κεφαλαίου και των δεσμών που αλλοτριώνουν τον άνθρωπο και την ποιότητα της ζωής του, πνευματικής και υλικής ταυτόχρονα.

Προχώρησε σε βάθος καταδεικνύοντας τη στειρότητα ενός απαρχαιωμένου συστήματος, μέσα από το ξέσπασμα μιας νεανικής τόλμης, φρεσκάδας και πρωτοτυπίας, που ξεκίνησε από τη νεολαία αλλά αγκάλιασε τον γαλλικό λαό σαν έτοιμο από καιρό μέσα από την επαναστατική του δημοκρατική παράδοση του παρελθόντος του.

Ενα κίνημα που ξάφνιασε με τη μαζικότητα, την τόλμη και την πρωτοτυπία του και άφησε αμήχανους, άτολμους και σαστισμένους τους αστούς του κατεστημένου ώς την ανασύνταξή τους, στους οποίους οι ενσωματωμένες στο κατεστημένο αριστερές εξουσίες έδωσαν χείρα βοηθείας, όταν ήλθε η κατάλληλη στιγμή, ενός επαίσχυντου συμβιβασμού της εργατικής τάξης με την εργοδοσία της που χωρίς αντίσταση πέρασε στην αντεπίθεση. 

Επικαιρότητα του Μάη '68, επικαιρότητα της ταξικής λαϊκής πάλης 

Πόσο επίκαιρος είναι ο γαλλικός Μάης σήμερα; Πόσο πρωτοποριακός και ρηξικέλευθος στα αιτήματά του; Πού συμπίπτουν τα αιτήματα και πόσο επίκαιρος είναι ο μαρξισμός σήμερα για την επαναστατική αλλαγή της κοινωνίας; 

Είναι ερωτήματα σχετικά με τα προβλήματα που αντιμετωπίζει, συλλογικά, η κοινωνία στις μέρες μας, που απαιτούν λύση. Προβλήματα ενός αδιεξόδου και μιας επαπειλούμενης καταστροφής σε πλανητικό επίπεδο, στο πλαίσιο του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού. Ενός συστήματος εξάρτησης και αλλοτρίωσης της ανθρώπινης ύπαρξης στα όρια μιας βιολογικής μετάλλαξής της ώς την τελική της καταστροφή. 

Ο Μάης έθεσε επίσης ερωτήματα που αμφισβήτησαν τη βάση των παραγωγικών σχέσεων και όχι μόνο το εποικοδόμημα των θεσμών και της ιδεολογίας. Τη βάση που παράγει όλη την κλίμακα των αλλοτριωτικών σχέσεων στο ιδεολογικό εποικοδόμημα και τους θεσμούς, σε ατομικό και διαπροσωπικό επίπεδο.

Είχε καθαρά πολιτικό χαρακτήρα στην ουσία της η αμφισβήτηση ενός συστήματος που απαξιώνει τον άνθρωπο σε ό,τι πιο χαρακτηριστικό διαθέτει γι' αυτήν του την ιδιότητα, που τον διακρίνει ως ζωικό είδος: την προσωπικότητά του και την ελευθερία του. 

Συνένωσε στη βάση της κοινωνικής παραγωγής πλούτου και γνώσης τους δημιουργούς πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας και απαίτησε την κατάργηση του διαχωρισμού της, καθώς έφερε στο προσκήνιο την αντίθεσή της με την εξουσία του κεφαλαίου που ελέγχει τις αποφάσεις. 

Αυτό υπήρξε το απελευθερωτικό πρόταγμα ενός σαρωτικού λαϊκού και πανανθρώπινου κινήματος που συγκίνησε τις καρδιές και το μυαλό των ανθρώπων και είναι επίκαιρο να γνωρίσουμε αληθινά την κληρονομιά που μας άφησε, για να φωτίσουμε και τα δικά μας δύσκολα μονοπάτια προς τις λεωφόρος του μέλλοντος, που μόνο με τη δική μας τόλμη και αυτογνωσία μπορούμε να ακολουθήσουμε. 

*Η Λένα Χαραλαμποπούλου συμμετείχε στο κίνημα του γαλλικού Μάη '68 ως φοιτήτρια Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Paris I της Σορβόνης μαζί με τη γαλλική νεολαία και τους Γάλλους φοιτητές. Ελαβε μέρος στην κατάληψη του Ελλ. Περιπτέρου στην Πανεπιστημιούπολη (Cite) του Παρισιού καθώς και στην «Αντιδικτατορική Επιτροπή» κατά της χούντας των Ελλήνων συνταγματαρχών του απριλιανού πραξικοπήματος του 1967, μαζί με τους Ελληνες πολιτικούς πρόσφυγες που κατέφυγαν στο Παρίσι μετά το πραξικόπημα.

Εξέδιδε μαζί με τον δημοσιογράφο σύντροφό της Ζάκη Κουνάδη ένα καθημερινό φυλλάδιο για την αντιδικτατορική δράση σε Ελλάδα και εξωτερικό, καθώς και τα σημαντικότερα νέα από τον κόσμο στην ελληνική γλώσσα για τους Ελληνες του εξωτερικού.

Εχει εκδώσει ένα βιβλίο μαζί με τον Ζ. Κουνάδη για τον γαλλικό Μάη '68, με τον τίτλο «Οι δρόμοι του Μάη», Γαλλία '68, Ευώνυμος Οικολογική Βιβλιοθήκη, 1993, δεύτερη αναθεωρημένη έκδοση, Ιούν. 2007. e-mail: [email protected]

Ετοιμάζει μια αναθεωρημένη επανέκδοση με τον ίδιο τίτλο και υπότιτλο «Η Ουτοπία που δεν διαψεύστηκε». 

Συνεργάζεται με το περιοδικό θεωρίας και πολιτισμού «Ουτοπία». Ζει στα Εξάρχεια. 

[email protected].

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
50 χρόνια Μάης '68 – 200 χρόνια Μαρξ
Τέτοιες μέρες πενήντα χρόνια πριν, τον Μάη του 1968 στη Γαλλία, «κάθε τι το κλειστό και στάσιμο εξατμιζόταν». Οι φοιτητικές διαδηλώσεις και οι συγκρούσεις με την αστυνομία έβγαλαν στην επιφάνεια τη δυσαρέσκεια...
50 χρόνια Μάης '68 – 200 χρόνια Μαρξ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Φοιτητικό σώμα που «καταναλώνει» ακαδημαϊκούς τίτλους;
Το ακαδημαϊκό σύμπαν μετασχηματίζεται εδώ και καιρό με συγκρούσεις –κυρίως λεκτικές– και αντιφάσεις. Μέσα σε αυτό το νέο πανεπιστημιακό τοπίο –με νεοϊδρυθέντα τμήματα που κλείνουν πριν καν ανοίξουν,...
Φοιτητικό σώμα που «καταναλώνει» ακαδημαϊκούς τίτλους;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Για τον Μάη του '68
Στο πλαίσιο του κινηματογραφικού αφιερώματος για τα 50 χρόνια από τον Μάη του ’68, η Πολιτική-Πολιτιστική Λέσχη «Εκτός Γραμμής» διοργανώνει σήμερα Σάββατο, 19/05, στις 19.30, εκδήλωση-συζήτηση με θέμα: «Ο Μάης...
Για τον Μάη του '68
ΕΥΡΩΠΗ
Ο Μάης του ’18 πέφτει δυο μήνες νωρίτερα;
Ο Μάρτης θα είναι προθέρμανση για τον Μάη; Η μεταρρύθμιση του συστήματος εισαγωγής στα Πανεπιστήμια από τον Εμανουέλ Μακρόν και η εισβολή ακροδεξιών κουκουλοφόρων στη Νομική του Μονπελιέ δημιουργούν εκρηκτικό...
Ο Μάης του ’18 πέφτει δυο μήνες νωρίτερα;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Αϊνστάιν στο πλευρό Ελλήνων φοιτητών
To πογκρόμ το 1929 εναντίον φοιτητών του Πανεπιστημίου Αθηνών, στους οποίους καταλογιζόταν «κομμουνιστική δράση», προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση του διακεκριμένου φυσικομαθηματικού Αλμπερτ Αϊνστάιν, που...
Ο Αϊνστάιν στο πλευρό Ελλήνων φοιτητών
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Στο πόδι κατά του foundation year
Εντονες αντιδράσεις για το υποαμειβόμενο πρόγραμμα μεταπτυχιακής εκπαίδευσης που ετοιμάζει το υπ. Υγείας για τους απόφοιτους των ιατρικών σχολών ● Κινητοποιήσεις σήμερα στο υπουργείο και στις ΥΠΕ όλης της...
Στο πόδι κατά του foundation year

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας