Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Καθήκον η μνήμη;

«Στους δρόμους - ως εις ουδεμίαν πολιτείαν ανήκοντες» είναι ο τίτλος του βιβλιου της ΙΣμήνης Καρυωτάκη, από τις εκδόσεις «Το Ροδακιό»

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Καθήκον η μνήμη;

  • A-
  • A+

Τον Μάρτη του 2013 ο Βασίλης Κωτούλας, σύνδεσμος του Μιλάνου, δηλαδή ο άνθρωπος που κάθε φορά διεκπεραίωνε αφίξεις, αναχωρήσεις, πλαστά χαρτιά, κρυφά σπίτια για παράνομους της χούντας των συνταγματαρχών στην Ελλάδα του 1967-1974, εμφανίστηκε στην Ισμήνη Καρυωτάκη στην Αθήνα. Σαράντα χρόνια μετά έφερε την παράνομη αλληλογραφία, τις φωτογραφίες, τα μελάνια και τις ψεύτικες σφραγίδες, ακόμα και ένα ζευγάρι παντόφλες με διπλό πάτο – πρώτης τάξεως κρυψώνα.

Τα ντοκουμέντα έδειχναν πως τόσο η μνήμη όσο και οι επινοήσεις της συγγραφέως έσμιγαν σαν από θαύμα με τα ίδια τα γεγονότα. Και η συγγραφέας Ισμήνη Καρυωτάκη, του βιβλίου «Στους δρόμους – ως εις ουδεμίαν πολιτείαν ανήκοντες», εκδόσεις «Το Ροδακιό», στρώνεται στη δουλειά. Η μικρή ιστορία επείγεται, μετά από τόσα χρόνια, να γραφτεί και η μεγάλη Ιστορία αναζητά ένα μικρό, μικρότατο έστω λιθαράκι.

Η Καρυωτάκη, σαράντα χρόνια μετά, επιβιβάζεται πάλι στο πλοίο «Εγνατία», διασχίζει τη θάλασσα προς το Μπρίντιζι, από κει στα τρένα για την Μπολόνια, το Μιλάνο και το Παρίσι. Φεύγει μαζί με τον παράνομο «φοιτητή» με τα βαμμένα μαλλιά και το πλαστό διαβατήριο. Ο Σείριος, ο ήρωάς της, το πιο όμορφο άστρο του ουρανού, δεν είναι άλλος από τον Κωστή Καρυωτάκη. Γέννημα-θρέμμα του Ηρακλείου, καταδικασθείς σε δέκα έξι χρόνια φυλακή, έξω με ανήκεστο βλάβη.

Τον Απρίλη του 2013, στην «Εφημερίδα των Συντακτών», γράφει ο Νίκος Κιάος:

«Ημασταν νέοι, φοιτητές από 20 έως 26 ετών. Στις 9.00 άρχιζε η δίκη μας […] της οργάνωσης ‘‘Ρήγας Φεραίος’’ στο Εκτακτο Στρατοδικείο. Ηταν η πρώτη στάση της κλούβας για να πάρει τους 11 από το Αβέρωφ: Θανάσης Αθανασίου, Νίκος Γιανναδάκης, Νίκος Κιάος, Παύλος Κλαυδιανός, Κώστας Καρυωτάκης, Κώστας Γιούργος, Αντώνης Μαργαρίτης, Γιώργος Μποτζάκης, Αντρέας Σαββάκης, Νικηφόρος Σταματάκης, Αριστείδης Θεοδωρίδης. […] Δεύτερη στάση στις γυναικείες φυλακές για τη Φρίντα Λιάππα. Τρίτη στάση στις φυλακές ανηλίκων για τον Νίκο Μαργαρίτη». Τον Κώστα Καρυωτάκη (τι βάρος κι αυτό το όνομα…) τον έχουν συλλάβει στο Παγκράτι τον Απρίλη του ’68. Θα μπορούσε, βεβαίως, να είχε συλληφθεί στη Μαδρίτη το 1936, στο Σαντιάγο της Χιλής το 1973, στο Καρτιέ Λατέν τον Μάη του’68 ή και στην Πράγα τον Αύγουστο, ’68 πάλι. Και εδώ πια είναι που μιλάμε για λογοτεχνία.

Η Ι. Καρυωτάκη έχει ένα διπλό στοίχημα να κερδίσει: Να γράψει ένα ερωτικό μυθιστόρημα: «- Εδώ μυρίζεις μαχλέπι μέσα σε τσουρέκι, Δεσμίνα, κι εδώ, ακριβώς εδώ, φρέσκα φύκια που έβγαλε η τελευταία φουσκονεριά. Οσφραίνομαι τους πόρους σου και νιώθω πως το χέρι σου αρχίζει να με ξεριζώνει από τον εαυτό μου». Και ένα μυθιστόρημα πολιτικό:

«Φωνές ανταρσίας […] τις άκουγε την ώρα που διέσχιζε τη λεωφόρο Κνωσού από τις Τρεις Καμάρες ή στην ουρά μπροστά στο ταμείο του Σινέ Αστόρια και ακόμη συχνότερα τα μεσημέρια καθώς ρουφούσε χοχλιούς γιαχνί… θα εξεγερθούμε, Σείριε, ή θα ριζώσουμε στο νεοκλασικό της Ρενιέρη με τα φιρμάνια της μοίρας και των κολονέλων να αποφασίζουν για την πάρτη μας;». Και το πιο δύσκολο, να διαχειριστεί το βίωμα, το αυτοβιογραφικό υλικό της, τη ζωή του χαμένου πρόωρα συντρόφου της, χωρίς μελοδραματισμούς, με την πρέπουσα απόσταση, να γράψει δηλαδή πάνω και πρώτα από όλα Λογοτεχνία.

Το βιβλίο, έτσι, με συγκίνηση στις κατάλληλες δόσεις, με τριτοπρόσωπη αφήγηση που συντρέχει τη συγγραφέα στα δύσκολα, με χιούμορ, με εργαλείο μια εξαιρετική γλώσσα, πλούσια, κρουστή, παλλόμενη, παίρνει τον αναγνώστη από το χέρι. Πάμε μαζί στους δρόμους των Εξαρχείων της δικτατορίας, στο κρησφύγετο της οδού Ερεσού, στον δύσκολο δρόμο της φυγής, για να καταλήξουμε στο Παρίσι της εμιγκράτσιας.

Η συνοικία Μαρέ και οι φουρνιές των φυγάδων από όλες τις δικτατορίες του κόσμου. Τον τόνο, βέβαια, δίνουν οι Ελληνες εξόριστοι και οι Χιλιανοί - ο Χούλιο Κορτάσαρ με άγρυπνο μάτι παρακολουθεί την Ισμήνη Καρυωτάκη στη δική της πορεία και στο δικό της γράψιμο. Το ασφυκτικά μικρό διαμέρισμα, ίδια κυψέλη που γεμίζει και αδειάζει και πάλι γεμίζει από δραπέτες ολοκληρωτικών καθεστώτων, οι δυσκολίες της καθημερινότητας, οι δυσκολίες της ίδιας της επιβίωσης, χωρίς νόμιμα χαρτιά, χωρίς δουλειά και την ίδια στιγμή η άλλη η εσωτερική εξορία, αυτή, η πιο δύσκολη.

Το εξωτερικό τοπίο συναντά το εσωτερικό δίνοντας τον τόνο στα νέα από την Ελλάδα, τις διαπροσωπικές σχέσεις, τις φιλίες και τις δυσκολίες τους, όμως, από δίπλα, οι όμορφες στιγμές στα παρισινά καφέ, οι ξέφρενες βραδιές του γλεντιού - τραγούδι και μαγείρεμα από όλα τα μήκη της Γης. Οι λατινοαμερικάνικες μουσικές συναντούν τις Μικρές Κυκλάδες του Μίκη. Και κείνη η Λώρα με τον Γκονθάλο και στο φόντο η πολύπαθη Χιλή. Τα νέα για τη 17η Νοεμβρίου ανάβουν την ελπιδοφόρα σπίθα για επιστροφή.

Και πάντα στον δρόμο του σπιτιού ένας σχοινοβάτης προοικονομεί το μέλλον του παρισινού παρόντος. Δένει το σχοινί του από τοίχο σε τοίχο στην παρισινή οδό Roi du Sicile όπως ο σχοινοβάτης γιος των Καρυωτάκηδων θα δένει το σχοινί στους αθηναϊκούς δρόμους και στους Αέρηδες - όταν πια το βιβλίο έχει επιτελέσει τον σκοπό του. Πιο πριν όμως η Καρυωτάκη δίνει το κλίμα της επιστροφής στην Ελλάδα, την αρχή των διαψεύσεων, την αριστερή μελαγχολία προ των θυρών, ανήξερη και κείνη -η μελαγχολία-, ανήξεροι κι εμείς όλοι και όλες.

Οι τελευταίες σελίδες του βιβλίου, ένας σπαρακτικός εσωτερικός διάλογος ανάμεσα στην ηρωίδα, την ανάγνωση του μικρού αριστουργήματος του Μπόχουμιλ Χράμπαλ «Τα τρένα» και τον ήρωα στα πρόθυρα του θανάτου, απογειώνουν τη δική μας αναγνωστική εμπειρία.

Κάποιος έγραψε, ερμηνεύοντας τον Εντσο Τραβέρσο, πως στη γενιά μας η μνήμη δεν μπορεί να είναι αντικείμενο λατρείας αλλά κάτι πιο ουσιαστικό: ενσωματωμένη στους αγώνες και συνειδητή πορεία από το μέλλον στο παρελθόν - και μπορούμε μάλλον να προσθέσουμε, από το παρόν στο καινούργιο μέλλον. Ισως γιατί ναι, η μνήμη είναι καθήκον και η λέξη καθήκον μπορεί -απαλλαγμένη από καρικατούρες, αποκαθαρμένη θαρρείς- να βρει πάλι τον ζωτικό της χώρο.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ποίηση της ζωής και της Ιστορίας
Διόλου τυχαία η επιλογή του τίτλου, καθώς οι κεντρικοί χαρακτήρες του νέου βιβλίου του Αλέξη Πάρνη (που εμφανίζονται και στα άλλα δύο της τριλογίας) αναζητούν τον «ρυθμό», την αρμονία, τη δικαιοσύνη σε...
Η ποίηση της ζωής και της Ιστορίας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ογδόντα πέντε χρόνια από την έκδοση της «Μαραμπού»
Ο Νίκος Καββαδίας, αυτός ο διαρκώς φυγάς ποιητής, ο ερωτευμένος με τη θάλασσα, τους ναυτικούς και τα τετράποδα της λαμαρίνας, εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς ενός πολυπληθούς αναγνωστικού κοινού. Το...
Ογδόντα πέντε χρόνια από την έκδοση της «Μαραμπού»
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Σκόρπιες σκέψεις για μια ποιητική σε μέλλοντα χρόνο
Το να γράφεις ποίηση στην ελληνική γλώσσα μοιάζει συχνά προνόμιο. Θα μπορούσαμε να διακινδυνέψουμε τον αφορισμό πως επί δύο αιώνες καμία άλλη τέχνη δεν παρήγαγε τόσα πολλά και σε τέτοια ποιότητα καλλιτεχνικά...
Σκόρπιες σκέψεις για μια ποιητική σε μέλλοντα χρόνο
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ενα ποίημα είναι σαν ένα φονικό»
Από τα έδρανα της Φιλοσοφικής, όπου σπουδάζει Ιστορία και Αρχαιολογία, στο τμήμα Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. Ενδιαμέσως σπουδές Ανθρωπολογίας στο Λονδίνο και στο Παρίσι. Και ύστερα, τα τραγούδια. Η...
«Ενα ποίημα είναι σαν ένα φονικό»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Εχουμε όλοι μας τις τελευταίες δεκαετίες ενδώσει στην αγραμματοσύνη μας»
Ο Θωμάς Κοροβίνης την ξέρει την Πόλη.Την ξέρει γιατί την έζησε σχεδόν δέκα χρόνια, ως φιλόλογος στο Ζάππειο και το Κεντρικό Παρθεναγωγείο της Κωνσταντινούπολης. Οπως ξέρει και τον Καβάφη, αλλά και τον Βιζυηνό,...
«Εχουμε όλοι μας τις τελευταίες δεκαετίες ενδώσει στην αγραμματοσύνη μας»
Λογότυπα - Μαρία Σύρρου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
«Λογότυπα» της κρίσης και της ελπίδας
Η Μαρία Σύρρου πέρα και πάνω από όλα είναι μια καλή συνάδελφος. Όσοι τη γνωρίζουμε, την εκτιμούμε για την ευγένεια, πρώτα και κύρια, και για την ευαισθησία της. Είναι όμως και ποιήτρια, η οποία στα «Λογότυπα»,...
«Λογότυπα» της κρίσης και της ελπίδας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας