Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Tεχνικολόρ... αντανακλάσεις

Από αριστερά: Dante Gabriel Rossetti, «Lucrezia Borgia», 1860-1/ Γιαν βαν Αϊκ, «Πορτρέτο των Αρνολφίνι», 1434/ John Everett Millais, «Mariana», 1851

© Tate, London| © The National Gallery, London

Tεχνικολόρ... αντανακλάσεις

  • A-
  • A+

Χρωματικοί τόνοι και σκιές. Αιθέρια οπτική, με τα διαδοχικά στρώματα των διάφανων χρωμάτων της ελαιογραφίας να δίνουν ρεαλιστική αίσθηση βάθους. Λεπτές αποχρώσεις, πτυχές, λεπτομέρειες στην αποτύπωση να προσφέρουν με τη φωτοσκίαση που αγκαλιάζει τον καμβά τη διαφορετική υφή των αντικειμένων. Τρισδιάστατοι χώροι με την αίσθηση του φωτογραφικού ενσταντανέ.

Κορυφαίος ζωγράφος, Φλαμανδός πρωτοπόρος, μάστερ στα ελαιοχρώματα, με πανευρωπαϊκή απήχηση ακόμα και πέρα από την εποχή του. Ιδρυτής της φλαμανδικής αναγεννησιακής σχολής, ο πρώτος ζωγράφος που υπογράφει τα έργα του, ο μοναδικός Γιαν βαν Αϊκ (1390-1441).

Δημιούργησε κυρίως στην πόλη Μπριζ του σημερινού Βελγίου στην αυλή του Φίλιππου του Καλού. Ο Φίλιππος του εξασφάλισε την οικονομική του σταθερότητα και του παρείχε την καλλιτεχνική ελευθερία να ζωγραφίζει ό,τι πραγματικά τον ευχαριστούσε, θέματα κοσμικά όσο και θρησκευτικά, αλλά και εξαιρετικά πορτρέτα.

Η δουλειά του, η εξέλιξή του και η σπουδή του στην ελαιογραφία έφτασαν σε ένα νέο επίπεδο τη δεξιοτεχνία του, που αποτυπώνεται εμφανώς στα έργα του.

Ηταν πολύ μεγάλη η επιρροή του με τις τεχνικές και το ύφος του, που υιοθετήθηκαν και μετεξελίχθηκαν όχι μόνο από τους Ολλανδούς ζωγράφους της εποχής του αλλά και από τους νεότερους.

Ενα από τα έργα όπου καταδεικνύονται το μεγαλειώδες πνεύμα του και η περίφημη τεχνική του είναι το εξαιρετικής ομορφιάς «Πορτρέτο των Αρνολφίνι», 1434, μια πραγματικά αριστουργηματική ελαιογραφία.

Αυτή την εποχή προσφέρεται στο κοινό μια σπάνια ευκαιρία να το απολαύσει από κοντά σε μια έκθεση με τίτλο «Reflections: Van Eyck and the Pre-Raphaelites» (Αντανακλάσεις: ο Βαν Αϊκ και οι Προραφαηλίτες) στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, η οποία θέλει να υποστηρίξει με όσο πειστικότερο τρόπο μπορεί ότι αυτό το εξαιρετικό δημιούργημα του 15ου αιώνα εισήγαγε μια νέα νοοτροπία στον τύπο της βρετανικής ζωγραφικής του 19ου αιώνα.

Αυτή η συναρπαστική για πολλούς λόγους έκθεση λοιπόν, που επικεντρώνεται σε έναν από τους μεγαλύτερους θησαυρούς της Εθνικής Πινακοθήκης -μάλιστα είναι το πρώτο ολλανδικό δημιούργημα που αγόρασε η γκαλερί το 1842-, εστιάζει στον άμεσο αντίκτυπο που είχε σε μια ομάδα φοιτητών της Βασιλικής Ακαδημίας και τα έργα τους.

Το 1843 τρεις σπουδαστές, ο Dante Gabriel Rossetti, ο William Holman Hunt και ο John Everett Millais, ίδρυσαν μια μυστική αδελφότητα γνωστή ως «Προραφαηλίτες», οι οποίοι στράφηκαν για έμπνευση σε ζωγράφους από τους προηγούμενους αιώνες, δηλαδή εκείνους που προηγούνται της εποχής του Ραφαήλ (1483-1520), συμπεριλαμβανομένου του Βαν Αϊκ.

Αναζητώντας την καθαρότητα που υπήρχε στην τέχνη πριν από τον Ραφαήλ, αυτοί οι ριζοσπάστες νεαροί Βρετανοί καλλιτέχνες θαύμαζαν τα πλούσια χρώματα του Φλαμανδού ζωγράφου, τον απεικονιστικό συμβολισμό του, τις έντονες φωτοσκιάσεις του, τη λεπτή τεχνική στον χειρισμό των ελαιοχρωμάτων και μπορούμε να πούμε -λίγο απλουστευτικά βέβαια- πως αυτό το έργο του 15ου αιώνα συνέβαλε στην απαρχή ενός νέου τύπου βικτοριανής ζωγραφικής.

Το αριστούργημα της φλαμανδικής τέχνης διαδραμάτισε λοιπόν καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία των «Προραφαηλιτών» και είχε βαθιά επιρροή στο έργο τους.

© Tate, London

Ο Γιαν βαν Αϊκ, βιρτουόζος της λεπτομέρειας, αναπαρήγαγε στους καμβάδες του την πραγματικότητα με υπερφυσική ικανότητα.

Στο «Πορτρέτο των Αρνολφίνι» ο έμπορος με τη σύζυγό του στέκουν με τον σκύλο τους στο υπέροχο υπνοδωμάτιό τους, πιασμένοι τρυφερά από το χέρι, σε ένα «φωτογραφικό» στιγμιότυπο. Ο άνδρας αποτυπώνεται φορώντας ένα εξαιρετικό μαύρο καπέλο και η έγκυος γυναίκα του φορά ένα πράσινο φόρεμα με περίτεχνα μανίκια.

Ο χάλκινος πολυέλαιος και οι απλές σανίδες του πατώματος προσδίδουν ηρεμία στον χώρο. Ομως το θαυμαστό σημείο του πίνακα είναι ο κυκλικός κυρτός καθρέφτης που κρέμεται στον τοίχο στο βάθος του δωματίου.

Στην κορνίζα του απεικονίζονται σκηνές από τη ζωή και τα πάθη του Ιησού, ενώ ο καθρέφτης αντανακλά τα άτομα που παρευρίσκονται στον χώρο ακριβώς εκεί που βρισκόμαστε κι εμείς όταν παρατηρούμε τον πίνακα.

Στη σκηνή του καθρέφτη, πιθανώς να απεικονίζεται κι ο ίδιος ο καλλιτέχνης. Τόσο η κορνίζα όσο και η σκηνή έχουν ζωγραφιστεί με λεπτομέρεια και μεγάλη δεξιοτεχνία, σαν μικρογραφία που στέκει μέσα στον μεγάλο πίνακα.

Ακριβώς πάνω από τον καθρέφτη υπάρχει η ιδιαίτερη υπογραφή του καλλιτέχνη που δηλώνει την παρουσία του σαν γκράφιτι στον τοίχο. «Johannes de Eyck fuit hic 1434» (Ο Γιαν βαν Αϊκ ήταν εδώ το 1434).

Εδώ είναι λοιπόν το σημείο που έχει ξεσηκώσει θύελλα παθιασμένων συζητήσεων στη Βρετανία. Πολλοί είναι εκείνοι που θεωρούν άτοπο να κρέμονται τα έργα των «Προραφαηλιτών» δίπλα στον Βαν Αϊκ.

© Tate, London | © Royal Academy of Arts, London

Τα έργα τους -τα περισσότερα ήρθαν στην έκθεση με δανεισμό από την Tate-, ναι μεν είναι ρομαντικές, τεχνικολόρ, ποιητικές εικόνες, όμως η τέχνη και η τεχνική τους παραμένουν επιφανειακές και μιμητικές.

Μπορεί πολλοί καθρέφτες να αποτυπώνονται στους καμβάδες του 19ου αιώνα, είναι όμως, όπως λέγεται, για να εμπνέουν μια μόδα νεο-φλαμανδικής επίπλωσης στα άπληστα καταναλωτικά σπίτια της βικτοριανής αστικής τάξης.

Μάλιστα σε μια αίθουσα συναντάμε και το έργο του John Phillip, «Partial copy of 'Las Meninas'», 1862, μιμητικό αντίγραφο από τον εξαιρετικό πίνακα του Ισπανού Ντιέγο Βελάσκεθ, «Las Meninas» (Οι Δεσποινίδες των Τιμών), 1656, που κι αυτό απεικονίζει έναν... καθρέφτη!

Παρότι οι «Προραφαηλίτες» μιμούνται τη σχολαστική προσέγγιση της τέχνης του Φλαμανδού, εντούτοις στην έκθεση όπου τοποθετούνται παράλληλα τα έργα τους αδικούνται.

Οι ειδικοί επισημαίνουν πως μια έκθεση αποκλειστικά «Προραφαηλιτών» θα ήταν άκρως ενδιαφέρουσα για τη βικτοριανή τέχνη.

Ομως στην έκθεση της Εθνικής Πινακοθήκης όχι μόνο δεν καταφέρνουν να επισημάνουν ομοιότητες με την καλλιτεχνική ιδιοφυΐα του Γιαν βαν Αϊκ, αλλά δυστυχώς είναι εμφανείς οι θεμελιώδεις διαφορές τους που καταδεικνύονται μέσα από τις υπερβολές τους, τις χωροχρονικές αντανακλάσεις στους καμβάδες τους, αλλά και τους πολλούς, μα πάρα πολλούς... καθρέφτες.

 Info:

Εθνική Πινακοθήκη, «Reflections: Van Eyck and the Pre-Raphaelites»,  Λονδίνο, 2 Απριλίου.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Το εικονογραφικό σύμπαν του Χουάν Μιρό
Αυτή την εποχή το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Νέας Υόρκης παρουσιάζει την έκθεση «Joan Miró: Birth of the World», που διερευνά την ανάπτυξη του εικονογραφικού σύμπαντός του Καταλανού δημιουργού.
Το εικονογραφικό σύμπαν του Χουάν Μιρό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στο Μουλέν Ρουζ συντροφιά με σούπερ σταρ
«Toulouse-Lautrec and the Stars of Paris», μια έκθεση στο Μουσείο Καλών Τεχνών στη Βοστόνη, με 200 υποβλητικές αφίσες, εκτυπώσεις και πίνακες ζωγραφικής που μας παρασύρουν στην κουλτούρα της διασκέδασης του...
Στο Μουλέν Ρουζ συντροφιά με σούπερ σταρ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αιχμαλωτισμένες σκηνές σε πολύχρωμη σκόνη
Γαλλικοί παστέλ θησαυροί βγήκαν από τις κρύπτες και παρουσιάζονται μοναδικά. Σαράντα σπάνια αριστουργήματα από καλλιτέχνες όπως οι Μέρι Κάσατ, Εντγκάρ Ντεγκά, Εντουάρ Μανέ, Ζαν-Φρανσουά Μιγέ, Κλοντ Μονέ, Καμίλ...
Αιχμαλωτισμένες σκηνές σε πολύχρωμη σκόνη
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ερωτικές... εμμονές σε προκλητικά γυμνά
Τολμηρές απεικονίσεις του ανθρώπινου σώματος σε μια έκθεση του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης που φέρνει στο κοινό 50 αισθησιακά έργα, τα οποία παρουσιάζονται πρώτη φορά μαζί. Δημιουργίες των...
Ερωτικές... εμμονές σε προκλητικά γυμνά
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ανοιξιάτικη γαλήνια διαφυγή
Γέμισε τις γκαλερί του το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στη Νέα Υόρκη με ρόδα, ανθούς και ευωδιές. Εφερε την παρισινή άνοιξη και το καλοκαίρι μέσα από την πανέμορφη έκθεση «Δημόσια πάρκα, ιδιωτικοί κήποι: από...
Ανοιξιάτικη γαλήνια διαφυγή
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με δύναμη από τις Κάτω Χώρες
Μια μεγάλη γιορτή για την ολλανδική και φλαμανδική τέχνη στις γκαλερί του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βοστόνης αποτελούν οι δύο συλλογές-ορόσημα από 113 αριστουργήματα 76 καλλιτεχνών που δωρίστηκαν από τους...
Με δύναμη από τις Κάτω Χώρες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας