• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    4°C -0.3°C / 5.7°C
    1 BF
    68%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    1°C -2.0°C / 2.7°C
    1 BF
    60%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    2°C 0.9°C / 5.7°C
    2 BF
    43%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    -7°C -7.1°C / -1.9°C
    1 BF
    86%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    -2°C -2.1°C / -2.0°C
    0 BF
    80%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    1°C -1.3°C / 2.1°C
    1 BF
    66%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -4°C -4.6°C / -2.6°C
    1 BF
    68%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.6°C / 4.6°C
    1 BF
    54%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 4.4°C / 8.2°C
    4 BF
    80%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.1°C / -2.1°C
    2 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.6°C / 7.9°C
    0 BF
    65%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    5 BF
    60%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.8°C
    3 BF
    66%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    -4°C -4.1°C / -2.5°C
    0 BF
    74%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    1°C -2.5°C / 1.7°C
    1 BF
    75%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 2.8°C / 5.8°C
    3 BF
    49%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 3.2°C / 5.9°C
    1 BF
    73%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    2°C -2.4°C / 2.1°C
    1 BF
    58%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    2°C -0.5°C / 2.8°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -4°C -4.2°C / -4.2°C
    1 BF
    66%

«Από της γραφειοκρατίας τη βρόμα κλείσανε όλοι οι πόροι»

  • A-
  • A+

Ποιος άλλος θα συμπύκνωνε σε δυο μόνο στίχους μία από τις κύριες αιτίες που οδήγησαν στη ματαίωση των επαγγελιών της Οκτωβριανής Επανάστασης και στη μετεξέλιξη του κόμματος των μπολσεβίκων –μέσα σε μόλις εβδομήντα τέσσερα χρόνια– σε ένα «μη κοινωνικά χρήσιμο κόμμα», το οποίο παραμερίστηκε από την Ιστορία και «στάλθηκε στη λαιμητόμο» της

Στην αποτίμηση των κορυφαίων ιστορικών γεγονότων, η γνώμη της λογοτεχνίας, της τέχνης γενικότερα, δεν μετράει και τόσο. Η Οκτωβριανή Επανάσταση ξεφεύγει και από αυτόν τον κανόνα, επειδή από τους κόλπους της αναδείχθηκαν προσωπικότητες σαν τον Μαγιακόφσκι, που έθεσαν το ταλέντο τους στην υπηρεσία της με πάθος αδολίευτο. 

Οι στίχοι, τα θεατρικά έργα, τα σενάρια και η μαχητική αρθρογραφία του ήταν αποτέλεσμα εμπνεύσεων που συνδύαζαν το συλλογικό με το ατομικό βίωμα, τις εμπειρίες από τη μαχητική συμμετοχή του στην επανάσταση και την οικοδόμηση της νεαρής σοβιετικής δημοκρατίας με τους ενθουσιασμούς και τις απογοητεύσεις στην προσωπική ζωή του. 

Ποτέ δεν υποκρίθηκε 

Στη σύντομη ζωή του, ο Μαγιακόφσκι ουδέποτε υποδύθηκε κάτι άλλο από αυτό που πραγματικά ήταν: ο ίδιος παραδεχόταν ότι ήταν ένας «θρασύτατος» που του άρεσε να διακωμωδεί την κοσμιότητα και την καλή συμπεριφορά των υποκριτών· ένας «κυνικός» του οποίου οι στίχοι δημιουργούσαν «λεκέδες στα κοστούμια των καθωσπρέπει»· ένας «αγωγιάτης» που άνοιγε το στόμα του και εκσφενδόνιζε δημόσια τσουχτερούς στίχους και συνθήματα σαν τσεκουριές, χωρίς να νοιάζεται για τη «διαλεκτική των σαλονιών»· ένας «μανιακός» που έψαχνε κάθε μέρα στις εφημερίδες να βρει το όνομά του· ένας «σκανδαλοποιός» που χρησιμοποιούσε όλη τη δύναμη της φαντασίας του για να σατιρίσει με εκφραστική οξύτητα την αναγκαιότητα έγκαιρης κάθαρσης στο νεαρό σοβιετικό κράτος. 

Η σάτιρα κυλούσε στο αίμα του σαν φουσκωμένο ατιθάσευτο ποτάμι 

Ηταν στοιχείο της δημιουργικής ιδιοσυγκρασίας του, του βαθύτερου «είναι» του. Τη θεωρούσε πανίσχυρο όπλο κριτικής και αυτοκριτικής.

Υπήρξε μοναδικός στη «συνειδητή διεργασία χειρισμών και τεχνασμάτων», στο να προκαλεί στους «αξιωματούχους» θρήνο και ταραχή, να απομυθοποιεί την ισχύ τους, να αποκαλύπτει την υποκρισία, την κουτοπόνηρη ανοησία, την ελεεινότητα και την επιπολαιότητά τους, να τους εξαναγκάζει να αντιδράσουν, να κλαψουρίσουν ή και να θρηνήσουν, να αμυνθούν.

Και ας ήταν έτοιμοι στον έκτο τόμο της Μικρής Σοβιετικής Εγκυκλοπαίδειας (στάλθηκε στο τυπογραφείο στις 30/6/1930) να ξεμπερδέψουν μαζί του, χαρακτηρίζοντας αφενός την εξέγερσή του «αναρχική και ατομιστική, μικροαστική στην ουσία» και αφετέρου τον ίδιο έναν «συνοδοιπόρο της επανάστασης», ανίκανο όμως να αντιληφθεί «το προλεταριακό όραμα του κόσμου […] σαν οργανωτικό σύστημα ιδεών και συναισθημάτων». 

Ο λόγος εκ των υστέρων προφανής. Ορμώμενος από τη ζώσα επικαιρότητα, ο Μαγιακόφσκι δεν έκανε τη χάρη στους υπονομευτές του κόκκινου μέλλοντος να σιωπήσει.

Στις μοναδικής μουσικότητας ομοιοκατάληκτες ρίμες του συνδύασε το επικό και ηρωικό με την ανελέητη γελοιοποίηση και τη διαπόμπευσή τους. 

Διεκδίκησε την απόλυτη ελευθερία στην έκφραση της τέχνης του

Την απαλλοτρίωνε επαναστατικά, με το έτσι θέλω, μην υπολογίζοντας τις συνέπειες. Από πού αντλούσε αυτό το δικαίωμα-υποχρέωση; Από την ακατάβλητη πίστη του στα ιδανικά της επανάστασης.

Τον Σεπτέμβριο του 1929 (λίγους μήνες πριν από την αυτοκτονία του), το δήλωσε ευθαρσώς ενώπιον της δεύτερης διευρυμένης ολομέλειας της Ρωσικής Εταιρείας Προλετάριων Συγγραφέων (ΡΑΠΠ): «Πρέπει να μπορούμε να συνδυάζουμε το δικαίωμα της κριτικής με τον ενθουσιασμό και το πάθος της προσφοράς μας στην υπόθεση της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Αν δεν μπορείτε, τότε το δικαίωμα της κριτικής δεν θα το πάρετε. Να το ξέρετε!» 

Του ήταν αδύνατο «να ψάλει τον επικήδειο» του ταλέντου του· να αποδεχτεί ότι η πρωτοπόρα τέχνη στην υπηρεσία του προλεταριάτου, της οποίας υπήρξε το μυαλό και η ψυχή, έπρεπε να εγκαταλείψει τα χαρακώματα της διαρκούς σύγκρουσης με τον ταξικό αλλά και με τον εσωτερικό εχθρό της· να σταματήσει τους πειραματισμούς, να γίνει παθητική, να αφεθεί στους «λογιστές»· να αποφασίζεται το τι είναι και τι δεν είναι επαναστατική τέχνη (με άλλα λόγια το τι θα δημοσιευτεί ή θα παιχτεί στο θέατρο ή στον κινηματογράφο) από επιτροπές «ειδικών» με μέλη «πιστούς ακόλουθους» άσχετους ή σχετικούς με την τέχνη (συνήθως υποδεέστερα και γι' αυτό ζηλόφθονα ταλέντα), που προτιμούσαν την εξασφάλιση από το ρίσκο να αναμετρηθούν με τον «Γολγοθά του ακροατηρίου».

Οι ποιητικές κεραίες του συνέλαβαν την απειλή 

Ο Μαγιακόφσκι έγραψε τα περισσότερα σατιρικά ποιήματά του κατά της ισχυροποιούμενης γραφειοκρατίας μετά τον θάνατο του Λένιν (21/1/1924), από το 1926 μέχρι το 1929. Επίσης τα έτη 1928-29 και 1929-30 αντίστοιχα, έγραψε και ανέβασε τα δύο αντιγραφειοκρατικά σατιρικά θεατρικά του: τον «Κοριό, Φαντασμαγορική κωμωδία σε εννέα εικόνες» και το «Χαμάμ, Δράμα σε έξι πράξεις με τσίρκο και πυροτεχνήματα». 

Ηδη στην ηγετική ομάδα των μπολσεβίκων δεν υπήρχε πλέον πολιτική ενότητα για το ποια θα έπρεπε να είναι τα επόμενα βήματα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης.

Η οικονομική βάση των διαφωνιών στην κορυφή –που αναφύονταν μέσα σε ένα πλέγμα πρωτόγνωρων αντιφατικών περιστάσεων– είχε καλπάζουσα δυναμική και προκαλούσε ρήξεις και φραξιονιστικές συμμαχίες που οδήγησαν στα γνωστά. 

Πρώτος αυτός διέκρινε τις μαύρες κηλίδες στις κόκκινες σημαίες των οραμάτων και διαισθάνθηκε ότι η νεαρή εξουσία του προλεταριάτου κινδύνευε να στραφεί ενάντια στον εαυτό της. Και αντέδρασε.

Με αγανάκτηση και οργή. Δεν λιποτάκτησε, αλλά αποφάσισε με τη σάτιρά του να ωθήσει το δυσοίωνο παρόν να πετάξει προς το μέλλον.

Ενώ έβλεπε το πισωγύρισμα να δυναμώνει, δεν αναζήτησε τη σιγουριά της αναγνώρισης αλλά επιτέθηκε με σφοδρότητα σε όλα τα είδη των Κοριών που είχαν αρχίσει να παραμορφώνουν τα ιδανικά της επανάστασής του και να απομυζούν το άγουρο σώμα της σοβιετικής δημοκρατίας.

Οχι εξαιτίας της οξύθυμης φύσης του. Ούτε από υπεροψία ή από αυτοαναφορικότητα, όπως τον κατηγόρησαν οι ομότεχνοί του Κοριοί.

Αλλά, όπως έγραψε στον «Κοριό», «προς αποφυγή εξαπλώσεως των βακτηριδίων της δουλοφροσύνης και του φανφαρονισμού που χαρακτηρίζουν το 1929».

Επειδή πίστευε ότι «Τελικά / η χειρότερη απονέκρωση / είναι εκείνη / της καρδιάς και της ψυχής»∙ επειδή ήθελε να δώσει θάρρος, να απελευθερώσει τη δύναμη των απλών ανθρώπων, πείθοντάς τους ότι οι επαγγελίες του Οκτώβρη είναι και αναγκαίες και εφικτές. 

Στο στόχαστρο της καταγγελτικής σάτιράς του έβαλε όσους μετακινούνταν σιωπηρά στα θολά νερά των ευκαιριακών πλειοψηφιών ή μειοψηφιών και συμπεριφέρονταν όπως οι αδρανείς παθητικές μάζες των μικροαστικών στρωμάτων της πόλης και του χωριού, με μόνο κριτήριο την εξασφάλιση του προσωπικού συμφέροντός τους. Στηλίτευσε όσους φωνασκούσαν ότι είναι με την επανάσταση, ενώ διαχειρίζονταν τη δοτή εξουσία τους με αλαζονεία και αμοραλισμό.

Κατακεραύνωσε όσους σιωπηρά μετεξελίσσονταν σε άνευρους γραφειοκράτες, όσους είχαν αρχίσει να λιμνάζουν στις πολυθρόνες τους, να γίνονται ευθυνόφοβοι, σκεπτικιστές, μοιρολάτρες∙ να κομπορρημονούν αυτάρεσκα, να νεοπλουτίζουν, να συγχρωτίζονται με την παλιά τσαρική γραφειοκρατία και τους αναθαρρήσαντες «ΝΕΠανθρώπους», πολλοί από τους οποίους είχαν καταφέρει να επιπλεύσουν στις μεγάλες ανατροπές που προκάλεσε ο Οκτώβρης. 

Την ίδια περίοδο η επανάσταση στην τέχνη, η έρευνα καινούργιων τεχνοτροπιών και μεθόδων, έδειχνε να χάνει τα κοφτερά της δόντια.

Είχαν αρχίσει οι οπισθοχωρήσεις προς όφελος της τέχνης της «μεγάλης κατανάλωσης», η οποία, με πρωτοστάτες τους «κουλτουροφιλισταίους», έβγαινε ξανά στο προσκήνιο με μετριοπάθεια, προσποιούμενη ότι μπολιάζεται οικειοθελώς από τα «υγιή» στοιχεία της πρωτοπορίας. Κι αυτός, μόνος σχεδόν εναντίον όλων, προειδοποιούσε στο Χαμάμ: «Η δεξιά τους τέχνη εξαπολύει ομαδικές επιθέσεις / καλλιτέχνες προλετάριοι πάρτε θέσεις».

Στίχοι που ξεσκεπάζουν, προειδοποιούν, προβλέπουν

Ο Μαγιακόφσκι αποκάλυψε, με λόγο ανιδιοτελή και πηγαίο, το «μικροαστικό κάθαρμα» που, μόλις «πάψανε οι θύελλες των επαναστατικών λίκνων» και «σκεπάστηκε με βρύα ο σοβιετικός αναβρασμός», έκανε την εμφάνισή του «σαν σκιάχτρο» και μπήκε «σε όλα τα ιδρύματα με αέρα / Γεμίζοντας με ρόζους τους πισινούς απ’ το πεντάχρονο καθισιό», στήνοντας «βολικά γραφεία και κρεβατοκαμαρούλες».

Μίλησε ακόμα (ενδεικτικά σταχυολογούμε) για

 Τους «Συνεδριάζοντες» (1922), τους πολυάσχολους γραφειοκράτες που σπαταλούσαν ολημερίς τον χρόνο τους σε συνεδριάσεις, αφήνοντας την πραγματική ζωή να περνάει από δίπλα τους. 

 Τον δύσπιστο «Θωμά» (1923), που τριγυρνούσε ανάμεσα σε όσους πασχίζουν να φτιάξουν την κομμούνα, να ανταποκριθούν στο κάλεσμα που «η ζωή σαλπίζει για την καινούργια εποχή». Και ο ποιητής, αισιόδοξος ακόμη, τον κατακεραύνωνε: «Αλλά άκου / εσύ συνομοταξία των Θωμάδων! / Εμείς / θα τα καταφέρουμε / και χωρίς τα καλά σας λόγια − / μόνο εσείς / τη δουλειά μας να μην εμποδίζετε». 

 Τον «Τεχνητό άνθρωπο» (1926), τον «άνθρωπο του συστήματος– τον “γραφειοκράτη”», που μοιάζει εξωτερικά με όλους τους άλλους «Αλλά μέσα / αντί για φωνή – / συσκευή για παραγωγή / τυποποιημένων εκφράσεων» έχει. 

 Τον «Δειλό» (1928), τον ευθυνόφοβο γραφειοκράτη, που κυκλοφορoύσε «στη δοξασμένη / από ήρωες / χώρα», σαν ψάρι που χαμηλώνει τα «ματάκια» του «ακόμα κι εμπρός σε πρόσωπα συγγενικά του», που προσπαθεί συνεχώς να καταχωνιαστεί «πίσω από τη διαταγή», να κρυφτεί «πίσω από την εντολή», που «στους διευθυντές / ξωπίσω τρέχει, / τη γνώμη / τη δική τους / ν’ ακούσει / και αύριο / πρώτος να την έχει». 

 Την «Υπαλληλάρα» (1928), το «κομματικό κουνούπι», το «παρασημοφορεμένο ψωράλογο», τον τύπο που αφού ριζώσει στη θέση του «δεν βλέπει / πέρα / από τη δική του μύτη» και σπαταλάει τον χρόνο του σε κολακείες και γλειψίματα. Ο τύπος αυτός «Τον κομμουνισμό / τον έμαθε απ’ τα βιβλία / παπαγαλίζοντας κάθε “ισμό”» και από τότε «τέλειωσε για πάντα / με τις σκέψεις / για τον κομμουνισμό. / Γιατί να κοιτάξει παραπέρα;! / Την εγκύκλιο / θα καθίσει / να περιμένει» − επειδή πιστεύει ότι «εμείς, λοιπόν, / δε χρειάζεται / να σκεφτούμε, / όταν / σκέφτονται οι ηγέτες». 

 Τον «μεγαλόσχημο Σοβιετικό» αξιωματούχο τύπου «Πομπαντούρ» (1928), ο οποίος λογάριαζε «τη νίκη του λαού που του ’δωσε το σήμα / και την απρόσβλητη της εξουσίας πατέντα […] σαν δικό του κτήμα, / σαν αμοιβή για τα σπουδαία του ταλέντα». Γραφειοκράτης σαν αυτόν «Με το λαό δεν έχει πια δεσμό / Κι όμως κεφάλαια -πολιτικά- αποταμιεύει / Εχει τη γνώμη πως πήρε διορισμό / σαν πρίγκιπας ισόβιος να βασιλεύει». Ενάντια σε όλους αυτούς ο ποιητής καλούσε: «Σαρώστε τους ηλίθιους για πάντα. / Σύντροφοι! Ας φουρτουνιάσουν του λαού τα κύματα / μαζί με το κόμμα / στους Πομπαντούρ ενάντια!» 

Κι αν δεν αυτοκτονούσε; 

Εύλογο το ερώτημα, εύλογος και ο πειρασμός της βέβαιης πρόβλεψης για τη μετέπειτα πορεία του. Η ισοπεδωτική κριτική που υπέστη ο Μαγιακόφσκι από όσους εξανάγκαζε να δουν το γελοιοποιημένο είδωλό τους στον στιχουργικό και θεατρικό καθρέφτη του είχε όλα εκείνα τα «κεντρώα» αστικά χαρίσματα: αυτά που κατεδαφίζουν το πρωτοπόρο, πότε ως «δεξιά παρέκκλιση» και πότε ως «αριστερισμό», με συκοφαντίες και αποκλεισμούς, ώστε να παρεμποδιστεί η συνάντηση του ποιητή με τον τελικό κριτή, το μεγάλο κοινό, με το οποίο πάντοτε επεδίωκε τη ζωντανή αλληλεπίδραση. 

Ο Μπρεχτ, πάντως, είχε καταλάβει: το φθινόπωρο του 1946 έγραψε δύο παραλλαγές του «Επιτάφιου για τον Μ(αγιακόφσκι)»: «Ξέφυγα από τις τίγρεις / Τάισα τους κοριούς / Με φάγανε / Οι μετριότητες» και «Ξέφυγα από τους καρχαρίες / ξεγέλασα τις τίγρεις / Με φάγανε / οι κοριοί».

Στις 27/3/1947, σχολιάζοντας στο ημερολόγιό του την κριτική του Αντρέι Ζντάνοφ («Πράβντα», 21/9/1946) κατά των λογοτεχνικών περιοδικών «Ζβεζντά» (Αστέρι) και «Λένινγκραντ» κατέληγε: «Για πολλούς συγγραφείς, οι συνθήκες που βίωσε ο Μαγιακόβσκι ως ελευθερία ήταν (στην πραγματικότητα) μια κατάσταση έντονης καταπίεσης. Και ανάγκασαν τον  Μαγιακόβσκι να πληρώσει γι’ αυτό».

Στον «Καυκασιανό κύκλο με την κιμωλία» (πρεμιέρα στο Βερολίνο 16/6/1954, ο Στάλιν είχε πεθάνει στις 5/3/1953), ο Μπρεχτ έβαλε μια νεαρή κολχόζνικη οδηγό τρακτέρ να λέει: «Οπως είπε ο ποιητής Μαγιακόφσκι, “η πατρίδα του σοβιετικού λαού πρέπει να είναι και η πατρίδα της λογικής”!» 

Ο ποιητής, που αυτοαποκαλούνταν «οδοκαθαριστής και νεροκουβαλητής» του Οκτώβρη, όντας ήσυχος με τη συνείδησή του, είχε δηλώσει σε ανύποπτο χρόνο: «Σε όποια τρύπα κι αν με θάψουν, ξέρω πως είμαι άξιος να γείρω μ’ αυτούς που αναπαύονται κάτω από την κόκκινη σημαία». 

ΥΓ. 1: Σήμερα ξέρουμε πια πως οι κάθε είδους Κοριοί που άφοβα έδειξε με τον σατιρικό του δείκτη ο Μαγιακόφσκι ήταν οι πρόγονοι όσων τελικά οδήγησαν τα ιδανικά του Οκτώβρη στην ατιμωτική διάψευση, οι προπάτορες των επίγονων ολιγαρχών που τους διαδέχτηκαν. 

ΥΓ. 2: Ο τίτλος, σε απόδοση του Αρη Αλεξάνδρου, είναι οι δύο πρώτοι στίχοι ενός από τα έμμετρα συνθήματα που είχε κρεμάσει ο Μαγιακόφσκι στη σκηνή και στα θεωρεία του θεάτρου όπου παιζόταν «Το Χαμάμ». Η συνέχεια είναι: «για να την πλύνεις / χρειάζονται πολλά χαμάμ / και απορρυπαντικά. / Και τους γραφειοκράτες / τους βοηθούν ακόμα / κάτι κοντυλοφόροι / σαν τον Ερμίλοφ / που παρασταίνει / τον κριτικό».

Ο Βλαντίμιρ Ερμίλοφ, σε κριτική του στην «Πράβντα» (10/3/1930) με τίτλο «Για τις διαθέσεις της μικροαστικής “Αριστεράς”», είχε κατεδαφίσει «Το Χαμάμ» χωρίς να έχει δει την παράσταση.

Το έργο ανέβηκε το 1930 σε δύο σκηνές της Μόσχας, στις 30/1 και στις 16/3, και στο Λένινγκραντ στις 17/3. Θα ζούσε άλλες 28 ημέρες. Στις 14/4 (3 μήνες πριν κλείσει τα 37 του χρόνια), ο Μαγιακόφσκι πάτησε τη σκανδάλη ενός Μπράουνινγκ 1900 (ίδιο με αυτό που η Φάνι Καπλάν τραυμάτισε τον Λένιν το 1918).

Κεντρική πολιτική ιδέα του «Χαμάμ» ήταν: «Αγώνας ενάντια στη στενοκεφαλιά, τη διοικητικότητα και τη γραφειοκρατία, για τον ηρωισμό, τον γοργό ρυθμό και τη σοσιαλιστική προοπτική». 

Βιβλιογραφικές αναφορές:
1) Περιοδικό Πολιτιστική, Αφιέρωμα Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι - Σενάρια, Ποίηση, Αρθρα, Εικαστικά, Ομιλίες (Σατιρικά ποιήματα: Για το κάθαρμα, Τεχνητοί άνθρωποι, Ο δειλός, Υπαλληλάρα και Στίχοι για τον Θωμά, μετάφραση από τα ρωσικά Χρήστος Τρικαλινός), αρ. τεύχ. 36-38, Οκτώβριος - Δεκέμβριος 1986.
2) Ρωσικός Παρνασσός, Ανθολογία Ρωσικής Ποίησης, ανθολόγηση-επιμέλεια-μετάφραση από τα ρωσικά Αλέξης Πάρνης (Ποιήματα: Οι Συνεδριάζοντες και Πομπαντούρ), Εκδόσεις Καστανιώτη, 2016.
3) Σερένα Βιτάλε, Ο μακαρίτης σιχαινόταν το κουτσομπολιό, μετάφραση Εφης Καλλιφατίδη, Αλέξη Πάρνη, εκδόσεις Καστανιώτη, 2017. 4) Bertolt Brecht, Journals 1934-1955, Bloomsbury, Methenen-London, 1993. 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η εκτέλεση, οι μπολσεβίκοι και οι μύθοι για τη μοίρα των Ρομανόφ
Με αφορμή την επέτειο των 101 χρόνων της Οκτωβριανής Επανάστασης τούτες τις μέρες, θα εξετάσουμε μια νέα έκθεση στο περίφημο Μουσείο των Επιστημών του Λονδίνου που διερευνά την εκπληκτική ζωή αλλά και τον...
Η εκτέλεση, οι μπολσεβίκοι και οι μύθοι για τη μοίρα των Ρομανόφ
ΝΗΣΙΔΕΣ
Πολιτικές επιπτώσεις και διδάγματα για το σήμερα
Τα 100 χρόνια της Οχτωβριανής Επανάστασης βρίσκουν τον κόσμο στη μέση μιας μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης που μετρά ήδη δέκα χρόνια ζωής. Η επανάσταση παρήγαγε καινοτόμες ιδέες, όμως παγιδεύτηκε και σε...
Πολιτικές επιπτώσεις και διδάγματα για το σήμερα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Οκτωβριανή Επανάσταση και οι καλλιτέχνες
Οπως οι φασίστες και οι ναζιστές, έτσι και οι κομμουνιστές εμπνέονταν από μια εκλαϊκευμένη εικόνα των νιτσεϊκών ιδεών, που δεν αναζητά τη λεπτομερειακή τους πιστότητα και παραγνωρίζει την προέλευσή τους. Ο...
Η Οκτωβριανή Επανάσταση και οι καλλιτέχνες
ART - ΝΕΑ
Η Φανί Αρντάν απήγγειλε Διονύσιο Σολωμό στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης
Στο κατάμεστο αμφιθέατρο Ρισελιέ, του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση. Εκεί η διεθνούς φήμης Γαλλίδα ηθοποιός Φανί Αρντάν, απήγγειλε...
Η Φανί Αρντάν απήγγειλε Διονύσιο Σολωμό στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Aποτύπωμα της ιστορικής μας μνήμης
Η ενδυμασία είναι το αποτύπωμα της ιστορικής μας μνήμης και η ιστορία της είναι λιγότερο ανεκδοτολογική απ’ ό,τι φαίνεται θίγοντας όλα τα προβλήματα.
Aποτύπωμα της ιστορικής μας μνήμης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας