Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μνήμες, άγνωστα οπτικά ντοκουμέντα του νεότερου ελληνισμού

Νίκος Καβουκίδης

Μνήμες, άγνωστα οπτικά ντοκουμέντα του νεότερου ελληνισμού

  • A-
  • A+

Συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο παλιό και το νέο ελληνικό σινεμά, κινηματογραφικό ον από τα γεννοφάσκια του, διακεκριμένος καλλιτέχνης, διευθυντής φωτογραφίας, μοντέρ, αλλά και εργάτης της 7ης τέχνης, καθοδηγητής και βοηθός πολλών νέων, ο Νίκος Καβουκίδης είναι θρύλος του ελληνικού κινηματογράφου.

Από τα πλατό και τα χέρια του πέρασαν όλες οι σταρ και οι διάσημοι πρωταγωνιστές, συνεργάστηκε με τους μεγαλύτερους Ελληνες σκηνοθέτες, βραβεύτηκε, διακρίθηκε και παραμένει ενεργός και παραγωγικότατος.

Ετσι εκτός από τα μαθήματα σινεμά που κάνει με τα παιδιά στα σχολεία στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους, εξακολουθεί να δημιουργεί -τι άλλο;- ταινίες.

Η καινούργια, «Μνήμες» -βγήκε στις αίθουσες την Πέμπτη-, αποτυπώνει μέσα από άγνωστα οπτικά ντοκουμέντα μια από τις κρισιμότερες περιόδους του νεότερου Ελληνισμού, την περίοδο 1936-1952, δικτατορία Μεταξά, Επος '40, μεγαλείο Εθνικής Αντίστασης, εμφύλιος σπαραγμός και όπως λέει στη συνέντευξη που μας παραχώρησε, «ήθελα να πω μερικές αλήθειες με βάση τα ντοκουμέντα».

Γιος του πρωτοπόρου κινηματογραφιστή Γιώργου Καβουκίδη, αριστερός από την Κοκκινιά, έχει διαγράψει σημαντική προσωπική πορεία.

Ξεκίνησε στα 15 χρόνια του από τα στούντιο του Φίνου, αφού ο πατέρας του ήταν ο στενός συνεργάτης του, αγαπημένο παιδί του Φιλοποίμενα έκανε 25 ταινίες τη χρυσή εποχή της Φίνος Φιλμ και μετά τράβηξε τον δρόμο του.

Συνεργάστηκε σε περισσότερες από 130 ταινίες ως διευθυντής φωτογραφίας, μοντέρ, συμπαραγωγός, σκηνοθέτης, δούλεψε στο θέατρο και στην τηλεόραση.

Παντρεύτηκε την αγαπημένη του Σοφία Ρούμπου (έφυγε πρόσφατα από τη ζωή) και μαζί απέκτησαν τη Μαρία Καβουκίδη, που ακολούθησε τα χνάρια τους και έγινε ηθοποιός.

Στο ντοκιμαντέρ «Μαρτυρίες» (το παραχώρησε στην «Εφ.Συν.» για τους αναγνώστες μας) κατέγραψε ο ίδιος με την κάμερά του την εξέγερση του Πολυτεχνείου παρουσιάζοντας ένα κινηματογραφικό χρονικό ώς τον Αύγουστο του 1975.

Στις «Μνήμες», βασίζεται σε ντοκουμέντα πρωτοπόρων, δείχνει τη μαζική συμμετοχή του κόσμου στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, τη δίνη του Εμφυλίου, ενώ ο ίδιος κάνει λόγο «για τη σημασία που είχε σε εκείνη την περίοδο να είσαι πολιτισμικά αριστερός, να πιστεύεις σε ένα καλύτερο μέλλον για αυτόν τον τόπο. Να μάθουμε τι ήρωες έπεσαν για τον τόπο αλλά και πόσοι εκδιώχθηκαν, κυνηγήθηκαν».

● Τι σας ώθησε να κάνετε τις «Μνήμες»;

Από το 1958 και μετά, τραβούσα ό,τι κοινωνικοπολιτικό γεγονός συνέβαινε. Μου έδινε ο Φίνος κάνα ρετάλι φιλμ, που λέμε εμείς, έπαιρνα την κάμερα και τραβούσα. Ακόμα ήμουν βοηθός του Κατσουρίδη.

Οταν έκανα τις «Μαρτυρίες» μετά τη δικτατορία, ο Φίνος μού είπε: «Νίκο, θα λειτουργεί για πολλές δεκαετίες και κυρίως ύστερα από 30-40 χρόνια». Οπως και έγινε. Είναι «cinema verita», ο κινηματογράφος της αλήθειας.

Μου λέει ο Φίνος: «Νίκο, έχω φυλάξει τέσσερα κουτιά σε εύφλεκτο αρνητικό από το '40», γιατί τα περισσότερα τα είχαν κατάσχει οι Γερμανοί.

Το ίδιο συνέβη με τον πατέρα μου και με τον συνεργάτη του Πρόδρομο Μαραβίδη που μου είχαν δώσει, νωρίτερα, υλικό πάνω από 15 ώρες. Η αισθητική του κάδρου τους ήταν κινηματογραφική, δεν ήταν ρεπορταζιακή.

Οι «Μνήμες» ξεκίνησαν λοιπόν από αυτό το υλικό που είχα, γιατί ήθελα να πω μερικές αλήθειες. Η εικόνα κατά 80% είναι αρχειακό υλικό που δεν έχουν ξαναδεί οι Ελληνες.

● Η ταινία καλύπτει την περίοδο από το 1936 έως το 1952. Μέσα από πλάνα πρωτοπόρων κινηματογραφιστών, φωτίζετε το κομμάτι της Ιστορίας που είναι από τις κρισιμότερες περιόδους του νεότερου Ελληνισμού με κυρίαρχο τον εθνικό σπαραγμό του Εμφυλίου.

Θέλω να φανεί η αλήθεια των πραγμάτων. Για παράδειγμα, οι Γερμανοί έφυγαν στις 12 Οκτωβρίου του 1944 (άσχετα που δεν γιορτάζουμε την απελευθέρωση όπως όλη η Ευρώπη, αλλά το ΟΧΙ στις 28 Οκτωβρίου) και ο πρώτος που ανέβηκε στην Ακρόπολη και ύψωσε τη σημαία ήταν ο ΕΛΑΣ και οι αντάρτες. Στο Σύνταγμα πρώτος έβαλε στεφάνι, στις 14 του μηνός, ο ΕΛΑΣ.

Οι περισσότεροι Ελληνες όμως έχουν δει την εικόνα, να σηκώνει τη σημαία ο Γεώργιος Παπανδρέου στις 18 Οκτωβρίου όταν ανέβηκε στην Ακρόπολη με τον Σκόμπι. Μετά μίλησε στο Σύνταγμα και είπε «πιστεύουμε στη λαοκρατία», το οποίο θεωρώ την ουσία του λόγου του. Ασχετα αν άλλα είπε και άλλα έκανε, έφερε τους Εγγλέζους, τον βασιλιά...

Επίσης έχουμε το ντοκουμέντο στις 9 Οκτωβρίου που πήγε ο Τσόρτσιλ στη Μόσχα και με τον Στάλιν μοίρασαν τα Βαλκάνια.

● Ποια είναι η πρόθεσή σας απέναντι στον σημερινό θεατή;

Η πρόθεσή μου είναι οι θεατές και κυρίως οι νέοι μας να δουν την Ιστορία αντικειμενικά μέσα από ντοκουμέντα. Για παράδειγμα, ο ρόλος των Εγγλέζων στα Δεκεμβριανά. Μέχρι τώρα είχαμε μόνο κάποιες φωτογραφίες με τους σκοτωμένους. Αλλά τέτοια καταστροφή στην Αθήνα είχε να γίνει από το 1830.

Ανέβηκαν με τα πολυβόλα στην Ακρόπολη και βαρούσαν τους αντάρτες από κάτω και εκείνοι δεν έριχναν από φόβο μη χαλάσουν το μνημείο.

Μετά οι Εγγλέζοι βομβάρδισαν με τα αεροπλάνα όλη την πόλη. Κάποιοι ιστορικοί λένε ότι εκείνη την περίοδο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ δεν είχαν κόσμο.

Από τις εικόνες όμως βλέπουμε ότι μετά την απελευθέρωση όλη η Ελλάδα ήταν ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ. Πλήθος κόσμου κάτω από τις κόκκινες σημαίες σε μαζικές συγκεντρώσεις.

Εχουμε εικόνες από τις μεγαλειώδεις συγκεντρώσεις για τα 26 χρόνια του ΚΚΕ και για τα 4 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ.

Οι εικόνες αυτές είχαν μεν γυριστεί, αλλά λογοκρίθηκαν με τα Δεκεμβριανά και δεν μπόρεσαν να βγουν, οπότε τώρα τις βάζω στις «Μνήμες».

● Θεωρείτε ότι είναι αντικειμενική η καταγραφή των γεγονότων μέσα από τα οπτικά ντοκουμέντα; Τα ιστορικά γεγονότα περνούν στο κάτω μέρος με τίτλους.

Εχω την ανατίναξη του Γοργοποτάμου και τον Αρη Βελουχιώτη, τη δράση του, τη διαφωνία του για την παράδοση των όπλων. Για μένα ο Αρης είναι ο Τσε Γκεβάρα της Ελλάδας.

Οι ιστορικοί μας διαφωνούν για τα γεγονότα. Ωστόσο την ιστορία της ταινίας δεν μπορείς να την αμφισβητήσεις γιατί βασίζεται στα ντοκουμέντα, δεν είναι μυθοπλασία. Και το πιο σημαντικό είναι ότι οι νικητές έγιναν νικημένοι.

Απόγονοι ασφαλιτών, μέχρι και τα τελευταία χρόνια είναι μέσα στα κόλπα και στις κυβερνήσεις. Ενώ οι αγωνιστές φυλακίστηκαν, εξορίστηκαν, διώχθηκαν. Και πολλοί δύο φορές. Μία μετά την απελευθέρωση με τα στρατοδικεία και δεύτερη φορά μετά με τη χούντα.

Πίστευα πάντα σε μια ενωμένη Αριστερά και στεναχωριέμαι με αυτή τη διάσπαση. Αν είχαμε μια ενωμένη Αριστερά ίσως ήταν αλλιώς.

Με αυτή την ταινία θέλω να καταλάβουμε σήμερα τι σημασία είχε σε εκείνη την περίοδο να είσαι πολιτισμικά αριστερός και να πιστεύεις σε ένα καλύτερο μέλλον γι' αυτόν τον τόπο. Και από την άλλη, τι ήρωες έπεσαν και χάθηκαν για τον τόπο. Για να νιώθουμε εμείς ελεύθεροι και πολιτισμένοι.

● Από πού έχετε αντλήσει το οπτικό υλικό;

Ο Φίνος και ο πατέρας μου δεν κατέγραψαν μετά το 1945. Οταν κάναμε με τον Κούνδουρο τον «Μπάιρον» στη Ρωσία, έψαξα και βρήκα υλικό γιατί οι Ρώσοι τραβούσαν στα βουνά.

Φυσικά μου έδωσε από το αρχείο του ο Μάνος Ζαχαρίας που τραβούσε στον Γράμμο με τον Γιώργο Σεβαστίκογλου και ο Φώτος Λαμπρινός για τον Αρη Βελουχιώτη.

Από την Ταινιοθήκη της Ελλάδος πήρα για την περίοδο Μεταξά και από το Πολεμικό Μουσείο, που έχει σημαντικό αρχείο, για την εισβολή των Γερμανών στην Αθήνα.

Ολο ήταν βωβό, με διαφορετικές λήψεις απ' ό,τι σήμερα, οπότε το μετέγραψα, το έκανα τελεσινέ και βίντεο, έβαλα ήχους. Το δουλεύω δύο χρόνια.

● Οι αφηγητές απαγγέλλουν ποίηση και αποσπάσματα από έργα πνευματικών ανθρώπων και λογοτεχνικά.

Ναι, ξεκινάμε με τον Αγγελο Τερζάκη και έχουμε πολλά ποιήματα από τους Ρίτσο, Λειβαδίτη, Σεφέρη, Ελύτη μέχρι Ι.Μ. Παναγιωτόπουλο.

Μοντάρισα την ταινία με βάση τον ποιητικό λόγο και λειτουργεί πολύ θετικά. Οι απαγγελίες ήταν ιδέα της Σοφίας μου που πάντα της άρεσε να απαγγέλλει ποίηση.

Ακούγονται αντάρτικα τραγούδια και εμβατήρια της εποχής. Ο δίσκος με τα αντάρτικα γράφτηκε στη Γαλλία το 1943-44.

Δεν χρησιμοποίησα τους αγαπημένους Μίκη, Ξαρχάκο γιατί τα τραγούδια τους γράφτηκαν τις επόμενες δεκαετίες.

● Επειτα από εξήντα και πλέον χρόνια δημιουργίας στον ελληνικό κινηματογράφο είστε ικανοποιημένος;

Είμαι Μικρασιάτης γιος του πρωτοπόρου κινηματογραφιστή Γιώργου Καβουκίδη, πνευματικό παιδί του Φιλοποίμενα Φίνου, μαθητής του Ντίνου Κατσουρίδη στη φωτογραφία και στο μοντάζ.

Είμαι από την Κοκκινιά, όπως λέμε οι αριστεροί ακόμα και σήμερα τη Νίκαια, και είμαι περήφανος που είμαι κινηματογραφιστής.

Από εμένα βγήκαν νέα παιδιά. Αυτά να δει η πολιτεία για να καταλάβει τι εστί κινηματογράφος για τον τόπο μας.

Η εποχή του Φίνου

Ενα ανήσυχο πνεύμα που βοήθησε πολλούς

● Γνωρίζετε τον Φίνο από παιδί, πώς θα τον περιγράφατε;

Ο πατέρας μου ήταν συνεργάτης του πριν από το 1940. Ο Φίνος ήταν ανήσυχο πνεύμα. Η πολιτεία δεν τον έχει τιμήσει όπως έπρεπε. Ηταν ο πατέρας του ελληνικού κινηματογράφου.

Μέσα από τη Φίνος Φιλμ βγήκαν σκηνοθέτες, σεναριογράφοι, τεχνικοί, πρωταγωνιστές. Δεν έκανε μόνο εμπορικές ταινίες, όπως λένε. Εχει βοηθήσει τον Κούνδουρο, τον Κακογιάννη, τον Αγγελόπουλο, τον Βούλγαρη, εμένα... Εκανε ταινίες που έβγαζε χρήματα, αλλά ξόδευε. Πλήρωνε σωστά και είχε ψωνάρα με το κατσαβίδι, με τον ήχο. Εστελνε τεχνικούς στους κινηματογράφους και διόρθωναν τον ήχο για να ακούμε σωστά.

Και το πιο σημαντικό, ο Φίνος πέθανε σε νοικιασμένο σπίτι. Ηταν φίλος με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και ποτέ δεν πήγε να ζητήσει κάτι. Ο Καραμανλής ήρθε τότε στη Χίου 53 να τον δει...

● Από τα χρόνια που ήσασταν στα στούντιο της Φίνος, τι έχει γράψει μέσα σας εντονότερα;

Η οικογενειακή σχέση που είχαμε. Ημασταν μια παρέα τεχνικοί, ηθοποιοί. Ημουν ο μικρός Κουβουκιδάκος για τον Μακρή, τη Βασιλειάδου. Είμαστε πενήντα χρόνια φίλοι με τον Γιώργο Μιχαλακόπουλο.

Ποιον να πρωτοθυμηθώ, τη μεγάλη μας Κατίνα Παξινού στο «Νησί της Αφροδίτης», τη Λαμπέτη, τον Σακελλάριο, τον Ντίνο Δημόπουλο, τον Κώστα Βουτσά, τον Ηλιόπουλο, τον Μίμη Πλέσσα, τον Ξαρχάκο.

Θυμάμαι, έγραφε τη μουσική στο «Αμόκ», αλλά τότε ήταν ανήσυχος νεαρός ο Σταύρος, δεν καθόταν να δουλέψει. Ο Φίνος βιαζόταν να τελειώσει. Κάποια στιγμή τον κλείδωσε στο σπίτι για να γράψει κι εμείς του πηγαίναμε φαγητό.

● Και οι τρεις πρωταγωνίστριες, η Τζένη, η Αλίκη και η Ζωίτσα;

Τα κουτσομπολίστικα δεν αληθεύουν. Η εργατικότητα της Αλίκης και της Τζένης ήταν συγκλονιστική.

Οι δυο τους έκαναν ταινίες και με άλλους παραγωγούς αλλά μετά γύριζαν στον Φίνο, γιατί κανείς δεν είχε την ποιότητά του. Η Ζωίτσα, που αγαπούσα πολύ, δεν έφυγε ποτέ.

Ηταν φίλες, θυμάμαι την τραγωδία της Αλίκης όταν πέθανε η Τζένη, μετά της Ζωίτσας για την Αλίκη.

● Οι άντρες πρωταγωνιστές;

Ο Αλέκος Αλεξανδράκης ήταν ο αγαπημένος μου στη Φίνος Φιλμ. Καλός ηθοποιός και ωραίο παιδί. Ποια γυναίκα να μην τον ήθελε.

Και ο Κούρκουλος ήταν πολύ καλός και έκανε ωραία δουλειά μετά στο Εθνικό Θέατρο.

● Ηταν κάποιοι πιο απόμακροι;

Εκείνη την περίοδο, όχι. Απόμακρους γνώρισα στον νέο ελληνικό κινηματογράφο και στην τηλεόραση. Αλλά πολλοί έκαναν το «μπαμ» και εξαφανίστηκαν.

Μια ηθοποιός που λατρεύω και τη γνώρισα από την τηλεόραση είναι η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, συγκλονιστική και δουλευταρού.

Το σινεμά και ο ΣΥΡΙΖΑ

Πέτρινα χρόνια

Ως κινηματογραφιστής πίστευα ότι μια προοδευτική αριστερή κυβέρνηση θα καταλάβει πως ο κινηματογράφος είναι σημαντικός όσον αφορά τον πολιτισμό, την παιδεία, τον τουρισμό.

Εχουμε ταλαντούχους σκηνοθέτες, κινηματογραφιστές, ηθοποιούς. Λοιπόν η κυβέρνηση που ψηφίσαμε έκοψε το 12% από την επιστροφή φόρου. Η επιχορήγηση στο Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου είναι μειωμένη.

Στο μεταξύ έκανε τον φορέα που διαφωνώ κάθετα, το Εθνικό Κέντρο Οπτικοακουστικών Μέσων Ενημέρωσης, το ΕΚΟΜΕ.

Ο αγαπητός κύριος Παππάς θα πρέπει να καταλάβει ότι οι πολλοί φορείς προκαλούν διάσπαση. Ποιος έχει περισσότερη εμπειρία και γνώση από την Ταινιοθήκη της Ελλάδος και το ΕΚΚ;

Και θέλω να απευθύνω έκκληση για την Ταινιοθήκη που εδώ και εξήντα χρόνια προσπαθεί να διασώσει τη φιλμική μνήμη και το κράτος δεν βοηθάει. Ο Γερουλάνος έκοψε τότε την επιχορήγηση και ακόμα υποφέρουμε.

 «Μνήμες»

Ελλάδα 1936-1952

  • Σκηνοθεσία: Νίκος Καβουκίδης
  • Αφήγηση: Γιώργος Μιχαλακόπουλος, Σοφία Ρούμπου, Θανάσης Κουρλαμπάς, Θεοδώρα Σιάρκου, Μαρία Καβουκίδη, Κώστας Κουκουλίνης και η μικρή Σοφούλα.
  • Μουσική: Κώστας Κουκουλίνης.
  • Μοντάζ: Νίκος Καβουκίδης, Γιάννης Τσιολάκης.
  • Ηχος: Γιάννης Τσιολάκης, Βάλια Τσέρου.
  • Μιξάζ: Κώστας Βαρυμποπιώτης

Με τη συμμετοχή του ΕΚΚ και της ΕΡΤ.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα ντοκιμαντέρ σε μορφή βιβλίου
Στις σελίδες του βιβλίου του δεν περιγράφει μια Ελλάδα μακρινή, ωστόσο περιγράφει μια Ελλάδα που προσπαθούμε να ξεχάσουμε γιατί άφησε πολλές ανοιχτές πληγές.
Ενα ντοκιμαντέρ σε μορφή βιβλίου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Καραμανλής κατέφθασε
Μάρτιος 1978. Τριγυρνάμε στους δρόμους της Καλαμάτας μαζί με το συνεργείο και τον Γιώργο Κοζομπόλη, τον πρωταγωνιστή και κεντρικό χαρακτήρα της ταινίας «Ο Γιώργος από τα Σωτηριάνικα», συναντάμε γνωστούς και...
Καραμανλής κατέφθασε
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μνήμη Δήμου Θέου και μιας άλλης εποχής…
Λίγες μέρες μετά τον θάνατο του πρωτοποριακού Δήμου Θέου, ο Φώτος Λαμπρινός θυμάται πώς γύρισαν σε δύσκολες εποχές το ντοκιμαντέρ που έμεινε στην ιστορία, τις «Εκατό Ωρες του Μάη», για τη δολοφονία Λαμπράκη
Μνήμη Δήμου Θέου και μιας άλλης εποχής…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο αφανής ήρωας της Αντίστασης
Ηταν μόλις 21 χρόνων και, όπως εκατοντάδες χιλιάδες πατριώτες, «διψούσε» για να πάρει μέρος στον μεγαλειώδη αντιστασιακό αγώνα του ελληνικού λαού ενάντια στον κατακτητή. Ετσι, στις 22 Δεκεμβρίου 1942, στο...
Ο αφανής ήρωας της Αντίστασης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο αγνοημένος ήρωας
Ανάμεσα στους 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής ήταν και μια τραγική προσωπικότητα, ένας άγνωστος ήρωας, ο Στυλιανός Σκλάβαινας. Σήμερα η «Εφ.Συν.» -τιμώντας την ματωμένη Πρωτομαγιά του ’44- φέρνει στη...
Ο αγνοημένος ήρωας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η ματωμένη 1η Μάη του 1944
Η Πρωτομαγιά που σφράγισε την ιστορία του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα και δικαίως θεωρείται το σύμβολο και το σημείο- σταθμός της ελληνικής Εργατικής Πρωτομαγιάς χρονικά τοποθετείται στον τελευταίο χρόνο...
Η ματωμένη 1η Μάη του 1944

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας