• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    33°C 31.1°C / 35.9°C
    2 BF
    35%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 24.1°C / 31.8°C
    2 BF
    64%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    31°C 29.0°C / 32.1°C
    3 BF
    62%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    30°C 29.7°C / 29.9°C
    3 BF
    45%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    3 BF
    44%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    31°C 27.1°C / 32.0°C
    4 BF
    22%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.3°C / 29.4°C
    3 BF
    23%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    29°C 27.6°C / 31.8°C
    2 BF
    35%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    31°C 28.6°C / 31.8°C
    2 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.9°C / 29.9°C
    1 BF
    48%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.9°C / 31.8°C
    3 BF
    37%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.7°C / 30.6°C
    3 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    2 BF
    78%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    36°C 30.5°C / 35.9°C
    4 BF
    21%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    33°C 29.0°C / 32.8°C
    4 BF
    22%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    28°C 27.8°C / 28.8°C
    3 BF
    66%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    35°C 31.4°C / 36.1°C
    4 BF
    16%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.9°C / 25.3°C
    1 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    26°C 24.2°C / 33.7°C
    3 BF
    91%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    30°C 29.8°C / 29.8°C
    5 BF
    25%

Aποψη μέρους της καλλιεργήσιμης γης με τσάι του βουνού

«Είμαστε μέρα - νύχτα στο χωράφι»

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

«Εφυγα συνειδητοποιημένη από την Αθήνα για το τι θα έρθω να κάνω εδώ. Δεν με έπιασαν τα ψυχολογικά μου ή δεν είχα κάτι άλλο να κάνω. Απλά βαρέθηκα τη ζωή, το τρέξιμο, το άγχος της Αθήνας» λέει η Ελένη Καλογρίδου που μαζί με τον σύζυγό της, Τάκη Πλέσσια, επέλεξαν να γυρίσουν στα πατρώα εδάφη, στη Βυτίνα Αρκαδίας, για να ασχοληθούν με τη βιολογική καλλιέργεια και την εμπορική εκμετάλλευση αρωματικών φυτών, δίνοντας ζωή στα ακαλλιέργητα ιδιόκτητα κτήματά του. Στη Βυτίνα τούς συνάντησα, στο πετρόκτιστο κτίριο όπου πρόκειται να συστεγάσουν το εργαστήριό και την εταιρεία τους, «Αρκαδική».

«Οταν πρωτοήρθαμε, με κοιτούσαν οι συγχωριανοί και έλεγαν “Τι ήρθε να κάνει εδώ η Αθηναία; Ηρθε να καλλιεργήσει; Τι ξέρει από φυτά;” Κι εγώ είκοσι τέσσερα χρόνια δούλευα ως κηποτέχνης, με συνεργασίες με μεγάλες εταιρείες. Αυτό έχω σπουδάσει. Αν η καταγωγή του Τάκη δεν ήταν από εδώ, πιστεύω ότι θα ερχόμουν αντιμέτωπη με διάφορες, πιο σκληρές συμπεριφορές». Τον λόγο παίρνει ο κ. Τάκης Πλέσσιας, συνταξιούχος πλέον και νυν αγρότης: «Ξεκινήσαμε πειραματικά με ελιές – τις πετσόκοψαν τα πρόβατα. Βάλαμε αχλαδιές – μία μία τις σπάζανε. Τώρα, επειδή είμαστε μέρα - νύχτα στο χωράφι, όλα πάνε καλά».

Τα λόγια τους, καθώς ξεκινάμε τη συζήτησή μας, καταδεικνύουν τις νοοτροπίες με τις οποίες έρχονται αντιμέτωποι πολλοί από όσους επιλέγουν να επιστρέψουν στα χωριά τους, την αντίδραση ενός μέρους του ντόπιου πληθυσμού σε κάθε νέο, άρα και άγνωστο, εγχείρημα, αλλά και την πίεση, από την άλλη μεριά, που αισθάνονται με τον επαναπατρισμό και τη δραστηριοποίηση άλλων, ξένων μέχρις στιγμής, στον επαγγελματικό χώρο της περιοχής. «Να σας πω, δεν ήθελα μέχρι τώρα να χρησιμοποιήσω άνθρωπο στη δουλειά μου ξένης εθνικότητας, όχι από ρατσισμό, αλλά από τη διάθεσή μου να δώσω ευκαιρίες σε συντοπίτη μου πρώτα, να μπορέσει κι αυτός να επιβιώσει. Κι αν μετά έχουμε τη δυνατότητα, να πάρουμε κι οποιονδήποτε άλλο. Κανένας δεν δέχεται να ασχοληθεί με τη γη, το θεωρούν υποτιμητικό. Εδώ ακόμη έχουν το όνειρο της Αθήνας. Στην επαρχία πραγματικά οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν την ποιότητα της ζωής τους. Εδώ είναι τελείως διαφορετική, ανθρώπινη».

Η γνωριμία μας έχει ξεκινήσει δυναμικά και οι κουβέντες εναλλάσσονται και συμπληρώνονται μια από τον έναν, μια από τον άλλον. Φαντάζομαι ότι έτσι θα συλλειτουργούν στη δουλειά και στη ζωή. «Οταν φυτέψαμε τα πρώτα φυτά, τρελαθήκαμε. Νομίζαμε ότι είχαμε κάνει κάποιο άθλο. Καθόμουν και τα χάζευα και τώρα κοιτάω πενήντα στρέμματα κατάφυτα και λέω “ακόμη δεν έχουμε τίποτα, ακόμη δεν έχουμε ξεκινήσει”».

– Πώς ξεκίνησε η αλλαγή της ζωής σας; Και γιατί επιλέξατε αρωματικά φυτά και όχι καρυδιές και αμυγδαλιές που σηκώνει ο τόπος;

Εγώ δεν ήμουν ποτέ αγρότης αλλά είχα μια έμμονη ιδέα. Να κατεβάσω αυτοφυές τσάι του Μαινάλου και να το αναπτύξω σαν καλλιέργεια. Είναι δύσκολο εγχείρημα. Ξεκινήσαμε πειραματικά πριν από επτά χρόνια περίπου. Η πρώτη μας ενημέρωση στο θέμα έγινε στην πόλη Γκρενόμπλ της Γαλλίας, γιατί εκεί έχουν καταφέρει να καλλιεργήσουν κάποια αυτοφυή φυτά. Μας είπαν ότι αυτό γίνεται εφικτό, παίρνοντας παραφυάδες από το μητρικό φυτό, χωρίς βεβαίως να το χαλάμε ή να το εκριζώνουμε και σταδιακά το κατεβάζουμε σε πιο χαμηλό υψόμετρο μέχρι τον τελικό χώρο που θέλουμε να το καλλιεργήσουμε. Ετσι και κάναμε. Στην αρχή μας χαλούσαν, αλλά σιγά σιγά καταφέραμε να φτιάξουμε δέκα «μάνες» κι από εκεί και πέρα «σπάζαμε» τα μητρικά πλέον φυτά και βγάζαμε καινούργια. Μέχρι που κάποια στιγμή καταφέραμε να βγάλουμε και καινούργιο σπόρο, τον οποίο στείλαμε σε πιστοποιημένο φυτώριο βιολογικών αρωματικών φυτών –το «Βίωμα» του Δημήτρη Μαχαιρίδη στην Αριδαία– για πιστοποίηση αλλά και για να μας φτιάξει φυτά.

– Πώς επιλέξατε αυτό το φυτώριο, τόσο μακριά από τον τόπο των καλλιεργειών σας;

Η εταιρεία apivita μάς καθοδήγησε στην επιλογή μας όταν ρωτήσαμε για αξιόπιστο, πιστοποιημένο φυτώριο βιολογικών αρωματικών φυτών. Και γνωριστήκαμε από κοντά, όταν συμμετείχα σε ένα συνέδριο σπηλαιολογίας (που είναι η αγάπη μου), που έγινε στην Αριδαία. Να σας τελειώσω όμως την ιστορία. Μετά την επίσκεψή μας, λοιπόν, στην Γκρενόμπλ, επισκεφτήκαμε και την περιοχή της Βρύναινας στη Μαγνησία, για να δούμε τις πρακτικές τους. Εκεί όπως ξέρετε καλλιεργείται το 80% και πλέον της εγχώριας παραγωγής τσαγιού.

– Αποκλειστικά με αυτή την καλλιέργεια ξεκινήσατε;

Ξεκινήσαμε να καλλιεργούμε πειραματικά στις αρχές, στα τέσσερα στρέμματα από τα πενήντα που καλλιεργούμε τώρα, δώδεκα είδη αρωματικών φυτών. Παράλληλα, όμως, με την καλλιέργεια τσαγιού Μαινάλου, καλλιεργούσαμε και το τσάι Ολύμπου, το scardica, που το πήραμε και πάλι από πιστοποιημένο φυτώριο. Το δικό μας είναι το sideritis clandestina (τσάι Μαλεβού ή Ταϋγέτου). Εχουμε πάρει πιστοποίηση για την καλλιέργειά του (παρέκκλιση*) από το υπουργείο Γεωργίας αλλά και τα φυτά μας τρία χρόνια πλέον τώρα πιστοποιούνται από την TUV Hellas. Τα αρωματικά, ξέρετε, έχουν ανάγκη ιδιαίτερης περιποίησης, μην κοιτάτε τι λένε στην τηλεόραση, ότι είναι εύκολα φυτά, ξηροθερμικά. Δεν ισχύει τίποτα απ’ όλα αυτά. Πρέπει να έχεις γνώση και να είσαι από πάνω τους.

– Ποια είδη αρωματικών επιλέξατε για καλλιέργεια;

Βάλαμε τα πέντε είδη τσαγιού που φύονται σε όλη την Ελλάδα (Ταϋγέτου - Μαινάλου, Ολύμπου, μαλοτήρα, Παρνασσού, βλάχικο - sideritis perfoliata), δεντρολίβανο, δίκταμο, δυόσμο, ρίγανη, φασκόμηλο, θυμάρι, χαμομήλι, μέντα. Σχεδόν όλα τα αρωματικά. Με τη μέντα τώρα είμαστε στα σκαριά για μια συνεργασία με Αυστραλία. Γιά να δούμε. Και σας είπα πειραματικά, γιατί φοβόμασταν το κρύο. Δεν ξέραμε πώς θα συμπεριφερθούν τα φυτά, ειδικά το δεντρολίβανο. Αλλά παρότι μερικές φορές φτάσαμε τους μείον δεκαεπτά βαθμούς (βέβαια για λίγες ώρες), ευτυχώς δεν είχαμε κανένα πρόβλημα. Τώρα, όμως, μετά από τρία χρόνια κανονικής πια καλλιέργειας, αποφασίσαμε να επικεντρωθούμε, εδώ στη Βυτίνα, μόνο στην καλλιέργεια του τσαγιού Ταϋγέτου, που από την εμπειρία μας μπορούμε να πούμε ότι είναι το καλύτερο τσάι. Ο,τι άλλο, θα μπει στα κτήματά μας στο χωριό Παναγίτσα, πάλι στην Αρκαδία και στην Κορυφή Μαινάλου. Κάποιοι που επιμένουν ότι αν συνεχίσουμε εδώ με όλες τις καλλιέργειες ποικιλιών τσαγιού θα αλλοιωθεί το υπάρχον οικοσύστημα, έχουν δίκιο.

Η αλήθεια είναι πως πρώτα δοκίμασα το τσάι τους και μετά έψαξα να τους βρω. Βρήκα προϊόντα της εταιρείας τους ΑΡΚΑΔΙΚΗ, σε δύο τα καταστήματα με παραδοσιακά τρόφιμα της Βυτίνας. Μίξη πέντε ποικιλιών τσαγιού σε χάρτινη συσκευασία με zip (συσκευασία που ο καταστηματάρχης δήλωσε ότι δεν την προτιμούν οι πελάτες), τσάι Ολύμπου και φασκόμηλο σε χάρτινη συσκευασία με διάφανο «παραθυράκι» στο ένα, τσάι Ταϋγέτου, ρίγανη με ολόκληρα τα στελέχη στο άλλο, σε διάφανη σακούλα δεμένη με ένα πράσινο βαμβακερό κορδόνι. «Για λόγους ανταγωνισμού, δεν δίνουμε και στους δύο τα ίδια προϊόντα» μου απάντησαν όταν το ανέφερα και η συζήτηση στράφηκε στο τι καινούργιο ετοιμάζουν.

«Σε δύο μήνες θα έχουμε και την άδεια του εργαστηρίου, ως οικοτεχνία και ετοιμαζόμαστε να αλλάξουμε και τις συσκευασίες. Οχι, δεν θα επιλέξουμε γυάλινη. Δεν πουλιέται, ούτε εξάγεται εύκολα, γιατί είναι αρκετό το βάρος και όλα αυτά βαρύνουν το κοστολόγιό μας.

Τώρα είμαστε στα σκαριά ενός καινούργιου προϊόντος. Θα βγάλουμε μια συσκευασία, με δέκα φακελάκια τσαγιού των δύο γραμμαρίων. Θα είναι μια μίξη από ποικιλία τσαγιού Ταϋγέτου και Ολύμπου. Το κουτί θα είναι από χαρτί ανακυκλώσιμο, για να είμαστε μέσα στη φιλοσοφία της βιολογικής καλλιέργειας την οποία ασκούμε στα κτήματά μας, με σεβασμό στη φύση, στο περιβάλλον και στον καταναλωτή».

– Πώς συλλέγετε τα φυτά; Με το χέρι ή με μηχανικό τρόπο;

Το κόψιμο γίνεται με πολλούς τρόπους. Με μηχανικό χλοοκοπτικό, με ψαλίδια ηλεκτρικά και αρκετά με το χέρι.

– Παίζει ρόλο ο τρόπος συλλογής στο τελικό προϊόν;

Σας έχουν μιλήσει για τη άφωνη νύχτα; αντερωτά. Εγώ δεν έχω βγάλει άκρη ακόμη. Το είχα ακούσει σε ένα σεμινάριο βιοδυναμικής καλλιέργειας από μια βοτανολόγο. Δοκιμάσαμε όμως σε κάποιες σειρές φυτών βιοδυναμική καλλιέργεια, δηλαδή να έχεις πρακτικές όπως οι παλιοί που πήγαιναν με τα φεγγάρια. Αφωνη τη λένε, γιατί η νύχτα που θα ξεκινήσεις τη συλλογή των φυτών πρέπει να είναι ήρεμη, να έχει ησυχία, να είναι σε γέμισμα φεγγαριού, να μην ταλαιπωρείς το φυτό... Βέβαια κι εδώ οι παλιοί, αυτό έκαναν. Φύτευαν και συγκόμιζαν στο γέμισμα του φεγγαριού. Υπάρχει όντως διαφορά και φαίνεται στη μυρωδιά των φυτών που είναι πολύ έντονη. Δεν έχεις όμως κανένα άλλο χειροπιαστό αποδεικτικό στοιχείο. Οι αναλύσεις κοστίζουν, δεν γίνεται να κάνουμε και αναλύσεις για να βλέπουμε διαφορές στα ποσοστά περιεκτικότητας αιθέριων ελαίων.

– Στα τοπικά μαγαζιά διαθέτετε τα προϊόντα σας;

Κυρίως ναι. Να φανταστείτε ότι η φετινή σοδειά έχει σχεδόν «φύγει» όλη. Υπάρχουν και κάποιοι ιδιώτες που παίρνουν μεγάλες ποσότητες, δεν ξέρω αν είναι έμποροι ή όχι. Δεν ξέρω τι το κάνουν. Η παραγωγή μας ακόμη είναι μικρή, γύρω στα διακόσια πενήντα κιλά. Μέχρι τώρα είχαμε επιλέξει το σύστημα καλλιέργειας αραιής φύτευσης για να μπορούμε να κάνουμε μηχανικό ξεβοτάνισμα, το οποίο τελικά δεν απέδωσε. Τώρα ξεκινάμε πυκνή φύτευση, ανά εξήντα πόντους. Εχουμε την ελπίδα ότι έτσι ίσως να πνίξουμε τα ζιζάνια. Κυρίως την αγριάδα, αυτή μας κάνει ζημιές. Το ίδιο κάνουν και στη Βόρειο Ελλάδα.

– Αξίζει τον κόπο η προσπάθειά σας; Είστε ευχαριστημένοι με τα αποτελέσματα του εγχειρήματός σας;

Εμείς όχι μόνο δεν θα σταματήσουμε, αλλά θέλουμε να αυξήσουμε τα καλλιεργήσιμα στρέμματά μας. Βέβαια όταν ξεκινάς να ασχολείσαι με την καλλιέργεια αρωματικών, ξεκινάς και είναι μια επικουρική ασχολία, στην πορεία καταλήγει να είναι βιοποριστικό επάγγελμα. Για να το πετύχεις όμως αυτό, πρέπει να έχεις μια καλή καλλιέργεια, τουλάχιστον, πάνω από σαράντα στρέμματα. Θέλει όμως να ασχοληθείς σταδιακά και να προχωράς βήμα το βήμα. Θέλει πολύχρονη εμπειρία. Να βλέπεις το φυτό και να ξέρεις τι σου ζητάει εκείνη τη στιγμή. Αν θέλει νερό ή αν πρέπει να του κόψεις το νερό, αν θα αρρωστήσει σε μια βδομάδα. Αυτή η μόδα που «έπεσε» τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα και μπαίνανε άσχετοι άνθρωποι σε μαζικές καλλιέργειες κατ’ ευθείαν, είναι λάθος. Και δεν αναφέρομαι μονάχα σε καλλιέργειες αρωματικών φυτών. Θυμάστε τι έγινε με τις καλλιέργειες γκότζι μπέρι και ιπποφαούς. Πολλοί άνθρωποι καταστράφηκαν στην αρχή γιατί δεν ήξεραν ούτε τι φυτά είχαν, όχι πώς να τα καλλιεργήσουν. Τώρα προσπαθώ να έρθω σε συνεργασία με μερικούς ακόμη καλλιεργητές και να φτιάξουμε μια ομάδα. Γιατί δουλειές όπως αυτή η συνεργασία που θα ξεκινήσουμε στην Αυστραλία, με πολλά σημεία πώλησης, η πιθανότητα συνεργασίας μας με την εταιρεία apivita που σήμερα ήρθαν σε επαφή μαζί μας, όλα αυτά, προϋποθέτουν παραγωγή ποσοτήτων, συνεχόμενη ροή, ποιότητα και αξιοπιστία του προϊόντος που δίνεις, λέει ο κ. Πλέσσιας.

Θέλω να δώσω μια συμβουλή, έρχεται να συμπληρώσει η Ελένη Καλογρίδου. Οσοι θέλουν να ασχοληθούν με την καλλιέργεια αρωματικών φυτών, χωρίς να το αγαπάνε, γιατί το βλέπουν σαν μια λύση για να βγάλουν λεφτά, να μην το ξεκινήσουν καθόλου. Δεν γίνεσαι πλούσιος από τα αρωματικά. Η Ελλάδα μπορεί και έχει να παράξει πολλά, αλλά πρέπει να παράξει από ανθρώπους που θα αγαπήσουν αυτό που θα κάνουν και θα σκεφτούν, θα σεβαστούν το γεγονός ότι το προϊόν τους θα το φάνε κάποιοι άλλοι άνθρωποι.

* Παρέκκλιση είναι η διαδικασία χορήγησης άδειας καλλιέργειας σε κάποιον αγρότη από τη Διεύθυνση Βιολογικής Γεωργίας του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Αυτό αιτείται ο αγρότης όταν κυρίως δεν υπάρχει διαθέσιμο βιολογικό πολλαπλασιαστικό υλικό και ούτε είναι καταχωρισμένο στην ηλεκτρονική βάση δεδομένων. http://www.minagric.gr/index.php/el/for-farmer/crop-production/polylikomenu/290-polaplasiastikoylikobiologiki-georgia.html

  

 

ΝΗΣΙΔΕΣ
«Οι βοτανικοί παράδεισοι της Ελλάδας»
«Σύμφωνα με τις τελευταίες καταμετρήσεις, πάνω από πέντε χιλιάδες είδη και περίπου χίλια υποείδη φυτών περιλαμβάνονται στην εξαιρετικά πλούσια χλωρίδα και περίπου χίλια από αυτά είναι είδη ενδημικά της...
«Οι βοτανικοί παράδεισοι της Ελλάδας»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Να σου φτιάξω ένα τσάι του βουνού; - Εχεις;
Η παράνομη συλλογή βοτάνων από τα ελληνικά βουνά απειλεί με εξαφάνιση τον εθνικό μας πλούτο, που δεν είναι μόνο δική μας πολιτιστική κληρονομιά, αλλά παγκόσμια. Ερευνες δείχνουν ότι πολλά από τα αρωματικά και...
Να σου φτιάξω ένα τσάι του βουνού; - Εχεις;
ΝΗΣΙΔΕΣ
Καλλιεργώντας με... χειρουργική ακρίβεια
«Το αγρόκτημα του Καλοχωρίου που ανήκει στον Ελληνικό Γεωργικό Οργανισμό (ΕΛΓΟ) ΔΗΜΗΤΡΑ, είναι από τα μεγαλύτερα πειραματικά αγροκτήματα της Ευρώπης, αφιερωμένο αποκλειστικά στον πειραματισμό του ρυζιού, σε...
Καλλιεργώντας με... χειρουργική ακρίβεια
ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι τολμηροί ρυζοπαραγωγοί που επένδυσαν στην έρευνα
Θεριζοαλωνιστικές με GPS, τρακτέρ με λέιζερ και μοντέρνα αυτοκινούμενα ψεκαστικά εξειδικευμένα για το ρύζι και λιπασματοδιανομείς με GPS. Ποτέ άλλοτε δεν είχα δει τέτοια μηχανήματα, αλλά ούτε και ορυζώνες....
Οι τολμηροί ρυζοπαραγωγοί που επένδυσαν στην έρευνα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αβλαβή εντομοκτόνα για τον άνθρωπο και το περιβάλλον
Κάθε που καλοκαιριάζει, αρχίζει ο εφιάλτης με τις σκνίπες, τα κουνούπια και αυτά τα έρποντα καφέ σιχαμένα πράματα -που δεν θέλω να τα ονοματίσω- και στο μυαλό όλων μας είναι το πώς θα τα θανατώσουμε. Ετσι...
Αβλαβή εντομοκτόνα για τον άνθρωπο και το περιβάλλον

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας