Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η μνήμη δεν εκτοπίζεται από τη Μακρόνησο

Η μνήμη δεν εκτοπίζεται από τη Μακρόνησο

  • A-
  • A+

«Κάνε πάντα όσο μπορείς το καλό. Προπάντων αγάπα την ελευθερία.

Και ένα θρόνο να σου δώσουν ακόμα, ποτέ μην προδώσεις την αλήθεια»

Μπετόβεν

Η Μακρόνησος. Ενας χώρος που θυμίζει έντονα και με κατάμαυρα γράμματα τα βασανιστήρια των νικητών στους ηττημένους.

Τη βαναυσότητα και την επίδειξη δύναμης σε ανθρώπους που πίστεψαν σε κάτι. Δίνοντας ό,τι πολυτιμότερο είχαν: τη ζωή τους. Κομμουνιστές, αριστεροί, δημοκρατικοί, στρατιώτες και πολίτες, οι οποίοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με την «αναμόρφωσή» τους.

Με μόνο όπλο τη δύναμη ψυχής, τις ιδέες και τις ελπίδες τους. Ενας χώρος που πρέπει να παραμείνει ζωντανός για να μην ξεχάσουμε. Εμείς, τα παιδιά μας και οι επόμενες γενιές.

Το υπουργείο Πολιτισμού και οι αρμόδιοι φορείς πρέπει άμεσα να λάβουν τις αναγκαίες εκείνες πρωτοβουλίες και να προχωρήσουν στις απαραίτητες ενέργειες ώστε να αποσταλεί στην UNESCO το απαραίτητο υλικό τεκμηρίωσης που θα αναδεικνύει την ουσιαστική ανάγκη για να συμπεριληφθεί η Μακρόνησος ανάμεσα στα μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς ανά τον κόσμο υπό την αιγίδα της UNESCO.

Είναι καθήκον όλων μας. Για εκείνους, για εμάς και για τους επόμενους. Κυρίως όμως για εκείνους που έμειναν εκεί, κοιτάζοντας ψηλά τον ήλιο μέχρι την τελευταία τους στιγμή.

«O αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία»

«O αγώνας του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία είναι ο αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη».

Ο Μίλαν Κούντερα μπορεί να μην ήξερε την ιστορία της Μακρονήσου, αλλά αυτή η διατύπωση ταιριάζει απόλυτα στο παράδειγμα της Μακρονήσου.

Η ιστορία της Μακρονήσου είναι μια μαύρη «σκιά» στη νεότερη ελληνική Ιστορία.

Μια «σκιά» που αργά ή γρήγορα πρέπει να φωτιστεί. Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε την ιστορία του λαού μας σε εποχές από κάθε άποψη θρυμματισμένες.

Η Μακρόνησος είναι ένα «ενθύμιο» και παράλληλα ένα «κουφάρι» στην ιστορική και συλλογική μας μνήμη.

Σε αμφότερες όμως τις περιπτώσεις «ζωντανό». Στην πρώτη περίπτωση, αποτελώντας σημείο αναφοράς τόσο για εμάς όσο και για τις επόμενες γενιές, που δεν πρέπει με τίποτα να ξεχάσουν τα όσα συνέβησαν εκεί.

«Τόπος μνήμης γι’ αυτούς που έζησαν όλη τη φρικαλεότητα της περιόδου 1946-1953, αλλά και για όλους εκείνους τους Ελληνες, κυρίως για τις νέες γενιές, γιατί είναι σύμβολο καταδίκης του Εμφυλίου Πολέμου, όλων των βασανιστηρίων, βωμός ελευθερίας της σκέψης και ιδεών».

Στη δεύτερη περίπτωση, αποτελώντας ένα από τα τελευταία ζωντανά «κουφάρια» διατήρησης της ιστορικής μνήμης.

Ενας χώρος που σήμερα είναι αφημένος στην τύχη του και στη στοχευμένη παραχάραξη της Ιστορίας με τους γνωστούς λίγο-πολύ σε όλους μας «αναθεωρητικούς» λόγους.

Ας θυμηθούμε τον Θέμο Κορνάρο, έναν από τους σημαντικότερους Ελληνες λογοτέχνες με «θητεία» στη Μακρόνησο που είχε πει σε ανύποπτο χρόνο:

«Aν αξίζει κανείς να ζήσει, είναι για να πει κάποτε την αλήθεια!» [Γ. Πικρός (Μαγιάκης), «Το χρονικό της Μακρονήσου», Σύγχρονη Εποχή, 2013»].

Υποτίθεται πως έχουν ληφθεί κάποια μέτρα, έστω και τυπικά, από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 για τη σωτηρία του νησιού, αλλά μάλλον κανείς δεν φαίνεται να τους δίνει και μεγάλη σημασία.

Το προεδρικό διάταγμα του 1995 (αρ. φύλλου 895, 1η Νοεμβρίου 1995) για τη χωροθέτηση χρήσεων γης και η κήρυξη του νησιού ως «ιστορικού τόπου», από τη Μελίνα Μερκούρη και το υπουργείο Πολιτισμού δεν έχουν αποτρέψει το όργιο παρατυπιών στο νησί.

Υπάρχουν, παρά τις απαγορεύσεις, τα πάντα:

«Kτίρια ολοκαίνουργια με κεραμοσκεπή, κεραίες τηλεόρασης, παρκαρισμένα αυτοκίνητα, μαντριά που το μήκος τους ξεπερνάει μαζί με την περίφραξη το ένα χιλιόμετρο. Ανακαινισμένα πέτρινα κτίρια με πόρτες και κλειδαριές κοντά στη ζώνη απόλυτης προστασίας του νησιού, με τους επιθεωρητές, σύμφωνα με το δημοσίευμα της εφημερίδας να συναντούν «μια μπετονιέρα που χρησιμοποιείται για την κάλυψη ενός τοίχου από πέτρα που προέρχεται από τα γύρω μισογκρεμισμένα κτίρια τα οποία βρίσκονται στη ζώνη απόλυτης προστασίας» («Εφημερίδα των Συντακτών», 15-16 Ιουλίου 2017, «Eξορίζεται η μνήμη»).

Τι ήταν η περιβόητη αναμόρφωση

Παραμένει ιστορικό ως τεκμήριο με μεγάλα αναπάντητα ερωτήματα το περίφημο ψήφισμα (ΟΓ΄-10/1949) «Περί μέτρων εθνικής αναμορφώσεως».

Μερικά σημεία:

«Συνίσταται αυτόνομος Οργανισμός αποτελών νομικόν πρόσωπον δημοσίου δικαίου, υπό την επωνυμίαν “Οργανισμός Αναμορφωτηρίων Μακρονήσου” με έδραν τας Αθήνας, υπαγόμενος υπό την εποπτείαν πενταμελούς συμβουλίου, αποτελούμενου εκ των Υπουργών Δικαιοσύνης, Στρατιωτικών, Παιδείας, Δημοσίας Τάξεως, Τύπου και Πληροφοριών […]. Σκοπός του Ανωτέρω Οργανισμού είναι η διά της διαφωτίσεως και διαπαιδαγωγήσεως αναμόρφωσις των εις αυτό υπό του Κράτους παραπεμπομένων ατόμων συμφώνως ταις διατάξεσι του παρόντος Ψηφίσματος […].

Εις την δικαιοδοσίαν του Οργανισμού τούτου υπάγονται από της ισχύος του παρόντος:

α) Οι στρατιωτικοί εν γένει πλην μονίμων, δι ους κρίνεται επιβεβλημένη η παραπομπή εις τον Οργανισμόν προς αναμόρφωσιν.

β) Οι υπό των Επιτροπών Ασφαλείας του Κράτους, βάσει της κείμενης νομοθεσίας, εκτοπιζόμενοι ως επικίνδυνοι διά το εθνικόν καθεστώς, της αποφάσεως περί εκτοπίσεως επεχούσης θέσιν παραπομπής εις τον Οργανισμόν. 

γ) Οι υπό των στρατιωτικών αρχών συλλαμβανόμενοι ως ύποπτοι πράξεων στρεφόμενων κατά της ασφάλειας των στρατιωτικών τμημάτων, εφόσον ήθελον παραπεμφθή εις τον Οργανισμόν δι’ αποφάσεως των Επιτροπών Ασφαλείας του τόπου της συλλήψεως.

δ) Οι αυθορμήτως παρουσιαζόμενοι ή συλλαμβανόμενοι συμμορίται, εφ’ όσον κρίνονται παραπεμπτέοι υπό των στρατιωτικών αρχών.

ε) Οι δυνάμει του παρόντος ψηφίσματος παραπεμπόμενοι εις τον Οργανισμόν κατάδικοι και υπόδικοι […].

Απαντες οι κατά την δημοσίευσιν του παρόντος διατελούντες εν εκτοπίσει ως ενεχόμενοι εις αντεθνικάς ενεργείας ή ως επικίνδυνοι εις το εθνικόν καθεστώς, ως και οι προληπτικώς συλληφθέντες υπό του Υπουργείου Δημοσίας Τάξεως και των στρατιωτικών αρχών, περιέχονται υπό της ισχύος του παρόντος εις την δικαιοδοσίαν του συνιστώμενου Οργανισμού».

Τι μας θυμίζει το παραπάνω ψήφισμα – προγενέστερα

Το «ιδιώνυμο» του Βενιζέλου. Τον περίφημο 4229 του Ιουλίου 1929 που έβαλε κάτω από νομικό πλαίσιο και «στήριξη» την καταδίωξη των κομμουνιστικών ιδεών.

Φυσικά, περιείχε αναφορές όπως άλλωστε θα ήταν λογικό στα θέματα και τα ζητήματα εκτόπισης των κομμουνιστών που ήταν επικίνδυνοι για το καθεστώς.

«Οστις επιδιώκει την εφαρμογήν ιδεών εχουσών ως έκδηλον σκοπόν την διά βίαιων μέσων ανατροπήν του κρατούντος κοινωνικού συστήματος, ή την απόσπασιν μέρους εκ του όλου της Επικρατείας, ή ενεργεί υπέρ της εφαρμογής αυτών προσηλυτισμόν τιμωρείται με φυλάκισιν τουλάχιστον εξι μηνών.

»Προς τούτοις επιβάλλεται διά της αποφάσεως και εκτοπισμός ενός μηνός μέχρι δύο ετών εις τον τόπον εν αυτή οριζόμενον […]. Ο εκτοπισμός ενεργείται μετά την έκτισιν πάσης κύριας ποινής στερήσεως της προσωπικής ελευθερίας, επιμελεία του Εισαγγελέως ή του παρά τω στρατιωτικώ δικαστηρίω Επιτρόπου. Ο παραβαίνων την περί εκτοπισμού διάταξιν της αποφάσεως και αναχωρών εκ του εν αυτή προσδιορισμένου τόπου τιμωρείται διά φυλακίσεως».

Τι μας θυμίζει το παραπάνω ψήφισμα – μεταγενέστερα

Τον εκτοπισμό χιλιάδων δημοκρατικών πολιτών από το 1950 και ύστερα, εφαρμόζοντας το τελευταίο (ε) κομμάτι του ψηφίσματος, κάτι οποίο εφαρμόστηκε μετά μανίας από το 1967 μέχρι το 1974, όταν χιλιάδες πολιτικοί κρατούμενοι εκτοπίστηκαν ακόμη και στα πιο απόμακρα μέρη λόγω των πολιτικών και ιδεολογικών τους φρονημάτων.

Πώς είδαν το παρών ψήφισμα (στην πράξη…) οι εκπρόσωποι του αστικού κόσμου της εποχής

Είναι ένας χώρος όπου τραγικοποιήθηκε η Ιστορία, με την έννοια ότι τόσο για τους βασανιστές όσο και για τους βασανιζόμενους μίλησαν οι πράξεις.

Ενα ιστορικό «πείραμα» αναμόρφωσης, το οποίο στιγμάτισε τη σύγχρονη ελληνική ιστορία. Αλλωστε η αλήθεια είναι πάντα γυμνή.

Ο χώρος τούτος σήμερα μοιάζει με ένα «πτώμα» που πολλά όρνεα παραμονεύουν για να το κατασπαράξουν. Να ασελγήσουν στο ιστορικό χτες, στο πολιτικό σήμερα και στον συνδυασμό και των δύο αύριο.

Ας κάνουμε μια προσπάθεια να θυμηθούμε:

 Αντιπρόεδρος της Βουλής των Λόρδων Τεϊνχαμ (1949): «To υπέροχο αυτό πείραμα θα μπορούσαν να το μιμηθούν πολλαί χώραι».

◆ Παναγιώτης Κανελλόπουλος (1949): «Στο ξερονήσι αυτό εβλάστησε η Ελλάς ωραιοτέρα από κάθε άλλη φορά».

◆ Δεξιός εκλεκτός λογοτέχνης (1947): «Πότε ολόκληρη η Ελλάδα μας θα γίνει Μακρόνησος και όλοι οι Ελληνες Μακρονησιώτες σαν τα παιδιά του Β΄ Τάγματος;»

◆ Εφημερίδα «Φιγκαρό» (Μάρτιος 1950). Ερώτηση της Γαλλίδας δημοσιογράφου Ντομινίκ Οκλαίρ προς τον βασιλιά Παύλο για το θέμα της Μακρονήσου. Απάντηση: «Noμίζω και ελπίζω ότι όλα εκεί είναι καλά καθ’ όσον με πληροφόρησαν και με διαβεβαίωσαν».

Πώς είδαν το παρόν ψήφισμα (στην πράξη…) κάποιοι «θαμώνες» της Μακρονήσου

◼ Ο Γιάννης Ρίτσος έγραψε: «Ο κρατούμενος κοιμάται μάγουλο με μάγουλο με το θάνατο».

◼ O Mενέλαος Λουντέμης έγραψε: «Το έγκλημα γίνεται με πρωινή γυμναστική».

Tι στο καλό όμως ήταν η Μακρόνησος; Tι ήταν τα αναμορφωτήρια; Οι κλωβοί, τα σύρματα, οι αμετανόητοι; Τα τρελάδικα;

Μια Ελλάδα η οποία «βλάστησε» και «αναγεννήθηκε» πάνω σε ένα ξερονήσι;

Το μόνο σίγουρο είναι πως πρόκειται για έναν χώρο σημαντικής ιδεολογικής και πολιτιστικής κληρονομιάς που πρέπει να σωθεί από τη βορρά της ιστορικής «λήθης». Mε κάθε τρόπο, κόπο και πόνο.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Οι αποκαλύψεις οδήγησαν τους δημοσιογράφους στο κελί
Η «Μάχη» αποτέλεσε το επίσημο όργανο του Σοσιαλιστικού Κόμματος-ΕΛΔ και το πρώτο φύλλο της εκδόθηκε το '41. Μια εφημερίδα που αποτέλεσε την αιχμή του δόρατος για τον Τύπο των αρχών της δεκαετίας του 1950 στην...
Οι αποκαλύψεις οδήγησαν τους δημοσιογράφους στο κελί
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Οι πόλεμοι της μνήμης
Είναι καμιά φορά περίεργο να ξεκινάς ένα άρθρο που έχει να κάνει με την τρέχουσα πολιτική επικαιρότητα με στίχους του Τ.Σ. Ελιοτ. Το βάθος του λόγου του Ελιοτ έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το τετριμμένο και το...
Οι πόλεμοι της μνήμης
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο ρόλος της Eκκλησίας στη Μακρόνησο
Η μαρτυρία του Γιάννη Παπανικολάου για τον παπά της Μακρονήσου, που υπάρχει στο βιβλίο του Λεύτερη Ραυτόπουλου «Το μήκος της νύχτας 48-50», είναι πλήρως κατατοπιστική: «Οι αλφαμίτες, το Αλφα δύο και ο...
Ο ρόλος της Eκκλησίας στη Μακρόνησο
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Οι 300 λέξεις που προκάλεσαν διεθνή πολιτικό σάλο
Σήμερα είναι μέρος ενός τουριστικού περιπάτου. Μια διαδρομή για ρέκτες της Ιστορίας, τουρίστες που αγκομαχούν στην ανηφόρα μπροστά στην πύλη ενός πύργου, μέρος των κάστρων της Θεσσαλονίκης. Κανείς δεν μπορεί...
Οι 300 λέξεις που προκάλεσαν διεθνή πολιτικό σάλο
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
Ετοιμες να αποκαταστήσουν την ιστορική μνήμη οι... μπουλντόζες
​Αποφασισμένο να βάλει τάξη στο ιστορικό νησί της Μακρονήσου φαίνεται το υπουργείο Περιβάλλοντος. Με «μπούσουλα» το σχετικό Προεδρικό Διάταγμα έστειλε τους επιθεωρητές Περιβάλλοντος και Δόμησης. Είναι το πρώτο...
Ετοιμες να αποκαταστήσουν την ιστορική μνήμη οι... μπουλντόζες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Να γίνει μνημείο η Μακρόνησος
Εχουν ειπωθεί τόσα πολλά για εκείνον τον ξερότοπο πέρα από το Λαύριο, που πιθανώς έστω και μία κουβέντα παραπάνω να μην έχει καμία ουσία και σημασία, με την έννοια εκείνης της ουσιαστικής λύσης που θα κάνει...
Να γίνει μνημείο η Μακρόνησος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας