Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οικουμενικός συγγραφέας

Αριστερά: ο Νίκος. Καζαντζάκης πρωτοετής φοιτητής στην Αθήνα (1902). Δεξιά: Το ζεύγος Ελένη και Νίκος Καζαντζάκης στο σπίτι τους στην Αίγινα (1941)

Οικουμενικός συγγραφέας

  • A-
  • A+

Ο συγγραφέας του «Βίου και της Πολιτείας του Αλέξη Ζορμπά» κανονικά έπρεπε να είχε αρχίσει τη σταδιοδρομία του ως δικηγόρος και όχι ως συγγραφέας ή δημοσιογράφος. Δικηγόρο τον ήθελε και ο πατέρας του, καπετάν Μιχάλης, με τον οποίο ο Καζαντζάκης είχε μια πολύ ιδιαίτερη σχέση.

Στις σφαγές του 1889, τον πήρε από το χέρι κατά το ξημέρωμα της πρώτης αιματοβαμμένης νύχτας, τον πήγε στην πλατεία με τα λιοντάρια και τον έβαλε να προσκυνήσει τα παγωμένα πόδια των κρεμασμένων από τους Τούρκους παλικαριών, στον θεόρατο πλάτανο.

Τότε η Κρήτη ήταν ακόμη τουρκοκρατούμενη και μαχόταν για λευτεριά. Εκείνη η εικόνα και η εμπειρία δεν έφυγαν ποτέ ούτε από τη σκέψη του ούτε από την καρδιά του.

Τα μετουσίωσε σε πνοή ελευθερίας, εθνικής και ατομικής, και σε συνείδηση περηφάνιας και αξιοπρέπειας που φαίνονταν σε όλα του τα λογοτεχνήματα.

Ο Νίκος Καζαντζάκης γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης στις 18 Φεβρουαρίου 1883. Πήρε πράγματι με άριστα το πτυχίο του από τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (μάλιστα το πτυχίο του φέρει και την υπογραφή του Κωστή Παλαμά ως γενικού γραμματέως του Πανεπιστημίου Αθηνών).

Το 1907-1908 έκανε στο Παρίσι μεταπτυχιακές σπουδές στη λογοτεχνία και στη φιλοσοφία, με καθηγητή τον Ανρί Μπερξόν που πολύ τον επηρέασε.

Εκεί έγραψε την πραγματεία «Ο Φρειδερίκος Νίτσε εν τη Φιλοσοφία του Δικαίου και της Πολιτείας», που προόριζε ως τη διατριβή του, για να γίνει καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Ο πρώτος του γάμος, με τη Γαλάτεια Αλεξίου, έρωτα των παιδικών του χρόνων, ήταν ατυχής και δυστυχής και κατέληξε σε διάσταση και διαζύγιο.

Την ευτυχία και τις γόνιμες συνθήκες συγγραφής και μεγαλείου βρήκε ο Καζαντζάκης στη δεύτερη σύζυγό του Ελένη, το γένος Σαμίου.

Ο Καζαντζάκης ταξίδεψε πολύ στην Ελλάδα, ηπειρωτική και νησιωτική, για να γνωρίσει «τη συνείδηση της γης και της φυλής μας», όπως έλεγε ο ίδιος, να δει «από κοντά τους ανθρώπους της και τους τόπους της, να βυθισθεί στην ιστορία, στην παράδοση, στο μύθο της».

Παράλληλα, ταξίδεψε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και σε τόπους της Μέσης Ανατολής. Εφθασε μέχρι τη Σιβηρία, την Ιαπωνία και την Κίνα και τις εντυπώσεις τις κατέγραψε στα αντίστοιχα βιβλία. Ειδικά με την Κύπρο συνδέθηκε πολύ και τάχθηκε σταθερά υπέρ των αγώνων της για ελευθερία.

Σπουδαιότατης εθνικής σημασίας είναι η αποστολή του στον Καύκασο το 1919 για τον επαναπατρισμό στην Ελλάδα των εκεί Ελλήνων που υπέφεραν μετά την επικράτηση του κομμουνισμού από το 1917 στη Ρωσία. Τον είχε στείλει ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αφού τον διόρισε γενικό διευθυντή του υπουργείου Περιθάλψεως.

Μετέφερε τότε στην Ελλάδα, μέσα σε τεράστιες δυσκολίες, 150.000 Ελληνες και τους εγκατέστησε στη Μακεδονία και στη Θράκη. Μαζί του πήρε τότε και τον Γιώργη Ζορμπά (σ.σ. τον μυθιστορηματικό Αλέξη Ζορμπά).

Εγραφε από πολύ νωρίς (1906) δοκίμια και άλλα κείμενα σε περιοδικά. Ασχολήθηκε με όλα τα είδη του λόγου. Εγραψε ποίηση («Οδύσεια», «Τερτσίνες»), μυθιστορήματα («Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», «Ο Καπετάν Μιχάλης», «Ο τελευταίος πειρασμός», «Ο Φτωχούλης του Θεού», «Οι Αδερφοφάδες», «Αναφορά στον Γκρέκο», «Ο Βραχόκηπος», «Τόντα Ράμπα», «Μέγας Αλέξανδρος», «Στα Παλάτια της Κνωσού»). Αλλά και θεατρικά έργα και τραγωδίες («Προμηθέας Πυρφόρος», «Προμηθέας Δεσμώτης», «Προμηθέας Λυόμενος», «Κούρος», «Οδυσσέας», «Μέλισσα», «Χριστός», «Ιουλιανός ο Παραβάτης», «Νικηφόρος Φωκάς», «Κωνσταντίνος ο Παλαιολόγος», «Καποδίστριας», «Χριστόφορος Κολόμβος», «Σόδομα και Γόμορρα», «Βούδας») και φιλοσοφικές πραγματείες («Ασκητική», «Συμπόσιον»). Πολύ σημαντικές θεωρούνται και οι μεταφράσεις του («Θεία Κωμωδία» του Δάντη) αλλά και οι διασκευές του σε μεγάλο αριθμό παιδικών βιβλίων.

Παρά το γεγονός ότι ήταν ένας αναχωρητής, αναμείχθηκε και στα κοινά, ακόμη και στην πολιτική ζωή της Ελλάδας.

Από το τέλος του 1945 για περίπου 40 ημέρες διετέλεσε υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου στην Κυβέρνηση Θεμιστοκλή Σοφούλη. Παραιτήθηκε, μη αντέχοντας «τα αιτήματα για ρουσφέτια».

Υπήρξε δημοτικός σύμβουλος στον Δήμο Αθηναίων και τμηματάρχης της UNESCO στο Παρίσι (1947-1958), από όπου και πάλι μόνος του παραιτήθηκε.

Βασικός άξονας των βιβλίων του είναι η εσωτερική ελευθερία και η αξιοπρέπεια του ανθρώπου, η κοινωνική δικαιοσύνη, η τόλμη, «να κοιτάζεις άφοβα το φόβο, να ζεις τη ζωή των θνητών και να συμπεριφέρεσαι σαν να είσαι αθάνατος, να αγωνίζεσαι για την καταξίωση της ψυχής, μιας ψυχής διαρκώς πεινασμένης και ανικανοποίητης, που κατατροπώνει και κατατρώει τη σάρκα και οδηγεί σε πνευματική υπέρβαση και λύτρωση».

Η ζωή του, λέει ο ίδιος, «ήταν ένας κακοτράχαλος ανήφορος που τον ανέβαινε η σαρανταπληγιασμένη ψυχή του για να φτάσει τον σκοτεινό, τον μυστηριώδη, όγκο του Θεού».

Για τις απόψεις του καταπολεμήθηκε και από την πολιτεία και από την Εκκλησία. Η πολιτεία με τις επεμβάσεις της ματαίωσε τη σίγουρη απονομή σ’ αυτόν του Βραβείου Νόμπελ.

Τη δεκαετία του 1950, η Εκκλησία της Ελλάδος άρχισε διαδικασία αφορισμού του, αλλά δεν τόλμησε να προχωρήσει στην πράξη.

Το 1968 ο Οικουμενικός Πατριάρχης Αθηναγόρας είπε ότι τα βιβλία του Νίκου Καζαντζάκη κοσμούν την Πατριαρχική Βιβλιοθήκη.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής καταδίκασε το βιβλίο του «Ο Καπετάν Μιχάλης Μαυρίδης» (σ.σ. «Μαυρίδης» ήταν το όνομα του εκδότη, το οποίο αναγραφόταν χαμηλά στο εξώφυλλο και στον κύριο τίτλο του βιβλίου, αλλά εξελήφθη ως μέρος του τίτλου και κατεδικάσθη και αυτό).

Το 1983 η ίδια Εκκλησία κυκλοφόρησε διδακτικό βιβλίο με αποσπάσματα από τον «Καπετάν Μιχάλη», «για να μάθουν τα Ελληνόπουλα της Αμερικής καλά Ελληνικά και να φρονηματίζονται πατριωτικά και εθνικά».

Το Βατικανό ανέγραψε το μυθιστόρημά του «Ο τελευταίος πειρασμός» στον «Κατάλογο Απαγορευμένων Βιβλίων» (τον οποίο κατήργησε λίγο αργότερα).

Μυθιστορήματα του Νίκου Καζαντζάκη έγιναν σπουδαίες κινηματογραφικές ταινίες και ακόμη, εκτός από τα καθαρώς θεατρικά του έργα, διασκευάστηκαν και παρουσιάστηκαν στο θέατρο.

Σήμερα θεωρείται διεθνώς ένας οικουμενικός συγγραφέας. Μεταφράστηκε σε περισσότερες από εξήντα γλώσσες και διαλέκτους.

Στις διάφορες περιόδους της ζωής του, εκτός από το Ηράκλειο, έζησε στην Αθήνα, στην Αίγινα, σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις και κατέληξε στην Αντίμπ της νότιας Γαλλίας, που ήταν αρχαία ελληνική αποικία με το όνομα «Αντίπολις» και έμοιαζε της Κρήτης.

Αυτή η ομοιότητα τον κράτησε εκεί τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Τον καιρό της γερμανικής κατοχής έμενε στην Αίγινα.

Ο Νίκος Καζαντζάκης πέθανε στις 26 Οκτωβρίου 1957 στην Πανεπιστημιακή Κλινική του Φράιμπουργκ της Γερμανίας, κατά το ταξίδι της επιστροφής του από την Ιαπωνία και την Κίνα.

Νεκρός μεταφέρθηκε στην Αθήνα και μετά στην Κρήτη. Τάφηκε στην Τάπια Μαρτινέγκο, πάνω στα βενετσιάνικα τείχη του Ηρακλείου.

Στον τάφο του έχει χαραχθεί το γνωμικό που εκείνος είχε από πριν γράψει: «Δε φοβούμαι τίποτα. Δεν ελπίζω τίποτα. Είμαι λέφτερος».

Ο τάφος του έγινε παγκόσμιο πνευματικό προσκύνημα. Η φετινή χρονιά, 60 χρόνια από τον θάνατό του, έχει ανακηρυχθεί επίσημα «Ετος Καζαντζάκη».

Ο Καζαντζάκης και οι γυναίκες της ζωής του

ΝΗΣΙΔΕΣ
Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος
Στο τελευταίο βιβλίο του Αγγελου Σινάνη «Τα μεταλλεία της Αντιπάρου - 19ος, 20ός αιώνας», μέσα από τη μη καταγεγραμμένη έως τώρα ιστορία των μεταλλείων του μικρού αυτού νησιού της Μανταλένας, ανασύρεται μια...
Πέρα από τη «Μανταλένα» η πραγματική Αντίπαρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Τον κόσμο θα τον σώσουν οι ανίσχυροι»
​Oι περισσότεροι στο άκουσμα του ονόματος της Κυράς της Ρω σκεφτόμαστε μια ηλικιωμένη γυναίκα, πάνω σε ένα μικρό νησί, με μία ελληνικη σημαία στα χέρια. Και έτσι ήταν πράγματι. Ωστόσο οι περισσότεροι...
«Τον κόσμο θα τον σώσουν οι ανίσχυροι»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Βουτιά στην Ιστορία, μέσα από τη διαδρομή ενός... Σουηδού!
Αν και οι ιστοριογράφοι το έχουν επισημάνει εδώ και δεκαετίες, η μικροϊστορία είναι ένας κλάδος που αναπτύσσεται και εδραιώνεται σιγά σιγά στη συνείδηση τόσο των επιστημόνων όσο και των πολιτών. Το νέο βιβλίο...
Βουτιά στην Ιστορία, μέσα από τη διαδρομή ενός... Σουηδού!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Καζαντζάκης, η Αγγλία και η πρώτη μέρα του πολέμου
Καθώς τα πολεμικά αεροπλάνα διασχίζουν τον ουρανό της Ευρώπης, Ιούλιο έως Νοέμβριο του 1939, παραμονές του Μεγάλου Μακελειού, έτσι αποκαλεί τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Νίκος Καζαντζάκης θα βρεθεί στην Αγγλία....
Ο Καζαντζάκης, η Αγγλία και η πρώτη μέρα του πολέμου
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ο κόσμος είναι όνειρο, ρακή ’ναι η ζωή...»
Ο Νίκος Καζαντζάκης δοκιμάστηκε από νωρίς στον χώρο της φιλοσοφίας με την «Ασκητική» (1927), όπου συνέθεσε ένα ολοκληρωμένο φιλοσοφικό σύστημα με έντονες στοχαστικές αναζητήσεις. Για να εκφράσει την κοινωνική...
«Ο κόσμος είναι όνειρο, ρακή ’ναι η ζωή...»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο Καζαντζάκης και οι γυναίκες της ζωής του
Το εύρος και η ποικιλία του έργου του Νίκου Καζαντζάκη είναι ανεξάντλητα. Ολα ανυπολόγιστα σε μέγεθος και αξία. Με αφορμή το έτος Καζαντζάκη (2017), η «Εφ.Συν.», μέσω αυτού του αφιερώματος, αναδεικνύει μία...
Ο Καζαντζάκης και οι γυναίκες της ζωής του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας