Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενδοσκόπηση και αυτογνωσία

Ενδοσκόπηση και αυτογνωσία

  • A-
  • A+

Στέλιος Βαρβαρέσος

Η χαμένη τέχνη του ταξιδιού. Από τον ταξιδιώτη στον τουρίστα.

Ενας εναλλακτικός οδηγός αναζήτησης.

Εκδόσεις Παπαζήση

ISBN: 978-960-02-3317-9, σχήμα: 14Χ21, σελ.: 608, τιμή: 28,00 ευρώ,

Αθήνα 2017

Ο Στέλιος Ι. Βαρβαρέσος είναι καθηγητής Οικονομικής και Πολιτικής του Τουρισμού στη Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας, στο ΑΤΕΙ Αθήνας, και πραγματοποίησε τις μεταπτυχιακές σπουδές του (DEA, Διδακτορικό) στο Παρίσι, όπου έζησε οκτώ χρόνια.

Από το 1988 ταξιδεύει, εκτός της Ευρώπης, σε χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής, έχοντας υιοθετήσει τον «Δρόμο» ως το σημαντικότερο ίσως πεδίο παρατήρησης και έρευνας ενός μελετητή του ταξιδιού και του τουρισμού.

Στο Παρίσι αρχίζει η ουσιαστική ανάγνωση του κόσμου, εκεί διαπιστώνει τη βαθύτερη ανάγκη του ατόμου για την αναζήτηση, την ανακάλυψη, το ταξίδι.

Σ’ αυτή την πόλη, οι εσωτερικές του αναζητήσεις τον μετατρέπουν σ’ έναν flâneur. Ασκοπα περιφερόμενος από συνοικία σε συνοικία, σιγά σιγά μεταμορφώνεται σ’ έναν κρυφό αστικό ταξιδιώτη που επιχειρεί να ακολουθήσει τις μυστικές διαδρομές του Χέμινγουεϊ, του Χένρι Μίλερ, του Μπρασάιγ, του Πικάσο, του Μπρετόν, του Μποντλέρ, του Μερσιέ, του Ντουανό, του Πρεβέρ, της Γερτρούδης Στάιν…

Το πρώτο μεγάλο ταξίδι μύησης τον οδηγεί το 1988 από το Παρίσι στη Νοτιοανατολική Ασία, όπου με «μετρονόμο» τη βραδύτητα, χωρίς συγκεκριμένη ημερομηνία επιστροφής και χωρίς ουσιαστικό πρόγραμμα, εθίζεται στη μαγεία της Απω Ανατολής.

Στη συνέχεια ακολουθούν άλλα ταξίδια του, σε μακρινούς τόπους, μοναστήρια ή μνημεία, όπως στο Τασιλούμπο, την Ποτάλα και το Ντρέπουνγκ (Θιβέτ), το Μάτσου Πίτσου (Περού), το Τιαχουανάκο (Βολιβία), την Μπενάρες και την Πούσκαρ (Ινδία), το Μανταλέι και την Πανγκάν (Βιρμανία), τα παλάτια της Ανγκόρ (Καμπότζη), το Μπορομπουντούρ (Ιάβα/Ινδονησία), το Λαμαγιούρου και το Τικσέ (Λαντάκ), το Τζενέ και το Τιμπουκτού (Μάλι), την Τάμπουλα και την Καταραγκάμα (Κεϊλάνη)…

Η συγγραφή αυτού του βιβλίου αποτελεί, σύμφωνα με τον συγγραφέα, μια απόπειρα ταξιδιωτικής απογραφής, μια τακτοποίηση ανάκατων εικόνων και λογαριασμών, μια αποκωδικοποίηση εμπειριών, αναζητήσεων, σκέψεων, συναισθημάτων… που δημιουργεί στον ίδιο η έννοια του ταξιδιού, έχοντας σαν πυξίδα την ταξιδιωτική του εμπειρία σε τέσσερις ηπείρους.

Επιπρόσθετα, η επαγγελματική του ενασχόληση με την επιστημονική μελέτη και έρευνα του τουρισμού τού δημιουργεί διαρκώς επιπλέον ερωτήματα αναφορικά με τη βαθύτερη φύση του ταξιδιού, την εξέλιξή του, τη φιλοσοφία του, την αυθεντικότητά του, την εσωτερικότητά του, τους πρωταγωνιστές του, τους «ταξιδιώτες» και τους «τουρίστες».

Ο Στέλιος Βαρβαρέσος διαβλέπει ότι το ταξίδι αποτελεί σήμερα την «πρώτη ύλη» της σημαντικότερης βιομηχανίας του πλανήτη, του τουρισμού, και διαπιστώνει ότι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, ο τουρισμός, η σύγχρονη πλέον έκφραση του ταξιδιού, γιγαντώνεται μέσα σ’ ένα διαρκώς διευρυνόμενο έλλειμμα ανθρωποκεντρισμού.

Ο ταξιδιώτης φαίνεται να έχει αντικατασταθεί από τον τουρίστα-καταναλωτή, το ταξίδι ταυτίζεται περισσότερο με τη μεταφορά, ενώ ο πραγματικός ταξιδιώτης αντιπροσωπεύει πλέον έναν κόσμο υπό εξαφάνιση.

Βασική επιδίωξη του βιβλίου δεν είναι να καταγράψει ή να περιγράψει τα ταξίδια του συγγραφέα, αλλά να θέσει ερωτήματα και να δώσει απαντήσεις αναφορικά με το ταξίδι, τη φιλοσοφία του, τους μύθους που το περιβάλλουν.

Ετσι, στόχος του συγγραφέα δεν αποτελεί μόνο η προσέγγιση του ταξιδιού ως μια μορφή τέχνης και η διείσδυση στον μύθο που το περιβάλλει, αλλά επιδιώκει επίσης να «ξεγυμνώσει» τους πρωταγωνιστές του, τον ταξιδιώτη και τον τουρίστα.

Το ταξίδι ορίζει από μόνο την αυτοτέλειά του και διέπεται από αρχές και κανόνες, από βήματα που ακολουθούνται πιστά, από μια χαρτογράφηση, από διαθέσιμο χρόνο, από δυσκολίες, αντιξοότητες, μοναχικότητα, από ευτυχία, όνειρα, ουτοπίες, από στόχους και επιδιώξεις, από αναζητήσεις…

Αν όλα τα παραπάνω αποτελούν τα συστατικά του ταξιδιού, τότε, σύμφωνα με τον συγγραφέα, μπορεί να οδηγήσουν τον συνειδητό ταξιδιώτη πέρα από τις περιπλανήσεις του στη φλούδα της γης, στα δύσβατα μονοπάτια της «αλλαγής», εισχωρώντας στα ενδότερα του πραγματικού ταξιδιού σαν μια μορφή ενδοσκόπησης και αναζήτησης της αυτογνωσίας.

Για την επιτυχή έκβαση αυτής της απόπειρας, ο συγγραφέας ακολουθεί έναν ιδιαίτερο τρόπο προσέγγισης και ανάλυσης των τεσσάρων «εννοιών-κλειδιά» του βιβλίου, που είναι ταξίδι, ταξιδιώτης, τουρισμός, τουρίστας, και δίνει το «Λόγο» σε μεγάλους ταξιδιώτες και ταξιδιωτικούς συγγραφείς, λογοτέχνες, φιλόσοφους κ.λπ.

Ετσι, συνοδοιπόροι του σ’ αυτό το συγγραφικό ταξίδι δεν γίνονται τεχνοκράτες, όπως θα άρμοζε σε μια διαφορετικού τύπου προσέγγιση του ταξιδιού, αλλά οι Καζαντζάκης, Κόντογλου, Καβάφης, Αριστοτέλης, Επίκουρος, Νίτσε, Μοντένι, Βερν, Χεμινγουέι, Κούντερα, Τσε Γκεβάρα, Φλομπέρ, Σταντάλ, Μποντλέρ, Ρεμπό, Νερβάλ, Κοκτό, Μπρετόν, Καμί, Προυστ, Γκογκέν, Εξιπερί, Κοέλιο, Ουάιλντ, Λόντον, Καραγάτσης, Ζουργός, Χαριτόπουλος, Καρυωτάκης, Τσάτουιν, Λη Φέρμορ, Αντωνοπούλου, Λοτί, ντε Μονφρέντ, Μοράν, Νιζάν, Ουελμπέκ, Μουατεσιέ, Λαμαζού, Καστανέντα, και πολλοί άλλοι, που επιχειρούν μέσα από τις εξιστορήσεις τους ή τις τοποθετήσεις τους, άλλοτε με γλαφυρό και άλλοτε με φιλοσοφικό τρόπο, να απαντήσουν στα μικρά ή στα μεγάλα «ατυχήματα» του ταξιδιού, στα παράδοξά του, στον τελικό απολογισμό, με επίκεντρο πάντα τον άνθρωπο, τον συνειδητό ταξιδιώτη.

Ο Στέλιος Βαρβαρέσος, στο βιβλίο του, εκτός του ότι επιχειρεί να προβληματίσει σχετικά με τη φύση και την ερμηνεία του ταξιδιού, παλαιού και σύγχρονου, πρωτίστως απευθύνεται σε όσους αγαπούν τα ταξίδια και βλέπουν το ταξίδι ως μια διαδικασία καταπολέμησης της άγνοιας και οικειοποίησης του περιβάλλοντος κόσμου. Συνεχίζει να πιστεύει ότι το ταξίδι «αποτελεί τη μεγαλύτερη ίσως επαναστατική πράξη της νιότης».

* καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Το 2011, κυρίες και κύριοι, κυκλοφόρησε το βιβλίο «Περί ζώων - Με λογική και συναίσθημα», περιλαμβάνοντας κείμενα 53 ειδικών, φιλοσόφων, δημοσιογράφων κ.λπ., όλα με θέμα τους τη σχέση ανθρώπου-ζώου,...
Της Αλλοπάρ*
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το έργο του αστείρευτη πηγή στοχασμού
Το επιστημονικό έργο του Κώστα Βεργόπουλοu, άρρηκτα δεμένο με τα πολιτικά και ιδεολογικά διακυβεύματα της γαλλικής κοινωνίας, αλλά και σε διαρκή ενασχόληση με τα προβλήματα της Ελλάδας στην ευρωπαϊκή της...
Το έργο του αστείρευτη πηγή στοχασμού
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Σε καθεστώς ασφυξίας το πανεπιστημιακό βιβλίο
Αλυτο παραμένει το ζήτημα των πληρωμών στον κλάδο των εκδοτών πανεπιστημιακών συγγραμμάτων, με ορατό πλέον τον κίνδυνο να μη διανεμηθούν βιβλία στους φοιτητές των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων την ερχόμενη χρονιά....
Σε καθεστώς ασφυξίας το πανεπιστημιακό βιβλίο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Μέρες γεμάτες... Αγρα
Ξεκινάμε με το τριήμερο θερινό παζάρι βιβλίων των γνωστών εκδόσεων που θα συνεχιστεί σήμερα και αύριο στο βιβλιοπωλείο των εκδόσεων Αγρα. Περισσότεροι από 400 τίτλοι βιβλίων με 50% έκπτωση, προσφορές αλλά και...
Μέρες γεμάτες... Αγρα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Κρίνοντας… τη λογοκρισία
Πριν από λίγες μέρες, στο βιβλιοπωλείο «ΙΑΝΟS», ανακοινώθηκε επίσημα η διοργάνωση του 3ου Θερινού Πανεπιστημίου στο Γαύριο της Ανδρου, με θέμα «Η λογοκρισία απέναντι στον λόγο και την κρίση», ενός προγράμματος...
Κρίνοντας… τη λογοκρισία
ΓΕΥΣΕΙΣ
Παροιμιών το ανάγνωσμα
Ανεβαίνουν συχνά στα χείλη μας για να διακωμωδήσουν ανθρώπων συμπεριφορές και καταστάσεις, αλλά και σαν επιχείρημα σε μια συζήτηση, φορώντας ακόμα και το ρούχο της συμβουλής.
Παροιμιών το ανάγνωσμα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας