Το Reuters σε ανάλυσή του την Τρίτη μετέφερε την εκτίμηση διπλωματών και ειδικών, ότι η δύναμη του ειρηνευτικού σχεδίου του Τραμπ για τη Γάζα μπορεί να αποδειχθεί και η αδυναμία του. Όπως συμπεραίνει το διεθνές πρακτορείο:
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, αυτοαποκαλούμενος και ειρηνοποιός, με το βλέμμα στραμμένο πλέον στη διεκδίκηση του βραβείου Νόμπελ το 2026, πέτυχε τελικά μια διπλωματική νίκη, τη Δευτέρα (13/10), καθώς ηγέτες απ’ όλο τον κόσμο βρέθηκαν στην Αίγυπτο για την υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας και της απελευθέρωσης των ομήρων μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς.
Το μεγάλο στοίχημα, όμως για τον ίδιο, είναι ότι για να διαρκέσει η ειρήνη -όπως εκτιμούν αναλυτές και διπλωμάτες- θα πρέπει να διατηρήσει την πίεση στον άνθρωπο την υποστήριξη του οποίου θα χρειαστεί στις επόμενες φάσεις του σχεδίου του, και αυτός δεν είναι άλλος από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Το παρελθόν έχει δείξει ότι Αμερικανοί πρόεδροι, από τον Μπιλ Κλίντον ως τον Τζο Μπάιντεν, έχουν δυσκολευτεί να συνεργαστούν με τον Νετανιάχου, ενώ ακόμη και αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ έχουν εκφράσει την αγανάκτησή τους για κάποια ισραηλινά αεροπορικά πλήγματα που θεώρησαν ότι υπονομεύουν την αμερικανική πολιτική.
Ωστόσο ο Αμερικανός πρόεδρος κατάφερε να πιέσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό ώστε να αποδεχθεί το σχέδιό του για μια ειρηνευτική συμφωνία, ενώ παράλληλα πέτυχε αραβικές χώρες να πείσουν τη Χαμάς να επιστρέψει όλους τους ομήρους, οι οποίοι αποτελούσαν το βασικό μέσο πίεσης που διέθετε επί του Ισραήλ.
Το Ισραήλ και η Χαμάς εξακολουθούν να διαφωνούν έντονα αναφορικά με πολλές πτυχές του σχεδίου 20 σημείων του Τραμπ και, καθώς το Ισραήλ προετοιμάζεται για βουλευτικές εκλογές του χρόνου, η προσέγγιση του Νετανιάχου μπορεί να αλλάξει καθώς προσπαθεί να διατηρήσει ενωμένο τον δεξιό συνασπισμό του.
«Εισερχόμαστε σε μια πολιτική χρονιά στη διάρκεια της οποίας όλα σχετίζονται με την προεκλογική εκστρατεία και η στάση του Νετανιάχου μπορεί να αλλάξει από την υποχώρηση στην πίεση και την προσπάθεια να διασφαλίσει την πολιτική του επιβίωση», εκτίμησε ο Νίμροντ Γκόρεν, πρόεδρος του Mitvim, ενός ισραηλινού think tank για την εξωτερική πολιτική.
Το σχέδιο Τραμπ αφήνει πολλά ζητήματα εκκρεμή και καμία πλευρά δεν συμφώνησε στην πραγματικότητα με τα ψιλά γράμματα κάθε όρου. Αυτή η ασάφεια ήταν το κλειδί για να πειστούν και οι δύο πλευρές να υπογράψουν, αλλά την ίδια ώρα αυτό σημαίνει επίσης ότι οι πιο δύσκολες διπλωματικές διαπραγματεύσεις μόλις ξεκινούν.
Μεταξύ των πιθανών σημείων τριβής του ειρηνευτικού σχεδίου του Τραμπ είναι ο όρος ότι η Χαμάς θα αφοπλιστεί και δεν θα διαδραματίσει κανένα ρόλο στη μελλοντική διακυβέρνηση της Γάζας. Αν και η παλαιστινιακή οργάνωση συμφώνησε σε γενικές γραμμές με το σχέδιο του Αμερικανού προέδρου, στην επίσημη απάντησή της δεν αναφέρθηκε σε αυτούς τους όρους και ηγετικά στελέχη της Χαμάς έχουν δηλώσει ότι πράγματι βλέπουν έναν ρόλο για τους ίδιους στη διακυβέρνηση της μεταπολεμικής Γάζας.
«Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους τα πράγματα μπορεί να πάνε στραβά», σημείωσε ο Τζο Άλτερμαν ειδικός στη Μέση Ανατολή στο Center for Strategic and International Studies και πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
«Είναι δύσκολο να θυμηθούμε μια διεθνή συμφωνία που άφηνε τόσα πολλά ζητήματα να διευθετηθούν αργότερα», προσέθεσε.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος εκτίμησε ότι ο Τραμπ ενίσχυσε την επιρροή του στον Νετανιάχου εν μέρει επειδή υποστήριξε ένθερμα το Ισραήλ σε άλλα σημαντικά ζητήματα.
Κατά την πρώτη του θητεία στην αμερικανική προεδρία ο Ρεπουμπλικάνος αναγνώρισε την Ιερουσαλήμ ως πρωτεύουσα του Ισραήλ και τα διαφιλονικούμενα Υψίπεδα του Γκολάν ως μέρος του ισραηλινού εδάφους.
«Ένα πράγμα που έκανε ο πρόεδρος Τραμπ με το Ισραήλ (…) είναι ότι δεν προσπαθεί να βρει μια μέση λύση», επεσήμανε ο Αμερικανός αξιωματούχος. «Ουσιαστικά μένει στο πλευρό του Ισραήλ 100%. Αλλά εξαιτίας αυτού μπόρεσε να τους οδηγήσει στη σωστή κατεύθυνση», σημείωσε.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει να επιδείξει μικτά αποτελέσματα όσον αφορά την άσκηση πολιτικής πίεσης στον Νετανιάχου.
Τον Ιούλιο το Ισραήλ βομβάρδισε το συριακό υπουργείο Άμυνας στη Δαμασκό, παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να ενισχύσουν τους δεσμούς τους με τη νέα συριακή κυβέρνηση. Παράλληλα ο πρόεδρος των ΗΠΑ παρείχε πολιτική κάλυψη στον Νετανιάχου για μήνες εν μέσω αυξανόμενων ανησυχιών από Ευρωπαίους και Αράβες ηγέτες για την ανθρωπιστική κατάσταση στη Λωρίδα της Γάζας.
Αλλά τις τελευταίες εβδομάδες ο Τραμπ εμφανίζεται πιο αυστηρός: ανάγκασε τον Νετανιάχου να τηλεφωνήσει στον ηγέτη του Κατάρ για να ζητήσει συγγνώμη μετά τα ισραηλινά αεροπορικά πλήγματα εναντίον της Ντόχα με στόχο τους διαπραγματευτές της Χαμάς τον Σεπτέμβριο. Τελικά, έπεισε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό να υπογράψει το σχέδιο των 20 σημείων του, παρά τις αμφιβολίες που είχε.
Αυτή τη στιγμή, σημείωσε ο Άλτερμαν, ο Τραμπ πιθανότατα μπορεί να ασκήσει πίεση στον Νετανιάχου, δεδομένης της μεγάλης δημοτικότητας του προέδρου των ΗΠΑ στο Ισραήλ.
«Ο ισχυρότερος μοχλός πίεσης που διαθέτει ο Τραμπ είναι ότι είναι πολύ πιο δημοφιλής στο Ισραήλ από τον Νετανιάχου», εκτίμησε ο ίδιος, «και κατά συνέπεια μπορεί είτε να υποστηρίξει το πολιτικό μέλλον του Νετανιάχου είτε να το σαμποτάρει».
Όμως οι εκλογές του επόμενου έτους θα μπορούσαν να αλλάξουν τους πολιτικούς υπολογισμούς του Νετανιάχου με τρόπο που είναι δύσκολο να προβλεφθεί.
Οι ψηφοφόροι των ακροδεξιών πολιτικών Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ και Μπεζαλέλ Σμότριχ θα μπορούσαν θεωρητικά να απειλήσουν τον κυβερνητικό συνασπισμό του Νετανιάχου, εάν εξοργιστούν αρκετά από την απόφαση να σταματήσουν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά της Χαμάς.
Αναλυτές προειδοποιούν επίσης ότι τυχόν καθυστέρηση της Χαμάς να αφοπλιστεί θα μπορούσε να οδηγήσει τη δεξιά πτέρυγα του συνασπισμού να πιέσει τον Νετανιάχου να επαναλάβει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Γάζα, ουσιαστικά ακυρώνοντας τη συμφωνία του Τραμπ.
«Μας ανησυχεί το γεγονός ότι η Χαμάς εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να δηλώνει ότι θα παραμείνει στην εξουσία στη Γάζα», δήλωσε τη Δευτέρα στο Reuters ο Σίμχα Ρόθμαν, βουλευτής του Θρησκευτικού Σιωνισμού που συμμετέχει στον κυβερνητικό συνασπισμό.
«Δεν είμαστε ικανοποιημένοι με οποιαδήποτε συμφωνία δεν προβλέπει την πλήρη παράδοση της Χαμάς (…) Δεν θα δεχθούμε καμία μερική νίκη», τόνισε.
Ακόμη ένα άλλο ζήτημα που θα μπορούσε να αποδειχθεί ακανθώδες: μια διάταξη στο ειρηνευτικό σχέδιο που αναφέρεται στην πιθανότητα δημιουργίας ενός παλαιστινιακού κράτους, την οποία οι αναλυτές εκτιμούν ότι οι περισσότεροι Ισραηλινοί θα δυσκολευτούν να αποδεχτούν μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Ο Νταν Σαπίρο, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο Ισραήλ, δήλωσε ότι, αν οι βουλευτές της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης πιέσουν έντονα κατά της δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους, αυτό ενδέχεται να περιορίσει τη βούληση των αραβικών κρατών να πιέσουν τη Χαμάς να τηρήσει τις δεσμεύσεις της βάσει της συμφωνίας.
Η αναφορά στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους ήταν «πολύ σημαντική προκειμένου οι αραβικές χώρες να στηρίξουν» το αμερικανικό σχέδιο, σημείωσε ο Σαπίρο, εκτιμώντας ότι, αν το Ισραήλ απορρίψει εντελώς το ενδεχόμενο, «ενδέχεται να περιοριστεί η βούληση των αραβικών χωρών να διαδραματίσουν τον ρόλο που πρέπει» .
CNN: Τρία καίρια ερωτήματα για την επόμενη μέρα
Από την πλευρά του σε δική του ανάλυση το CNN, διαπιστώνει ότι μόλις ένα 24ωρο μετά την απελευθέρωση των τελευταίων ομήρων της Χαμάς, οι εικόνες επανενώσεων οικογενειών στο Ισραήλ κάνουν τον γύρο του κόσμου. Ο Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας στην Κνέσετ, χαρακτήρισε τη μέρα «την ιστορική αυγή μιας νέας Μέσης Ανατολής», ενώ την Τρίτη αναμένεται να ξεκινήσει στο Κάιρο η σύνοδος κορυφής με τη συμμετοχή περιφερειακών ηγετών για τις επόμενες φάσεις του 20 σημείων σχεδίου ειρήνης και ανασυγκρότησης της Γάζας. Ωστόσο υπάρχουν τρία κρίσιμα ερωτήματα που θα καθορίσουν αν η συμφωνία θα σταθεί ή θα καταρρεύσει. Και το CNN συγκεκριμένα αναφέρει:
- Τι θα κάνει η Χαμάς;
Στην τελευταία συμφωνία ανταλλαγής, η Χαμάς χρησιμοποίησε την εκεχειρία για να ξαναπάρει τον έλεγχο της Γάζας, να εξοντώσει αντιφρονούντες Παλαιστίνιους και να χρησιμοποιήσει τους ομήρους ως όπλο προπαγάνδας. Φαίνεται να επαναλαμβάνει το ίδιο μοτίβο, καθώς υπάρχουν ήδη μαρτυρίες για νέες συλλήψεις Παλαιστινίων στους δρόμους. Ωστόσο, αυτή τη φορά τα δεδομένα είναι διαφορετικά: η νέα συμφωνία επιτρέπει στις ισραηλινές δυνάμεις να διατηρήσουν παρουσία σε πάνω από τη μισή Γάζα, ενώ για πρώτη φορά προβλέπει τη συμμετοχή ξένων στρατιωτικών δυνάμεων που θα εγγυώνται ότι η Χαμάς δεν θα μπορέσει να επιστρέψει εκεί. Η συμφωνία έχει ευρύτερη στήριξη από τα περισσότερα αραβικά και μουσουλμανικά κράτη, ενώ προβλέπει ρητά τον αφοπλισμό της Χαμάς. Αν η οργάνωση επιλέξει ξανά να στραφεί κατά αμάχων, ο χώρος ελιγμών της θα είναι περιορισμένος. Όπως σημειώνει το CNN, η ανοικοδόμηση της Γάζας δεν μπορεί να ξεκινήσει αν η Χαμάς συνεχίσει να διεκδικεί εξουσία με τη βία.
- Δημιουργούνται ενδιάμεσες πολιτικές και στρατιωτικές δομές;
Η επιτυχία της συμφωνίας εξαρτάται από τη γρήγορη σύσταση προσωρινού μηχανισμού ασφάλειας και διακυβέρνησης για τη Γάζα. Αν αυτοί οι θεσμοί δεν στηθούν, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να ξανακερδίσει έδαφος η Χαμάς και να ακυρωθεί κάθε ελπίδα για μόνιμη ειρήνη και ανασυγκρότηση. Το ερώτημα είναι ποια κράτη θα στείλουν στρατεύματα στη νέα ειρηνευτική δύναμη και αν μπορεί να δημιουργηθεί ενδιάμεση αρχή διακυβέρνησης χωρίς να βυθιστεί η διαδικασία σε μήνες διαμάχης. Θετικό θεωρείται ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη ενεργοποιήσει το Central Command, τοποθετώντας δυνάμεις εκτός Γάζας για την παρακολούθηση της κατάστασης. Το CNN υπογραμμίζει πως οι αμερικανικές δυνάμεις δεν θα μπουν στη Γάζα, αλλά θα έχουν καίριο ρόλο στη συγκέντρωση διεθνών συνεισφορών και στον συντονισμό της αποστολής. Στο πολιτικό σκέλος, το ποιοι Παλαιστίνιοι θα συμμετάσχουν στον προσωρινό φορέα είναι εσωτερικό τους ζήτημα· χωρίς όμως ηγετικό ρόλο των ΗΠΑ, η διαδικασία μπορεί να εκτραπεί σε αδιέξοδο, αφήνοντας κενό εξουσίας που θα εκμεταλλευθεί η Χαμάς.
- Υπάρχει βιώσιμο σχέδιο ανασυγκρότησης;
Η ανοικοδόμηση της Γάζας υπολογίζεται ότι θα διαρκέσει τουλάχιστον μια δεκαετία και θα κοστίσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Οι ΗΠΑ είχαν οργανώσει κάτι παρόμοιο πριν από δέκα χρόνια για τη Μοσούλη στο Ιράκ, αλλά η Γάζα είναι ακόμη πιο περίπλοκη περίπτωση: κάτω από το έδαφος της εκτείνονται πάνω από 300 μίλια σηράγγων, αποτέλεσμα 20ετούς υπόγειας κατασκευής από τη Χαμάς. Η ανασυγκρότηση απαιτεί παγκόσμια συμμαχία, υπό αμερικανική ηγεσία, με συμμετοχή Παλαιστινίων ανεξάρτητων από τη Χαμάς και χρηματοδότηση από αραβικά και δυτικά κράτη. Το επικείμενο Σύνοδο Κορυφής στο Κάιρο αναμένεται να αποτελέσει το πρώτο βήμα συντονισμού. Θα κριθεί από τις δεσμεύσεις πόρων και από το κατά πόσο θα υπάρξει συγκεκριμένο σχέδιο δράσης. Αν η Χαμάς διατηρήσει τον έλεγχο των περιοχών βόρεια της γραμμής του Ισραήλ, τότε η ίδια θα αποτελέσει το κύριο εμπόδιο για την ανοικοδόμηση — καμία χώρα δεν θα επενδύσει στη Γάζα όσο υπάρχει κίνδυνος επανόδου της.
Η συγκίνηση για την απελευθέρωση των ομήρων δεν πρέπει να επισκιάσει τη φρίκη που προηγήθηκε. 740 ημέρες στα υπόγεια της Γάζας, με βασανιστήρια και απάνθρωπη προπαγάνδα, όπως στην περίπτωση του 22χρονου Evyatar David, που χρησιμοποιήθηκε από τη Χαμάς σε αλλεπάλληλα βίντεο, αναγκασμένος να βλέπει φίλους του να απελευθερώνονται και να επιστρέφει πίσω στο σκοτάδι.
Η τύχη του υπενθυμίζει γιατί δεν μπορεί να υπάρξει ειρήνη όσο η Χαμάς επιβιώνει με τα όπλα στη Γάζα. Γι’ αυτό, πέρα από τον εορτασμό της απελευθέρωσης, το ουσιαστικό ζητούμενο των επόμενων 24 ωρών είναι η πλήρης εφαρμογή του 20 σημείων σχεδίου Τραμπ — του πιο φιλόδοξου, αλλά και πιο αμφίρροπου σχεδίου ειρήνης στη Μέση Ανατολή εδώ και δεκαετίες.
Ολόκληρο το κείμενο της Συμφωνίας Ειρήνης:
«Εμείς, οι υπογράφοντες, χαιρετίζουμε την αληθινά ιστορική δέσμευση και εφαρμογή από όλα τα μέρη στη Συμφωνία Ειρήνης Τραμπ, η οποία θέτει τέλος σε περισσότερα από δύο χρόνια βαθιάς δοκιμασίας και απωλειών, ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο για την περιοχή – ένα κεφάλαιο ελπίδας, ασφάλειας και κοινού οράματος για ειρήνη και ευημερία.
Υποστηρίζουμε και στηρίζουμε τις ειλικρινείς προσπάθειες του Προέδρου Τραμπ να θέσει τέλος στον πόλεμο στη Γάζα και να επιτύχει διαρκή ειρήνη στη Μέση Ανατολή. Μαζί, θα εφαρμόσουμε τη συμφωνία αυτή με τρόπο που θα διασφαλίζει την ειρήνη, την ασφάλεια, τη σταθερότητα και τις ευκαιρίες για όλους τους λαούς της περιοχής, συμπεριλαμβανομένων τόσο των Παλαιστινίων όσο και των Ισραηλινών.
Αναγνωρίζουμε ότι η διαρκής ειρήνη μπορεί να υπάρξει μόνο όταν Παλαιστίνιοι και Ισραηλινοί έχουν τη δυνατότητα να ευημερούν, με τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματά τους προστατευμένα, την ασφάλειά τους εξασφαλισμένη και την αξιοπρέπειά τους σεβαστή.
Επιβεβαιώνουμε ότι η ουσιαστική πρόοδος προκύπτει μέσα από τη συνεργασία και τον συνεχή διάλογο και πως η ενίσχυση των δεσμών μεταξύ εθνών και λαών εξυπηρετεί τα διαρκή συμφέροντα της περιφερειακής και παγκόσμιας ειρήνης και σταθερότητας.
Αναγνωρίζουμε τη βαθιά ιστορική και πνευματική σημασία της περιοχής για τις θρησκευτικές κοινότητες των οποίων οι ρίζες είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με αυτήν τη γη – μεταξύ αυτών ο Χριστιανισμός, το Ισλάμ και ο Ιουδαϊσμός. Ο σεβασμός προς αυτές τις ιερές σχέσεις και η προστασία των τόπων πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς παραμένουν ύψιστης σημασίας στη δέσμευσή μας για ειρηνική συνύπαρξη.
Είμαστε ενωμένοι στην αποφασιστικότητά μας να εξαλείψουμε τον εξτρεμισμό και τη ριζοσπαστικοποίηση σε όλες τους τις μορφές. Καμία κοινωνία δεν μπορεί να ευημερήσει όταν η βία και ο ρατσισμός καθίστανται ανεκτά ή όταν οι ακραίες ιδεολογίες απειλούν το θεμέλιο της πολιτισμένης ζωής. Δεσμευόμαστε να αντιμετωπίσουμε τις συνθήκες που επιτρέπουν την ανάπτυξη του εξτρεμισμού και να προάγουμε την εκπαίδευση, τις ευκαιρίες και τον αμοιβαίο σεβασμό ως θεμέλια διαρκούς ειρήνης.
Δεσμευόμαστε επίσης ότι η επίλυση των μελλοντικών διαφορών θα επιτυγχάνεται μέσω διπλωματικής συνεργασίας και διαπραγμάτευσης και όχι μέσω βίας ή παρατεταμένων συγκρούσεων. Αναγνωρίζουμε ότι η Μέση Ανατολή δεν μπορεί να αντέξει έναν διαρκή κύκλο πολέμων, αδιεξόδων στις διαπραγματεύσεις ή αποσπασματικής και επιλεκτικής εφαρμογής συμφωνημένων όρων. Οι τραγωδίες των τελευταίων δύο ετών αποτελούν επιτακτική υπενθύμιση ότι οι μελλοντικές γενιές αξίζουν ένα καλύτερο μέλλον από τα λάθη του παρελθόντος.
Επιδιώκουμε ανεκτικότητα, αξιοπρέπεια και ίσες ευκαιρίες για κάθε άνθρωπο, διασφαλίζοντας ότι η περιοχή αυτή θα αποτελεί τόπο όπου όλοι μπορούν να επιδιώκουν τις φιλοδοξίες τους μέσα σε ειρήνη, ασφάλεια και οικονομική ευημερία, ανεξαρτήτως φυλής, πίστης ή εθνικότητας.
Επιδιώκουμε ένα συνολικό όραμα ειρήνης, ασφάλειας και κοινής ευημερίας για την περιοχή, θεμελιωμένο στις αρχές του αμοιβαίου σεβασμού και της κοινής μοίρας.
Με αυτό το πνεύμα, χαιρετίζουμε την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στην καθιέρωση ολοκληρωμένων και διαρκών ρυθμίσεων ειρήνης στη Λωρίδα της Γάζας, καθώς και τη φιλική και αμοιβαία επωφελή σχέση μεταξύ του Ισραήλ και των γειτονικών κρατών της περιοχής. Δεσμευόμαστε να εργαστούμε συλλογικά για την εφαρμογή και τη διατήρηση αυτής της παρακαταθήκης, οικοδομώντας θεσμικά θεμέλια πάνω στα οποία οι μελλοντικές γενιές θα μπορούν να ευημερούν μαζί, μέσα στην ειρήνη.
Δεσμευόμαστε σε ένα μέλλον διαρκούς ειρήνης.
- Ντόναλντ Τραμπ – Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής
- Αμπντέλ Φατάχ Ελ-Σίσι – Πρόεδρος της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου
- Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ-Θάνι – Εμίρης του Κράτους του Κατάρ
- Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν – Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Τουρκίας»
