Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Φυτοφάρμακα: ο τοξικός μας εθισμός

Η εντατική χρήση φυτοφαρμάκων εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τις επιπτώσεις τους σε μεμονωμένα είδη, σε ολόκληρα οικοσυστήματα και στη βιοποικιλότητα

Φυτοφάρμακα: ο τοξικός μας εθισμός

  • A-
  • A+

Εδώ και περίπου μισό αιώνα η παγκόσμια γεωργία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εκτενή χρήση εκατομμυρίων τόνων και εκατοντάδων ειδών συνθετικών χημικών φυτοφαρμάκων για να μειωθούν οι απώλειες στη συγκομιδή.

Οι περισσότεροι αγρότες χρησιμοποιούν σε τακτική βάση μια πληθώρα φυτοφαρμάκων και όχι ως έσχατη λύση στις σπάνιες περιπτώσεις σοβαρών προσβολών από επιβλαβείς οργανισμούς.

Αυτό σημαίνει ότι χημικές ουσίες εφαρμόζονται επανειλημμένα σε μια καλλιέργεια καθ’ όλη τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου.

Ως αποτέλεσμα της εξάρτησής μας από τα χημικά φυτοφάρμακα και λόγω της ανθεκτικότητας και της διεισδυτικότητάς τους, σχεδόν κάθε οικοσύστημα στη Γη έχει ήδη υποστεί τις αρνητικές συνέπειες της χρήσης αυτών των βλαβερών χημικών ενώσεων.

Η έρευνα

Σε πρόσφατη έρευνα της Greenpeace, που τιτλοφορείται «Ο τοξικός εθισμός της Ευρώπης: πώς η βιομηχανική γεωργία και τα χημικά φυτοφάρμακα βλάπτουν το περιβάλλον μας», εξετάζεται η χρήση συνθετικών χημικών φυτοφαρμάκων στην Ευρώπη καθώς και οι εκτενείς και σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους.

Η παραγωγή, πώληση και χρήση συνθετικών χημικών φυτοφαρμάκων έχει εξελιχθεί σε μια βιομηχανία αξίας πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ που κυριαρχείται από έναν μικρό αριθμό αγροχημικών εταιρειών.

Το 2011, τρεις ευρωπαϊκές εταιρείες, η Syngenta (Ελβετία), η Bayer CropScience και η BASF (Γερμανία), έλεγχαν το 52,5% της παγκόσμιας αγοράς φυτοφαρμάκων.

Τρεις αμερικανικές εταιρείες, η Dow AgroSciences, η Dow και η DuPont, συμπληρώνουν τη λίστα με τις έξι κορυφαίες εταιρείες φυτοφαρμάκων, που κατέχουν συνολικά το 76% των πωλήσεων φυτοφαρμάκων διεθνώς.

Παρ’ όλο που οι υψηλότεροι ρυθμοί ανάπτυξης της παγκόσμιας αγοράς φυτοφαρμάκων εντοπίζονται στην Ασία και τη Νότια Αμερική, καταγράφεται μεγάλη αύξηση της χρήσης στην Κίνα, την Ινδία, τη Βραζιλία και την Αργεντινή.

Η χρήση τους στην πιο ώριμη ευρωπαϊκή αγορά προβλέπεται να αυξηθεί περαιτέρω, λόγω της αυξημένης χρήσης τους στην Ανατολική Ευρώπη και λόγω της αυξανόμενης συχνότητας της εφαρμογής τους.

Η έννοια ενός «δείκτη συχνότητας εφαρμογής» για τη μέτρηση του αριθμού των εφαρμογών φυτοφαρμάκων ανά καλλιέργεια σε μια δεδομένη καλλιεργητική περίοδο έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε ορισμένες καλλιέργειες σε κάποιες χώρες.

Τα αποτελέσματα σκιαγραφούν μια ανησυχητική εικόνα. Για παράδειγμα, στη Γερμανία από το 2001 και μετά, ο δείκτης κατέγραψε αύξηση της εφαρμογής φυτοφαρμάκων σε αροτραίες καλλιέργειες, όπως η ελαιοκράμβη, τα δημητριακά και τα ζαχαρότευτλα, αλλά και σε καλλιέργειες φρούτων, όπως τα μήλα και τα σταφύλια.

Το 2012 ο δείκτης κατέγραψε τιμές 32 μονάδων στις καλλιέργειες μήλων, κάτι που σημαίνει ότι κατά μέσο όρο εφαρμόστηκαν 32 πλήρεις δόσεις φυτοφαρμάκων στα μήλα κατά τη διάρκεια μιας μόνο καλλιεργητικής περιόδου.

Αυτή η εντατική χρήση φυτοφαρμάκων εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τις επιπτώσεις τους σε μεμονωμένα είδη, σε ολόκληρα οικοσυστήματα και στη βιοποικιλότητα, αλλά ακόμα και για τον τρόπο με τον οποίο τα χημικά αυτά αξιολογούνται, εγκρίνονται και ελέγχονται στην Ε.Ε.

Τα φυτοφάρμακα είναι πολύ διαδεδομένα στο περιβάλλον και μπορούν να μεταφερθούν σε μεγάλες αποστάσεις από τις περιοχές στις οποίες εφαρμόστηκαν αρχικά, μέσω της ατμόσφαιρας, της μεταφοράς, του νερού και ακόμα στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών.

Τα δείγματα εδάφους και επιφανειακών υδάτων που αναλύονται για φυτοφάρμακα στο πλαίσιο επιτήρησης και παρακολούθησης βρίσκονται τακτικά μολυσμένα.

Μια πρόσφατη πενταετής έρευνα στη Γερμανία έδειξε ότι φυτοφάρμακα ή μεταβολίτες τους είχαν μολύνει τα υπόγεια ύδατα σε ποσοστό 60% από τα 2.280 σημεία λήψης δειγμάτων που μετρήθηκαν.

Στην Ολλανδία, το 65% των δειγμάτων από επιφανειακά ύδατα που ελήφθησαν από σταθμούς δειγματοληψίας το 2013 περιείχε 30 ή περισσότερα είδη εντομοκτόνων.

Ακόμα πιο διεισδυτική μόλυνση από φυτοφάρμακα ανιχνεύθηκε σε επιφανειακά ύδατα, αν και σε γενικές γραμμές παρακολουθείται μόνο ένα στενό φάσμα χημικών, όπως αυτά που περιλαμβάνονται στην Οδηγία-Πλαίσιο για τα Νερά της Ε.Ε.

Προβληματικοί έλεγχοι

Επιπλέον, οι ελλείψεις στο ρυθμιστικό σύστημα της Ε.Ε. κάνουν τις προσπάθειες ελέγχου να υστερούν σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με την κυκλοφορία καινούργιων φυτοφαρμάκων, με αποτέλεσμα τα προβλήματα να μην εντοπίζονται πάντα έγκαιρα, αναφέρεται σε έρευνα της Greenpeace.

Αλλά και οι προσπάθειες ελέγχου επικεντρώνονται κυρίως σε μεμονωμένες ουσίες, ενώ τα φυτοφάρμακα υπάρχουν στο περιβάλλον ως μίγματα ή κοκτέιλ δραστικών ουσιών, των μεταβολιτών τους και άλλων χημικών.

Η τοξικολογική συμπεριφορά των μιγμάτων αυτών δεν έχει ακόμα διερευνηθεί επαρκώς.

Τα χημικά αυτά αδυνατούν να ξεχωρίσουν φίλους και εχθρούς. Οι χημικές ουσίες και ενώσεις που χρησιμοποιούνται στα φυτοφάρμακα μπορούν να επηρεάσουν όλους τους οργανισμούς και τα οικοσυστήματα στα οποία ζουν και από τα οποία εξαρτώνται, με ενδεχόμενες σοβαρές οικολογικές επιπτώσεις.

Είναι γνωστό εδώ και καιρό ότι η χρήση αγροχημικών θέτει την άγρια ζωή και τα φυσικά οικοσυστήματα σε κίνδυνο.

Συγκεκριμένα, τα φυτοφάρμακα επιδρούν σημαντικά στην απώλεια της βιοποικιλότητας, καθώς το 24,5% των ειδών που είναι ευάλωτα ή κινδυνεύουν απειλείται από τα φυτοφάρμακα και τα λιπάσματα όπως τα νιτρικά και τα φωσφορικά άλατα.

Την 1η Δεκεμβρίου 2013 απαγορεύτηκαν στην Ε.Ε. για ορισμένες χρήσεις τρία νεονικοτινοειδή εντομοκτόνα, το thiamethoxam (που παράγεται από τη Syngenta), το imidacloprid και το clothianidin (που παράγονται από την Bayer).

Η απαγόρευση αυτή οφείλεται σε ένα ολοένα αυξανόμενο σώμα επιστημονικών αποδείξεων που αντιτίθενται στην αρχικά θετική αξιολόγηση που έλαβαν αυτά τα εντομοκτόνα, τα οποία τελικά παρουσίασαν σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στις μελιτοφόρες μέλισσες και σε άλλους επικονιαστές.

Αλλο ένα παράδειγμα των κινδύνων από τα φυτοφάρμακα προέρχεται από την τρέχουσα συζήτηση γύρω από την επανέγκριση του ζιζανιοκτόνου glyphosate και τις σημαντικές διαφορές στα συμπεράσματα διαφορετικών φορέων.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ερευνας για τον Καρκίνο (IARC) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας πρόσφατα κατέταξε το glyphosate ως «πιθανώς καρκινογόνο», ενώ άλλες επιστημονικές αρχές δίνουν το πράσινο φως στο ίδιο χημικό.

Σε προηγούμενη έκθεσή της, η Greenpeace είχε επισημάνει ότι οι πλέον εκτεθειμένοι στις σοβαρές επιπτώσεις της χρήσης φυτοφαρμάκων είναι οι αγρότες, οι οικογένειές τους και οι άνθρωποι που ζουν σε περιοχές βιομηχανικής γεωργίας.

Παράλληλα, παρουσίασε στοιχεία που συνδέουν συγκεκριμένα φυτοφάρμακα με διάφορες μορφές καρκίνου και νευροεκφυλιστικών ασθενειών, όπως Πάρκινσον και Αλτσχάιμερ.

 

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Μύθος η αναγκαιότητα των φυτοφαρμάκων
Kατά το μεγαλύτερο μέρος του περασμένου αιώνα, οι χημικές εταιρείες και οι αγρότες που κατείχαν μεγάλης κλίμακας καλλιέργειες έλεγαν στους καταναλωτές ότι τα φυτοφάρμακα είναι απαραίτητα για τη διατήρηση των...
Μύθος η αναγκαιότητα των φυτοφαρμάκων
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Ανεκπλήρωτες υποσχέσεις
Εχουν περάσει 20 χρόνια από τότε που η πρώτη γενετικά τροποποιημένη καλλιέργεια φυτεύτηκε στις ΗΠΑ, συνοδευόμενη από εκθαμβωτικές υποσχέσεις σχετικά με τη νέα αυτή τεχνολογία. Δύο δεκαετίες μετά, οι υποσχέσεις...
Ανεκπλήρωτες υποσχέσεις
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Τα μεγάλα αγροκτήματα τρώνε τα μικρά
​H βιομηχανία τροφίμων και οι μεγάλες εταιρείες παραγωγής αγροτικών προϊόντων προκαλούν την αλλαγή του κλίματος και ταυτόχρονα απειλούν να υποσκάψουν τις προσπάθειες για την τροφοδοσία του αυξανόμενου...
Τα μεγάλα αγροκτήματα τρώνε τα μικρά
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Δηλητήριο στα λαχανικά μας για άλλους 18 μήνες
Tελικά, παρ’ όλες τις θυελλώδεις αντιδράσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε στις 29/6 να παρατείνει την άδεια κυκλοφορίας για τη χημική ουσία γλυφοσάτη (glyphosate) κατά 18 μήνες. Τόσο οι ΜΚΟ όσο και η...
Δηλητήριο στα λαχανικά μας για άλλους 18 μήνες
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Το πανάκριβο τίμημα της ξηρασίας
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα προκαλούν μεγάλες απώλειες στις καλλιέργειες και στις σοδειές, αλλά, μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες δεν γνώριζαν ακριβώς πόση από την παγκόσμια παραγωγή χάθηκε εξαιτίας τους και πώς...
Το πανάκριβο τίμημα της ξηρασίας
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Η «αρπαγή» της γης από τους πλούσιους πνίγει τους φτωχούς
Πρόσφατη έκθεση του Worldwatch Institute φανερώνει τις ανησυχητικές διαστάσεις που πλέον αποκτά το πρόβλημα της συσσώρευσης της αγροτικής γης στα χέρια των ολιγαρχών: από την ισοπέδωση των συμφερόντων των...
Η «αρπαγή» της γης από τους πλούσιους πνίγει τους φτωχούς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας