Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο καπιταλισμός, όχι η «ανθρωπότητα»

Η περιεκτική λέξη «ανθρωπότητα» κλείνει όλες αυτές τις χαραμάδες που μας εμποδίζουν να δούμε την κατάσταση όπως είναι. Αναπαράγει την αίσθηση ότι οι άνθρωποι είναι εγγενώς «κακοί» και ότι είναι «στη φύση μας» να καταναλώνουμε μέχρι να μη μείνει τίποτα

ID 79396211 © Scottbeard | Dreamstime.com
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο καπιταλισμός, όχι η «ανθρωπότητα»

  • A-
  • A+

Η τελευταία έκθεση «Ζωντανός Πλανήτης 2018» του WWF, που δόθηκε στη δημοσιότητα την περασμένη εβδομάδα, έκανε μια ζοφερή διαπίστωση που αφορά τη μείωση του πληθυσμού των σπονδυλωτών ζώων κατά 60% από το 1970 και την κατάρρευση των οικοσυστημάτων.

Η έκθεση τονίζει επανειλημμένα ότι η κατανάλωση της ανθρωπότητας είναι υπαίτια γι’ αυτήν τη μαζική εξαφάνιση. Στις 148 σελίδες της, η λέξη «ανθρωπότητα» εμφανίζεται 14 φορές και η «κατανάλωση» 54. Υπάρχει όμως μία λέξη που δεν εμφανίζεται καμία φορά: ο καπιταλισμός.

Παρ’ όλο που η έκθεση του WWF πετυχαίνει στην εύρεση των λέξεων εντοπίζοντας τον πολιτισμό, την οικονομία και τα μη βιώσιμα μοντέλα παραγωγής ως βασικά προβλήματα, αποτυγχάνει να ονομάσει τον καπιταλισμό ως τον κρίσιμο (και συχνά αιτιώδη) δεσμό μεταξύ αυτών των πραγμάτων.

Συνεπώς, μας εμποδίζει να δούμε την πραγματική φύση του προβλήματος. Αν δεν το αναφέρουμε, δεν μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε: είναι σαν να επιδιώκουμε έναν αόρατο στόχο, γράφει στον ιστότοπο «The Conversation» η Αννα Πίγκοτ, μεταδιδακτορική ερευνήτρια σε Περιβαλλοντικές Ανθρωπιστικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Σουόνσι.

Γιατί ο καπιταλισμός;

Η έκθεση του WWF έχει δίκιο που υπογραμμίζει την «έκρηξη της ανθρώπινης κατανάλωσης» και όχι την πληθυσμιακή ανάπτυξη ως κύρια αιτία της μαζικής εξαφάνισης και προχωρά σε μεγάλο βαθμό για να καταδείξει τη σχέση μεταξύ των επιπέδων κατανάλωσης και της απώλειας της βιοποικιλότητας.

Αλλά δεν επισημαίνει ότι ο καπιταλισμός είναι αυτό που αναγκάζει σε μια τέτοια απερίσκεπτη κατανάλωση. Ο καπιταλισμός -ιδιαίτερα στη νεοφιλελεύθερη μορφή του- είναι μια ιδεολογία που βασίζεται στην αρχή της ατελείωτης οικονομικής ανάπτυξης που κατευθύνεται από την κατανάλωση, γράφει η Πίγκοτ.

WWF
Η βιομηχανική γεωργία, μια δραστηριότητα την οποία η έκθεση χαρακτηρίζει τη μεγαλύτερη συνεισφέρουσα στην απώλεια ειδών, διαμορφώνεται βαθιά από τον καπιταλισμό, κυρίως επειδή μόνο μια χούφτα είδη «εμπορευμάτων» θεωρείται ότι έχουν αξία και επειδή, αποκλειστικά για τα κέρδη και την ανάπτυξη, αγνοούνται τα «εξωτερικά στοιχεία», όπως η ρύπανση και η απώλεια της βιοποικιλότητας.

Και όμως, αντί να κατονομάζουμε τον παραλογισμό του καπιταλισμού για τους τρόπους με τους οποίους κάνει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής άνευ αξίας, η έκθεση του WWF επεκτείνει πράγματι μια καπιταλιστική λογική χρησιμοποιώντας όρους όπως «φυσικά περιουσιακά στοιχεία» και «υπηρεσίες οικοσυστήματος» για να αναφερθεί στον ζωντανό κόσμο.

Με την κάλυψη του καπιταλισμού με έναν όρο που αποτελεί απλώς ένα από τα συμπτώματά του, την «κατανάλωση», υπάρχει επίσης ο κίνδυνος οι ευθύνες για την απώλεια των ειδών να μετατοπιστούν δυσανάλογα στις επιμέρους επιλογές του τρόπου ζωής, ενώ τα μεγαλύτερα και πιο ισχυρά συστήματα και θεσμοί είναι που επιβάλλουν επιτακτικά στους ανθρώπους να καταναλώνουν, αναφέρει η Πίγκοτ.

Ποια είναι «ανθρωπότητα»;

Η έκθεση του WWF επιλέγει την «ανθρωπότητα» ως μονάδα ανάλυσης και αυτή η αθροιστική γλώσσα προσελκύεται από τον Τύπο. Η εφημερίδα Guardian, για παράδειγμα, αναφέρει ότι «ο παγκόσμιος πληθυσμός καταστρέφει τον ιστό της ζωής».

Αυτό είναι κατάφωρα παραπλανητικό. Η ίδια η έκθεση του WWF δείχνει ότι δεν είναι καθόλου η ανθρωπότητα που κάνει την κατανάλωση, αλλά δεν φτάνει τόσο μακριά μέχρι που να αποκαλύψει ότι μόνο μια μικρή μειονότητα του ανθρώπινου πληθυσμού προκαλεί τη μεγάλη πλειονότητα των ζημιών.

Από τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα έως τα οικολογικά αποτυπώματα, το πιο πλούσιο 10% των ανθρώπων έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στον πλανήτη. Επιπλέον, δεν υπάρχει καμία αναγνώριση ότι οι επιπτώσεις της κατάρρευσης του κλίματος και της βιοποικιλότητας είναι πιο αισθητές από τους φτωχότερους ανθρώπους -οι ίδιοι οι άνθρωποι που συμβάλλουν ελάχιστα στο πρόβλημα.

Ο προσδιορισμός αυτών των ανισοτήτων έχει σημασία, διότι αυτό -και όχι «ανθρωπότητα» αυτή καθεαυτή- είναι το πρόβλημα και επειδή η ανισότητα είναι ενδημική στα καπιταλιστικά συστήματα (και ιδιαίτερα στις ρατσιστικές και αποικιακές κληρονομιές τους), γράφει η ίδια.

Κλείνει χαραμάδες

Η περιεκτική λέξη «ανθρωπότητα» κλείνει γενικά όλες αυτές τις χαραμάδες που μας εμποδίζουν να δούμε την κατάσταση όπως είναι. Αναπαράγει επίσης την αίσθηση ότι οι άνθρωποι είναι εγγενώς «κακοί» και ότι είναι κατά κάποιον τρόπο «στη φύση μας» να καταναλώνουμε μέχρι να μην απομείνει τίποτα.

Κατονομάζοντας τον καπιταλισμό ως βασική αιτία, προσδιορίζουμε ένα συγκεκριμένο σύνολο πρακτικών και ιδεών που δεν είναι καθόλου μόνιμες ούτε εγγενείς στην κατάσταση του να είσαι άνθρωπος. Με αυτόν τον τρόπο, μαθαίνουμε να βλέπουμε ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά.

Υπάρχει δύναμη να ονομάσουμε κάτι για να το εκθέσουμε. Οπως γράφει η συγγραφέας και περιβαλλοντολόγος Ρεμπέκα Σόλνιτ, «αποκαλώντας τα πράγματα με τα αληθινά ονόματά τους κόβεις τον δρόμο στα ψέματα που δικαιολογούν, μπερδεύουν, μεταμφιέζουν, αποφεύγουν ή ενθαρρύνουν την αδράνεια, την αδιαφορία, τη λησμοσύνη».

Η έκθεση του WWF παροτρύνει ότι μια «συλλογική φωνή είναι ζωτικής σημασίας για να αντιστρέψουμε την τάση της απώλειας βιοποικιλότητας», αλλά μια συλλογική φωνή είναι άχρηστη αν δεν μπορεί να βρει τις σωστές λέξεις.

Εφόσον εμείς και οι οργανώσεις που έχουν επιρροή, όπως το WWF, δεν καταφέρουμε να ονομάσουμε τον καπιταλισμό ως βασική αιτία της μαζικής εξαφάνισης, θα παραμείνουμε αδύναμοι να σπάσουμε την τραγική ιστορία του, καταλήγει η Αννα Πίγκοτ σε αυτή την αυστηρή, αλλά εποικοδομητική κριτική προς την περιβαλλοντική οργάνωση.

 

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Τέλος εποχής στα καταστροφικά έργα μαζικών υποδομών;
Αφού έχουν καταστρέψει τεράστιες άγριες περιοχές και ευαίσθητα οικοσυστήματα τις τελευταίες δεκαετίες, τα έργα υποδομών δείχνουν να παρακμάζουν σημαντικά καθώς κολοσσιαία έργα ματαιώνονται ● Στις υποδομές...
Τέλος εποχής στα καταστροφικά έργα μαζικών υποδομών;
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Οι κρυφές παρενέργειες του «Χάρβεϊ»
​Τα πάντα στο Τέξας είναι μεγάλα, συμπεριλαμβανομένου του αριθμού των χημικών βιομηχανιών, των διυλιστηρίων και άλλων βιομηχανικών εγκαταστάσεων. Ετσι, όταν μία από τις χειρότερες καταιγίδες στην αμερικανική...
Οι κρυφές παρενέργειες του «Χάρβεϊ»
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Πόσο επιβαρύνει τη φύση η βιομηχανία της μόδας
Το κρυφό κόστος της βιομηχανίας της μόδας που πληρώνει η μητέρα φύση μπορεί να το διαπιστώσει κανείς αν αναλογιστεί ότι χρειάζονται περίπου 7.500 λίτρα νερού για να δημιουργηθεί ένα μόνο τζιν.
Πόσο επιβαρύνει τη φύση η βιομηχανία της μόδας
Αρκούδα - πούμα
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Η ανθρώπινη τροφή αλλάζει την άγρια ζωή
Η αυξημένη κατανάλωση ανθρώπινου φαγητού από τα άγρια ζώα αλλάζει άρδην τη συμπεριφορά τους και συχνά επιβαρύνει την υγεία τους ● Ασθένειες που μπορούν να μολύνουν μια οικόσιτη γάτα μπορεί επίσης να έχουν τη...
Η ανθρώπινη τροφή αλλάζει την άγρια ζωή
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Ανοδος για τους ρύπους, κατηφόρα για τον πλανήτη
Οι παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από την καύση ορυκτών καυσίμων εκτιμάται ότι αυξήθηκαν περίπου κατά 2,7% το 2018 φτάνοντας τα υψηλότερα επίπεδα στην Ιστορία. Το 2019 αναμένεται να φέρει ακόμα...
Ανοδος για τους ρύπους, κατηφόρα για τον πλανήτη
ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
Οι ελπίδες σωτηρίας του πλανήτη λιώνουν σαν τους πάγους
Περισσότερο με βήμα πίσω παρά με πρόοδο μοιάζει το αποτέλεσμα της 24ης Διάσκεψης του ΟΗΕ για το Κλίμα. Αν και τα μέλη των αντιπροσωπειών ζητωκραύγαζαν για τη συμφωνία που υπέγραψαν, δεν δεσμεύτηκαν για μείωση...
Οι ελπίδες σωτηρίας του πλανήτη λιώνουν σαν τους πάγους

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας