Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μόνο ο θάνατος μπορούσε να σωπάσει τον Ερνέστο Καρδενάλ
AP PHOTO / ESTEBAN FELIX
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μόνο ο θάνατος μπορούσε να σωπάσει τον Ερνέστο Καρδενάλ

  • A-
  • A+
Ο Καρδενάλ πίστευε στο εκρηκτικό μείγμα της επανάστασης, του μαρξισμού και του χριστιανισμού. «Είμαστε ειρηνιστές και υπέρ της μη βίας. Αλλά ένας πόλεμος απελευθέρωσης του λαού από την καταπίεση δεν είναι μόνο ένας δίκαιος και θεμιτός πόλεμος, είναι και αναγκαίος. Και εμείς ως χριστιανοί και πιστοί του Ευαγγελίου δεν μπορεί παρά να είμαστε επαναστάτες», μου έλεγε σε συνέντευξή του όταν ακόμη ήταν υπουργός Πολιτισμού των Σαντινίστας

Ποιητής, ιερέας, επαναστάτης, αυστηρά με αυτή τη σειρά. Ετσι αυτοσυστηνόταν ο Ερνέστο Καρδενάλ, η «ανυπότακτη φωνή» της Νικαράγουας, που σώπασε την περασμένη Κυριακή στα 95 του χρόνια. Ο κήρυκας με τα σανδάλια, τις λευκές πουκαμίσες και τον μαύρο μπερέ, που έγινε σύμβολο της θεολογίας της απελευθέρωσης και της επανάστασης των Σαντινίστας, δεν έπαψε ποτέ να πιστεύει στο εφικτό της ουτοπίας, που υπηρέτησε σε όλη του τη ζωή. Αυτή που του ενέπνεε τη λιτή του ζωή και τη λακωνικότητα των στίχων του και τον οδήγησε σε σύγκρουση με το Βατικανό αλλά και τον πρώην σύντροφό του, πρόεδρο Ντανιέλ Ορτέγα. Ενας από τους καλύτερους ποιητές της Λατινικής Αμερικής, έλεγε με την ταπεινοφροσύνη που τον χαρακτήριζε: «Δεν είμαι μέγας ως συγγραφέας, αλλά είναι τεράστια η υπόθεση που εμπνέει την ποίησή μου: ο αγώνας των φτωχών και της απελευθέρωσης».

Γεννήθηκε στη Γρανάδα το 1925, γόνος μιας από τις πλουσιότερες οικογένειες της Νικαράγουας. Μετά την αποφοίτησή του από σχολείο ιησουιτών σπούδασε λογοτεχνία στο Μεξικό και έπειτα το 1948-49 στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια των ΗΠΑ, όπου εμβάθυνε στο έργο του Εζρα Πάουντ, ο οποίος τον καθόρισε λογοτεχνικά. Ταξίδεψε στην Ευρώπη, ανακάλυψε τη γλυπτική -ακόμη ένα από τα πολλά του πάθη- και επιστρέφοντας στη Νικαράγουα στρατεύτηκε στη μάχη κατά της δικτατορίας του Σομόσα, μετέχοντας ενεργά και στην αποτυχημένη «Εξέγερση του Απρίλη» το 1954.

Το 1957 πήγε σε μοναστήρι τραπιστών μοναχών στο Κεντάκι των ΗΠΑ, όπου σπούδασε δίπλα στον Αμερικανό συγγραφέα, μυστικιστή και μοναχό Τόμας Μέρτον, ο οποίος στάθηκε πνευματικός του σύμβουλος και σημαντική θρησκευτική και πολιτική επιρροή του.

Χειροτονήθηκε ιερέας το 1965 κι έναν χρόνο μετά ίδρυσε σε ένα νησάκι στο αρχιπέλαγος Σολεντινάμε μια κοινότητα χριστιανικής αντίστασης, που μεταμορφώθηκε σε ένα πείραμα συλλογικής ζωής και δημιουργίας, προωθώντας συνεταιρισμούς, εργαστήρια ποίησης και ζωγραφικής: ένα κοινόβιο όπου αγρότες, ψαράδες, διανοούμενοι και διασημότητες δουλεύουν μαζί τη γη, τις τέχνες και τη στράτευση και που σύντομα έγινε φυτώριο ανταρτών αλλά και παγκόσμια κοινωνική και πολιτιστική αναφορά. Εκεί, από τα σχόλια στα Ευαγγέλια ερμηνευμένα υπό το πρίσμα της επαναστατικής θεωρίας, γεννήθηκε το διάσημο «Ευαγγέλιο του Σολεντινάμε» (στα ελληνικά κυκλοφόρησε ως «Το Ευαγγέλιο της Επανάστασης των Σαντινίστας»). Οταν στις 19 Ιουλίου του 1979 θριάμβευσε η σαντινιστική επανάσταση, ο Ερνέστο Καρδενάλ διορίστηκε υπουργός Πολιτισμού, θέση στην οποία θα μείνει έως το 1987, μεταφέροντας την εμπειρία του Σολεντινάμε σε εθνικό επίπεδο και προωθώντας μαζί με τις εκστρατείες κατά του αναλφαβητισμού και «εργαστήρια λαϊκής ποίησης» και κέντρα πολιτισμού σε κάθε γωνιά της χώρας.

Ο Ερνέστο Καρδενάλ (γονατιστός) μιλά με τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β’. Δίπλα στον Πάπα ο Ντανιέλ Ορτέγα

AP PHOTO / BARRICADA

Ο Καρδενάλ πίστευε στο εκρηκτικό μείγμα της επανάστασης, του μαρξισμού και του χριστιανισμού. «Είμαστε ειρηνιστές και υπέρ της μη βίας. Αλλά ένας πόλεμος απελευθέρωσης του λαού από την καταπίεση δεν είναι μόνο ένας δίκαιος και θεμιτός πόλεμος, είναι και αναγκαίος. Και εμείς ως χριστιανοί και πιστοί του Ευαγγελίου δεν μπορεί παρά να είμαστε επαναστάτες», μου έλεγε σε συνέντευξή του όταν ακόμη ήταν υπουργός Πολιτισμού των Σαντινίστας.

Κάτι ασυγχώρητο για τον υπερσυντηρητικό Πάπα Ιωάννη ΙΙ, που μισούσε τους κομμουνιστές και εξοργιζόταν με τη θεολογία της απελευθέρωσης. Εχει μείνει στην ιστορία εκείνη η απίστευτη χειρονομία του Βοϊτίλα το 1983 μπροστά στις κάμερες που μετέδιδαν σε ολόκληρο τον κόσμο την επίσημη υποδοχή του στη διάρκεια επίσκεψης στη Νικαράγουα: να επιπλήττει τον γονυπετή Καρδενάλ κουνώντας απειλητικά το δάχτυλό του. Εναν χρόνο αργότερα τον έπαυσε στερώντας του τη δυνατότητα να ασκεί τα ιερατικά του καθήκοντα. Μια απαγόρευση που ήρε ο Πάπας Φραγκίσκος μόλις πριν από έναν χρόνο.

Το 1994 ήρθε η ρήξη του και με το σαντινιστικό μέτωπο (FSLN), όταν κατήγγειλε τον Ντανιέλ Ορτέγα για αυταρχισμό και πολλά μέλη του πρώην αντάρτικου για διαφθορά και αθέμιτο πλουτισμό. Η στάση του του στοίχισε πολλές επικρίσεις αλλά και διώξεις μετά την επιστροφή του Ορτέγα στην προεδρία το 2007, όπως επανειλημμένα κατήγγελλε. Απτόητος, δεν σώπασε. Στάθηκε δημόσια στο πλευρό των διαδηλωτών που επί μήνες το 2018 ζητούσαν την παραίτηση του Ορτέγα και της συζύγου του, Μουρίγιο, αφιερώνοντας το διεθνές βραβείο «Μάριο Μπενεδέτι» που έλαβε εκείνη τη χρονιά σε έναν 15χρονο που έχασε τη ζωή του στις διαδηλώσεις.

Πολυγραφότατος, από το «Ωρα μηδέν» και τα «Επιγράμματα» ώς το «Εθνικό Ασμα» και τους «Ψαλμούς» και από την «Προσευχή για τη Μέριλιν Μονρόε» ώς το τελευταίο του βιβλίο «Τα παιδιά των αστεριών», ο Καρδενάλ συνδυάζει θρησκεία και επιστήμη με στράτευση και σύγχρονη φιλοσοφία με πανάρχαια σοφία των γηγενών λαών. Ενας συνδυασμός που οικοδομεί ένα έργο μοναδικό, αναδεικνύοντάς τον ως έναν από τους σημαντικότερους ποιητές της Λατινικής Αμερικής. Με ένα ξεχωριστό ύφος που ο ίδιος περιγράφει ως «δημοσιογραφική ποίηση, με εικόνες κι όχι μεταφορές, άμεση και συγκεκριμένη, της πραγματικής ζωής και της καθημερινότητας». Ο Μπολάνιο μάλιστα έλεγε ότι το «Αφιέρωμα στους ιθαγενείς» του είναι εφάμιλλο αν όχι ανώτερο και από το «Κάντο Χενεράλ» του Νερούδα.

Παρά τη σύγκρουσή του με την κυβέρνηση, εκείνη κήρυξε τριήμερο πένθος χαρακτηρίζοντας τον Καρδενάλ «δόξα και περηφάνια» της Νικαράγουας. Ξένα όλα αυτά για εκείνον, που πέθανε όπως έζησε: ασυμβίβαστος ποιητής, ιερέας και επαναστάτης.

Το Σάββατο οι στάχτες του θα μεταφερθούν στο Σολεντινάμε για να σκορπιστούν στον τόπο όπου πρωτοεπιχείρησε να κάνει πράξη την ουτοπία του. Για να γίνει ξανά αστερόσκονη, όπως έγραφε στο «Κοσμικό Ασμα» του: «Αστερόσκονη είμαστε. Από αστέρια είμαστε και στα αστέρια θα επιστρέψουμε».


 

 

ΕΔΩ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ
Η παιδεία στο στόχαστρο του Μπολσονάρο
Στους δρόμους βγαίνουν σήμερα φοιτητές, καθηγητές, ερευνητές και εργαζόμενοι στα δημόσια πανεπιστήμια της Βραζιλίας, διαμαρτυρόμενοι για τις περικοπές κατά 30% των δαπανών για την ανώτατη εκπαίδευση που...
Η παιδεία στο στόχαστρο του Μπολσονάρο
ΕΔΩ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ
2016, η χρονιά του «τέλους εποχής»
Το 2016 η Λατινική Αμερική τιμήθηκε με ένα Νόμπελ Ειρήνης, που απονεμήθηκε στον πρόεδρο της Κολομβίας Σάντος για τη Συμφωνία Ειρήνης, που δίνει τέλος στην πιο πολύχρονη σύρραξη της περιοχής: παρά την απόρριψή...
2016, η χρονιά του «τέλους εποχής»
ΕΔΩ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ
Η επιστροφή του ατίθασου φαντάσματος
«Ή παίζεις τη ζωή σου κάνοντας πολιτική ή δεν μιλάς γι’ αυτήν». Το πίστευε ακράδαντα και πλήρωσε το τίμημα ο Ρόκε Ντάλτον, ποιητής, δημοσιογράφος, δοκιμιογράφος, αντάρτης, ένας από τους σημαντικότερους...
Η επιστροφή του ατίθασου φαντάσματος
ΕΔΩ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ
Τις πταίει, σύντροφοι;
Συντριβή των τσαβίστας στη Βενεζουέλα. Ηττα του κιρτσνερισμού στην Αργεντινή. Αντεπίθεση της Δεξιάς στη Βραζιλία, που ξεκίνησε κοινοβουλευτική διαδικασία για την καθαίρεση της Ντίλμα Ρουσέφ. Αποτυχία της...
Τις πταίει, σύντροφοι;
ΕΔΩ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ
Αιχμάλωτοι μιας παράλογης πολιτικής
Κλειστά σύνορα, στρατός με χημικά και δακρυγόνα. Εικόνες που θυμίζουν την Ευρώπη-φρούριο, αλλά προέρχονται από την Κεντρική Αμερική, όπου εδώ και δεκαπέντε ημέρες παραμένουν αποκλεισμένοι χιλιάδες Κουβανοί...
Αιχμάλωτοι μιας παράλογης πολιτικής
ΕΔΩ ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΑΜΕΡΙΚΗ
Ξεσηκωμός αγανακτισμένων και στην Κεντρική Αμερική
Η Κεντρική Αμερική γνωρίζει τη δική της «άνοιξη», έναν ακόμη ξεσηκωμό πολιτών που εξεγείρονται κατά της ενδημικής διαφθοράς, του αυταρχισμού και του περιορισμού των δημοκρατικών ελευθεριών. Στη Γουατεμάλα,...
Ξεσηκωμός αγανακτισμένων και στην Κεντρική Αμερική

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας