• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 12.8°C / 18.4°C
    2 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    14°C 10.1°C / 16.3°C
    1 BF
    55%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    20°C 15.4°C / 19.9°C
    0 BF
    48%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 7.9°C / 12.2°C
    1 BF
    63%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 13.0°C
    0 BF
    87%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.6°C / 13.0°C
    1 BF
    60%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.6°C / 9.4°C
    3 BF
    53%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    2 BF
    55%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.7°C / 19.8°C
    4 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.7°C / 16.9°C
    4 BF
    63%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.4°C / 20.4°C
    5 BF
    49%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 16.2°C / 16.2°C
    4 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 20.2°C / 20.2°C
    2 BF
    66%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    0 BF
    54%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.4°C / 15.6°C
    1 BF
    70%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.4°C / 20.8°C
    5 BF
    49%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 11.8°C / 18.2°C
    2 BF
    67%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 10.3°C / 16.6°C
    2 BF
    53%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    13°C 8.7°C / 12.8°C
    2 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    8°C 8.0°C / 8.0°C
    0 BF
    75%

Θέση στην οποία εικάζεται ότι βρισκόταν το στρατόπεδο του Αλέξανδρου στην Κανταχάρ (Αλεξάνδρεια εν Αραχωσία). 

Φωτό: Γιώργος Λιερός

Π. Ποταγός: Ένας ιδεαλιστής εξερευνητής «οργώνει» το Αφγανιστάν

  • A-
  • A+

Ο γιατρός Παναγιώτης Ποταγός (1839-1903) από τη Βυτίνα αποτελεί την μοναδική και παράδοξη συμμετοχή Έλληνα στην επέκταση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο εξερευνητής, ο ιεραπόστολος και ο αξιωματικός αποτελούν τις τρεις μορφές στην αιχμή της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας. Χαρτογράφησαν το έδαφος επισημαίνοντας πλουτοπαραγωγικές και στρατηγικές προοπτικές, προσέφεραν την ηθική κάλυψη του εκχριστιανισμού στην ευρωπαϊκή κατάκτηση και εκμετάλλευση και εξασφάλισαν την επιβολή της ισχύος των όπλων επί των ιθαγενών πληθυσμών.

Ωστόσο, αν οι εξερευνητές της δυτικής Ευρώπης ταξίδευαν με την κάλυψη των κυβερνήσεών τους, ο Ποταγός έδρασε με δική του πρωτοβουλία χωρίς καμία θεσμική στήριξη ή αναγνώριση και δίχως ίχνος κατακτητικής πρόθεσης. Πραγματοποίησε τρία μεγάλα και επικίνδυνα εξερευνητικά ταξίδια με σκοπό να ελέγξει την ακρίβεια των αρχαίων ιστορικών αναφορικά με την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Απομονωμένος από τους αποικιακούς ανταγωνισμούς των Μεγάλων Δυνάμεων και τους διεθνείς συσχετισμούς, ταξίδευε πεζός, μόνος με τον σκύλο του και το σακούλι με τα ιατρικά του εργαλεία. Για τα ταξίδια του δαπάνησε τα χρήματα από την εκποίηση της πατρικής περιουσίας στην Αρκαδία και εξασφάλιζε τροφή και στέγη καθ’ οδόν παρέχοντας ιατρικές συμβουλές και φροντίδες στους κατοίκους των περιοχών που διέσχιζε.

Στις αποσκευές του δεν κουβαλούσε επιστημονικά όργανα για τη μέτρηση της ακριβούς γεωγραφικής θέσης ή την παρατήρηση των άστρων, όπως επέβαλλαν τα εγχειρίδια του καλού εξερευνητή που εκδίδονταν στην Ευρώπη. Μαζί του είχε μόνο τους τόμους του Αρριανού, του Ηροδότου, του Πολύβιου και του Στράβωνα. Ο Ποταγός αδιαφορούσε για τους τοπογραφικούς ή τους μετεωρολογικούς υπολογισμούς και αυτό του στοίχισε την κατοχύρωση των ανακαλύψεών του από τις ευρωπαϊκές Γεωγραφικές Εταιρείες.

Μετά βίας σχεδίασε δύο χάρτες όπου παρακολουθεί κανείς τη διαδρομή του. Ονομάτισε λίμνες και βουνά (όπως οι λίμνες Κάστωρ και Πολυδεύκης στην Κεντρική Ασία ή το όρος Βασιλεύς Γεώργιος στην Ισημερινή Αφρική) αλλά οι ανακαλύψεις του αμφισβητήθηκαν και οι ελληνικές ονομασίες αντικαταστάθηκαν από βρετανικές από τον επόμενο Άγγλο εξερευνητή που πέρασε από τα ίδια μέρη μερικά χρόνια αργότερα…

Ο Ποταγός ταξίδεψε στην Κεντρική Ασία δύο φορές, το 1867-1872, στα χνάρια του αρχαίου Δρόμου του Μεταξιού, και το 1875, ενώ στο τρίτο ταξίδι του (1876-1877) περιπλανήθηκε στην Ισημερινή Αφρική και συνέβαλε σημαντικά στη χαρτογράφηση του ρου του Γαλάζιου Νείλου.

Στην πρώτη του εξερευνητική αποστολή διέσχισε τα γυμνά και αφιλόξενα βουνά και οροπέδια της οροσειράς του Παμίρ στην Κεντρική Ασία, βόρεια των Ιμαλαΐων και μέχρι την Ανατολική Σιβηρία, διασταυρώθηκε με Άγγλους και Ρώσους κατασκόπους, έφθασε στο Αφγανιστάν όπου φιλοξενήθηκε για μήνες στην αυλή του εμίρη της Καμπούλ Σιρ Αλί Χαν και κατέληξε αιχμάλωτος στο Χαμί στη Βόρεια Κίνα.

Τον Ιούνιο 1872 οι Κινέζοι τον απελευθέρωσαν αλλά δεν του επέτρεψαν να συνεχίσει τον δρόμο του προς το Πεκίνο και έτσι επέστρεψε δυτικά, πάντα πεζή, μέσω της Ρωσικής Αυτοκρατορίας με σταθμούς στη Μόσχα και την Αγία Πετρούπολη. Με ρωσικό διαβατήριο εισήλθε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη μέχρι να ξαναφύγει για δεύτερη φορά.

Ο επίμονος Ποταγός επέστρεψε στο Αφγανιστάν το 1875 περνώντας από τη χερσόνησο του Σινά και μέσω του σημερινού Πακιστάν αψηφώντας την απαγόρευση των βρετανικών αρχών. Βρήκε όμως τον εμίρη στη δίνη σφοδρής δυναστικής διαμάχης και στις παραμονές του δεύτερου βρετανο-αφγανικού πολέμου. Αποχώρησε λοιπόν εσπευσμένα προς τον νότο περνώντας από τη ιερή πόλη Μπεναρές και την Καλκούτα και από εκεί με ατμόπλοιο ως το Σουέζ. Δεν γνωρίζουμε τους λόγους για τους οποίους ο Ποταγός θέλησε να επισκεφθεί ξανά το Αφγανιστάν. Ο ίδιος επικαλείται την ταύτιση της πορείας των Αργοναυτών, άσπονδοι σχολιαστές στα ευρωπαϊκά γεωγραφικά περιοδικά της εποχής όμως υπαινίσσονται τους πολύτιμους λίθους που είχε βρει σε αφθονία στο πρώτο του ταξίδι.

Οι προσπάθειές του να αναγνωριστεί το έργο του από τις ευρωπαϊκές Γεωγραφικές Εταιρείες απέτυχαν και μόνο η γαλλική Εταιρεία τον δέχθηκε στην έδρα της στο Παρίσι, το 1879, και παρουσίασε τα ευρήματά του στους εταίρους της. Στην Ελλάδα βρήκε κάποια στήριξη στο Πανεπιστήμιο Αθηνών που χρηματοδότησε την έκδοση του πρώτου τόμου των παρατηρήσεών του το 1883, με τίτλο Περίληψις περιηγήσεων (ο δεύτερος δεν εκδόθηκε λόγω έλλειψης χρημάτων), αλλά δεν κατόρθωσε να διοριστεί Έφορος της Εθνικής Βιβλιοθήκης όπως επεδίωκε (η θέση δόθηκε στον Εμμανουήλ Ροΐδη). Απογοητευμένος αποσύρθηκε στο χωριό Νυμφές στη βόρεια Κέρκυρα όπου έζησε ασκώντας την ιατρική και γράφοντας σύντομα άρθρα με γεωγραφικές και ιστορικές παρατηρήσεις για την περιοχή μέχρι τον θάνατό του το 1903.

Ο Ποταγός υπερβαίνει το ιστορικό πλαίσιο της εποχής του, ήταν ένας ιδεαλιστής ερασιτέχνης εξερευνητής από την περιφέρεια την εποχή του κατακτητικού Νέου Ιμπεριαλισμού των ισχυρών βιομηχανικών κρατών.

Σχετικά πρόσφατα τον ανέσυρε από τη λήθη η εθνικιστική φιλολογία που είδε σε αυτόν τον σύγχρονο «Οδυσσέα της Ασίας και της Αφρικής […] που περιπλανήθηκε στα πέρατα της οικουμένης για να δοξάσει την Ελλάδα» όμως ο Ποταγός παραμένει παραγνωρισμένος και δυσερμήνευτος προκαλώντας ακόμα τον ερευνητή του.

Ο Παναγιώτης Ποταγός

*Αναπληρώτρια καθηγήτρια στο ΕΚΠΑ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΣΙΑ/ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ
Βρώμικα παιχνίδια στο Αφγανιστάν
Τον Αύγουστο του 2021, όταν οι Ταλιμπάν έμπαιναν θριαμβευτές στην Καμπούλ, 1800 κρατούμενοι προσκείμενοι στο ISIL-KP αφέθηκαν ελεύθεροι – κατά τους Ταλιμπάν τους ελευθέρωσε η κατοχική κυβέρνηση.
Βρώμικα παιχνίδια στο Αφγανιστάν
ΑΣΙΑ/ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ
Από το Tillya Tepe στην Balkh (Βακτριανή)
Η αρχαία Βακτρία αποτέλεσε την πόλη των Ελληνοβακτριανών βασιλέων και ήταν εξίσου σημαντική για την αυτοκρατορία των Κούσαν. Εδώ ο Αλέξανδρος έζησε τρία ολόκληρα χρόνια και παντρεύτηκε τη Ρωξάνη.
Από το Tillya Tepe στην Balkh (Βακτριανή)
ΑΣΙΑ/ΕΙΡΗΝΙΚΟΣ
Αφγανιστάν: Τα ερείπια μιας ελληνιστικής πόλης στις όχθες του Αμού Ντάρια
Την επόμενη κάναμε μια σύντομη βόλτα στην Κουντούζ. Στην αγορά σχεδόν όλες οι γυναίκες φορούσαν μπούργκα, μια εικόνα πολύ διαφορετική από αυτή της Καμπούλ.
Αφγανιστάν: Τα ερείπια μιας ελληνιστικής πόλης στις όχθες του Αμού Ντάρια

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας