Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
6 καλοκαιρινές βιβλιο-αποδράσεις

6 καλοκαιρινές βιβλιο-αποδράσεις

  • A-
  • A+

Ως «αντίδοτο» στη γενικευμένη κατήφεια και απαισιοδοξία των καιρών προτείνουμε έξι αξιόλογα επιστημονικά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα:

 

Mahlon Hoagland, Bert Dodson: Πώς λειτουργεί η ζωή

 

Τι άραγε μπορεί να προκύψει όταν ένας επιφανής μοριακός βιολόγος συνεργαστεί με έναν διάσημο ζωγράφο- εικονογράφο για τη δημιουργία ενός βιβλίου που θέλει προγραμματικά να είναι ένα ανάγνωσμα όχι μόνο πολύ ενημερωτικό αλλά ταυτόχρονα και ευχάριστο εικονογραφικά;

Προϊόν αυτής της περίεργης, εκ πρώτης όψεως, συνύπαρξης Τέχνης και Επιστήμης είναι το βιβλίο «Πώς λειτουργεί η ζωή». Ενα μοναδικό (διδακτικά) και απολαυστικότατο (αισθητικά) εγχειρίδιο, κατάλληλο για μαθητές ή φοιτητές που παρακολουθούν ένα μάθημα εισαγωγής γενικής βιολογίας, αλλά και για κάθε αναγνώστη-αναγνώστρια που επιθυμεί να «φρεσκάρει» ή να βαθύνει τις γνώσεις του στις μεγάλες κατακτήσεις των επιστημών που μελετούν τη ζωή.

Στις σελίδες του μπορεί να αναζητήσει κανείς τις ακριβείς επιστημονικές απαντήσεις σε ερωτήματα όπως: από πού προήλθε και πώς εξελίσσεται η ζωή; Πώς προκύπτει ένα βρέφος πέντε τρισεκατομμυρίων κυττάρων από την ένωση ενός σπερματοζωαρίου και ενός ωαρίου; Πώς καταφέρνουν τα φυτά να μετατρέπουν την ηλιακή ακτινοβολία σε τροφή; Πώς κωδικεύονται σε μια ενιαία χημική γλώσσα τεσσάρων μόλις «γραμμάτων» όλες οι οδηγίες για την κατασκευή και τη λειτουργία κάθε έμβιου όντος στον πλανήτη μας;

Η ανάγνωση του απολαυστικού βιβλίου «Πώς λειτουργεί η ζωή» είναι μια επωφελής περιήγηση στη μεγάλη ενότητα της ζωής, που αναδεικνύει τους εκπληκτικά όμοιους μηχανισμούς πάνω στους οποίους οικοδόμησε η εξέλιξη την απίστευτη ποικιλομορφία των έμβιων όντων, από τους απλούστερους ιούς έως τα πιο πολύπλοκα σπονδυλόζωα.

Ενας μοναδικός εικονογραφημένος οδηγός στη σύγχρονη Βιολογία, που φιλοτέχνησαν από κοινού ο Mahlon Hoagland, καθηγητής και τέως πρόεδρος του Τμήματος Βιοχημείας της Ιατρικής Σχολής του Κολεγίου Dartmouth στο Νιου Χάμσαϊρ, και ο πρωτοπόρος στην εικονογράφηση βιβλίων ζωγράφος Bert Dodson.

Συλλογικό έργο: Η Ευρώπη των Επιστημών

Σε μια ιστορική περίοδο όπου η ενότητα των διαφορετικών ευρωπαϊκών χωρών διέρχεται βαθύτατη οικονομική, κοινωνική αλλά και πολιτισμική κρίση, έχει ζωτική σημασία να αναζητηθούν οι κοινές ιστορικές καταβολές και άρα οι κοινές πολιτισμικές αξίες του ευρωπαϊκού πολιτισμού.

Μολονότι δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποστηρίζουν την αποτυχία ή και το μάταιο κάθε εγχειρήματος για ουσιαστική ευρωπαϊκή ενοποίηση, οι συγγραφείς αυτού του εξαιρετικού βιβλίου έχουν διαφορετική άποψη και με τα κείμενά τους αναζητούν στην ευρωπαϊκή ήπειρο την προϊστορία και την ιστορία του συνόλου της επιστημονικής σκέψης. Με άλλα λόγια, καταφέρνουν να αναδείξουν την Επιστήμη σε μία από τις βαθύτερες και ίσως σημαντικότερες πτυχές της ευρωπαϊκής ταυτότητας.

Βέβαια, σε συνθήκες επιβεβλημένης ιστορικά παγκοσμιοποίησης όλα αυτά μπορεί να ακούγονται υπερβολικά ρομαντικά και ανιστόρητα, αν όχι παλιομοδίτικα. Ωστόσο, οι συγγραφείς αυτού του συλλογικού τόμου, όλοι διαπρεπείς ιστορικοί των ιδεών και ειδικότερα της επιστήμης, έχουν εντελώς αντίθετη άποψη, την οποία στηρίζουν στις πολυετείς έρευνές τους και την οποία παρουσιάζουν συστηματικά με τα κείμενά τους.

Αναλύοντας την ιστορία και την εξέλιξη της επιστημονικής γνώσης στον χώρο καταγωγής της, δηλαδή την Ευρώπη, και αποκαλύπτοντας τη σημαντική επιρροή αυτής της γνώσης στην πολιτισμική ενοποίηση και τελικά ομοιογενοποίηση των κοινωνιών που έζησαν και ζουν σε αυτόν τον γεωγραφικό χώρο, καταλήγουν να επιβεβαιώσουν την κοινή όχι μόνο γεωγραφική ή ανθρωπολογική, αλλά κυρίως την πολιτισμική-επιστημονική ενότητα της ευρωπαϊκής σκέψης.

Μολονότι η βιβλιογραφία της ιστορίας των επιστημών είναι εξαιρετικά πλούσια όσον αφορά την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής επιστημονικής γνώσης, δεν υπήρχε μέχρι σήμερα ένα γενικό έργο που να εστιάζει στην επιστημονική Ευρώπη ως κοινή πνευματική εστία της βαθύτερης ενότητας των Ευρωπαίων στο πέρασμα των αιώνων.

Και αυτό ακριβώς το κενό φιλοδοξούν να καλύψουν τα κείμενα των Μιχάλη Ασημακόπουλου, Marco Beretta, Michel Blay, H. Floris Cohen, Michèle Gally, Hélène Gispert, Giorgio Israel, Ευθύμιου Νικολαΐδη, Gábor Palló, Yakov M. Rabkin, Sumitra Rajagopalan, Jean Seidengart, Gérard Simon, Antonio Ten, Sven Widmalm στο συλλογικό έργο «Η Ευρώπη των επιστημών».

Nigel Warburton: Φιλοσοφία: Τα κλασικά κείμενα

 

Ο Νάιτζελ Γουόρμπερτον θεωρείται σήμερα ένας από τους καλύτερους παγκοσμίως «εκλαϊκευτές» της φιλοσοφικής σκέψης. Διδάσκει φιλοσοφία στο Open University στην Αγγλία και είναι συγγραφέας πολλών αξιόλογων βιβλίων και άρθρων για τη φιλοσοφία.

Στην Ελλάδα κυκλοφορεί ήδη από τις εκδόσεις «Αρσενίδη» το βιβλίο του «Φιλοσοφία: τα βασικά», ενώ πρόσφατα μεταφράστηκε άριστα από τον Θ. Δρίτσα και το επόμενο βιβλίο του με τίτλο «Φιλοσοφία: Τα κλασικά κείμενα». Πρόκειται για δύο πολύ καλογραμμένα και διεισδυτικά βιβλία που, χωρίς να καταφεύγουν στο πομπώδες ή σκοτεινό ύφος των φιλοσόφων, καταφέρνουν να παρουσιάσουν στους μη ειδικούς αναγνώστες μερικές από τις πιο δύσκολες φιλοσοφικές ιδέες που έχουν διατυπωθεί ανά τους αιώνες.

Συγκεκριμένα το «Φιλοσοφία: τα κλασικά κείμενα» είναι μια ακριβής και προκλητική περιγραφή των ιδεών-εννοιών που υπάρχουν στα πιο σπουδαία έργα της δυτικής φιλοσοφίας. Το κάθε ένα από τα τριάντα δύο κεφάλαια του βιβλίου επικεντρώνεται σε ένα σημαντικό φιλοσοφικό έργο και καταφέρνει να αναδείξει συνοπτικά τις πιο σημαντικές ιδέες που περιέχει.

Με το υποδειγματικά διαυγές ύφος του, ο Νάιτζελ Γουόρμπερτον όχι μόνο παρουσιάζει αλλά και αποτιμά κριτικά 32 κλασικά έργα της φιλοσοφίας, από την Πολιτεία του Πλάτωνα μέχρι τη Θεωρία της δικαιοσύνης του Ρολς. Επιπλέον, στο τέλος κάθε κεφαλαίου ο αναγνώστης θα βρει ένα βοηθητικό γλωσσάρι και υποδείξεις για περαιτέρω μελέτη· έτσι, το βιβλίο είναι μια θαυμάσια εισαγωγή σε μερικές από τις πιο σκοτεινές έννοιες της φιλοσοφικής σκέψης.

Αυτός ο οδηγός σε τριάντα δύο από τα πιο σπουδαία φιλοσοφικά έργα είναι, όπως πρόθυμα παραδέχεται και ο συγγραφέας, προϊόν προσωπικής επιλογής που αντανακλά τις προσωπικές του προτιμήσεις. Ωστόσο, ο τρόπος πραγμάτευσης αυτών των επιλογών δεν είναι διόλου υποκειμενικός και αυτό, κατά τη γνώμη μας, είναι η μεγαλύτερη αρετή αυτού του χρησιμότατου βιβλίου.

James Ladyman: Τι είναι η φιλοσοφία της επιστήμης

Μπορεί μια εισαγωγή στη φιλοσοφία και τη μέθοδο της επιστημονικής γνώσης να αποτελεί ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα, ικανό να γοητεύσει ακόμη και τους αδιάφορους για τα επιστημολογικά προβλήματα αναγνώστες; Η απάντηση, κατά τη γνώμη μας, είναι θετική όταν μιλάμε για το διεθνώς αναγνωρισμένο βιβλίο του διάσημου Βρετανού φιλόσοφου της επιστήμης, James Ladyman.

Το βιβλίο αποτελεί μια από τις καλύτερες εισαγωγές που έχουν γραφτεί μέχρι σήμερα για τα θεμελιώδη ερωτήματα που γεννώνται αυθόρμητα στον καθένα όταν διαβάζει για τις απίστευτες επιστημονικές θεωρίες ή για τις μυστηριώδεις φυσικές οντότητες που αυτές οι θεωρίες επικαλούνται.

Το βασικό γνωσιολογικό πρόβλημα της εμπειρικής δικαιολόγησης και της αλήθειας της επιστημονικής γνώσης εξετάζεται εξαντλητικά στο πρώτο μέρος του βιβλίου, ενώ στο δεύτερο μέρος ο συγγραφέας εστιάζει το ενδιαφέρον του σε ένα ακόμη πιο θεμελιώδες ερώτημα: υπάρχουν πραγματικά οι αόρατες οντότητες, π.χ. τα ηλεκτρόνια, τα ποζιτρόνια ή τα γονίδια, που σύμφωνα με τη σύγχρονη επιστήμη εξηγούν επαρκώς ό,τι παρατηρούμε στη φύση;

Αραγε, το να αποδέχεται κανείς μια επιστημονική εξήγηση ή θεωρία ισοδυναμεί με το να αποδέχεται και την πραγματική ύπαρξη των αόρατων οντοτήτων και των δυνάμεων που αυτή επικαλείται;

Εξετάζοντας με τρόπο εύληπτο και με πολλά παραδείγματα όλες τις εναλλακτικές δυνατότητες, ο J. Ladyman καταλήγει σε μια εντυπωσιακή παρουσίαση του επιστημονικού ρεαλισμού: της άποψης δηλαδή ότι οι μη παρατηρήσιμες άμεσα οντότητες που επικαλούνται οι επιστημονικές θεωρίες υπάρχουν πραγματικά και ανεξάρτητα από τον νου μας.

Μέσα από τη διαμάχη των ρεαλιστικών και των αντιρεαλιστικών απόψεων σχετικά με την επιστημονική γνώση, το βιβλίο παρουσιάζει με τρόπο μοναδικό και πλήρη όλα τα αποφασιστικά ερωτήματα της φιλοσοφίας της επιστήμης: τη διάκριση της επιστήμης από την ψευδοεπιστήμη, της επαλήθευσης από τη διάψευση, της σχέσης μεταξύ θεωρίας και παρατήρησης. Στις αρετές του βιβλίου θα πρέπει να προστεθεί και η εξαιρετική μετάφραση του Γιώργου Μαραγκού.

Steve Fuller: Κουν κατά Πόππερ, Ο αγώνας για την ψυχή της επιστήμης

Τον Ιούλιο του 1965, στο πλαίσιο ενός διεθνούς συμποσίου φιλοσοφίας της επιστήμης που έγινε στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, έλαβε χώρα η περίφημη αντιπαράθεση ανάμεσα στους δύο διασημότερους, εκείνη την εποχή, ανανεωτές της σύγχρονης επιστημολογικής σκέψης: τον αξιοσέβαστο και διεθνώς αναγνωρισμένο φιλόσοφο της επιστήμης Καρλ Πόπερ, ηλικίας τότε 63 ετών, και τον κατά πολύ νεότερο αλλά εξίσου διάσημο ιστορικό και φιλόσοφο της επιστήμης Τόμας Κουν, ηλικίας 43 ετών.

Οπως μάλιστα μας αποκαλύπτει το ενδιαφέρον βιβλίο του S. Fuller, η ιστορική αντιπαράθεση «Κουν - Πόπερ» είχε σχεδιαστεί λεπτομερώς από δύο λαμπρούς μαθητές του Πόπερ, τον Ιμρε Λάκατος και τον Πολ Φεγεράμπεντ, με «πατροκτονικό» στόχο να διερευνηθούν οι διαφορές στη σκέψη των δύο γιγάντων της επιστημολογίας και κυρίως να αναδειχθούν τα κενά στις προσεγγίσεις τους.

Με αφορμή αυτό το επεισόδιο, ο συγγραφέας διερευνά σε βάθος τις θεωρίες του Κουν και του Πόπερ για τη δομή, τη μέθοδο και τη λειτουργία της επιστήμης, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τις ιστορικές-γνωσιολογικές προϋποθέσεις, αλλά και τις κοινωνικές συνέπειες αυτών των δύο τόσο διαφορετικών επιστημολογικών απόψεων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο καθιστά σαφές στον αναγνώστη τη βασική θέση του βιβλίου, ότι δηλαδή δεν υπάρχει φιλοσοφικά «αθώα» και κοινωνικά-ιστορικά «ουδέτερη» θεώρηση της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης.

Γιατί όμως «Η δομή των επιστημονικών επαναστάσεων», το κορυφαίο βιβλίο του Κουν, παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο πολυσυζητημένα και ευπώλητα ακαδημαϊκά έργα των προηγούμενων δεκαετιών, ενώ «Η λογική της επιστημονικής ανακάλυψης», το πολύ σημαντικό βιβλίο του Πόπερ, έχει περιέλθει σε αφάνεια; Για να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα ο Στιβ Φούλερ, καταφεύγει στα εργαλεία της «κοινωνικής επιστημολογίας», έναν τομέα έρευνας που ο ίδιος καθιέρωσε με το έργο του πριν από δύο δεκαετίες.

Πράγματι, όπως τεκμηριώνεται επαρκώς στο αντισυμβατικό επιστημολογικό βιβλίο του Φούλερ, η νίκη του Κουν επί του Πόπερ ήταν πύρρειος και έχει αμφιλεγόμενες συνέπειες, επειδή το νόημα του έργου των δύο μεγάλων στοχαστών παρανοήθηκε συστηματικά από τους «μαθητές» τους.

Αριστοτέλη- Φυσικά, Εισαγωγή,

Μετάφραση & επιστ. επιμέλεια Βασίλης Κάλφας, Εκδόσεις «Νήσος», σελ. 680

Τα περίφημα «Φυσικά» του Αριστοτέλη κυκλοφόρησαν πολύ πρόσφατα σε εγκυρότατη μετάφραση, εισαγωγή και επιμέλεια του καθηγητή Βασίλη Κάλφα. Πρόκειται για ένα από τα πιο μεγαλειώδη από γνωσιακή και ιστορική άποψη έργα της αρχαίας ελληνικής σκέψης, ένα έργο που διαμόρφωσε και επί αιώνες επηρέασε (και εξακολουθεί να επηρεάζει!) τον τρόπο που οι άνθρωποι στη Δύση αντιλαμβάνονταν, σκέφτονταν και κατανοούσαν τη Φύση.

Εξάλλου, ο Αριστοτέλης ήταν ο φιλόσοφος που σε αυτό το έργο εισήγαγε τον όρο «φυσική» ως την επιστήμη της Φύσης που περιλαμβάνει τόσο τη θεωρητική γνώση των «αρχών» και των «αιτιών» όλων των φυσικών όντων όσο και την εξήγηση της κίνησης και της διαρκούς μεταβολής τους.

Στα «Φυσικά», που αποτελούνται από οκτώ βιβλία, ο Αριστοτέλης δεν αρκείται στο να παρουσιάσει την πρώτη πλήρη, από φιλοσοφική άποψη, προσέγγιση της φυσικής πραγματικότητας, αλλά και τα όσα γνώριζαν -ή πίστευαν ότι γνωρίζουν- οι άνθρωποι της εποχής του σχετικά με τη δομή και τη λειτουργία του φυσικού κόσμου.

Δεδομένου μάλιστα του εύρους του αντικειμένου του, το κείμενο που έφτασε ώς εμάς αποτελεί ένα περίπλοκο αλλά αξιωματικά διαρθρωμένο μωσαϊκό από επιμέρους και χρονικά αυτόνομες πραγματείες, τις οποίες προφανώς έγραψε ο Αριστοτέλης σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.

Τη νέα πλήρη, εξαιρετικά μεταφρασμένη και σχολιασμένη δίγλωσση έκδοση των «Φυσικών» υπογράφει ο Βασίλης Κάλφας, αναμφίβολα ένας από τους σημαντικότερους σήμερα Ελληνες φιλοσόφους και ιστορικούς της αρχαίας ελληνικής επιστήμης.

Το βιβλίο εντάσσεται στο ιδιαίτερα φιλόδοξο αλλά απολύτως αναγκαίο εγχείρημα για μια νέα πλήρη και άριστα επιμελημένη δίγλωσση έκδοση του συνόλου των έργων του Αριστοτέλη, που θα ολοκληρωθεί σε 22 τόμους. Προσπάθεια που ξεκίνησε πριν από πέντε χρόνια από την Εταιρεία Μελέτης των Επιστημών του Ανθρώπου και τις εκδόσεις Νήσος, με την υποστήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.

Την επιστημονική διεύθυνση αυτού του σημαντικού εγχειρήματος έχουν αναλάβει οι καθηγητές Φιλοσοφίας Βασίλης Κάλφας και Παντελής Μπασάκος, ενώ τη γενική ευθύνη για την όλη προσπάθεια έχει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γεράσιμος Κουζέλης.

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Brain Training
Σταυρόλεξα, κουίζ, αινίγματα, έξυπνα βιντεοπαιχνίδια, ανάγνωση βιβλίων, νέες κοινωνικές επαφές θεωρούνται εξαιρετικά επωφελείς δραστηριότητες επειδή μας βοηθούν να κρατάμε το μυαλό μας σε εγρήγορση. To να...
Brain Training
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Τα Μαθηματικά μεταξύ φιλοσοφίας και επιστήμης
Πώς συνδέεται η πραγματικότητα των Μαθηματικών με την πραγματικότητα των φυσικών επιστημών και της φιλοσοφίας; Τα Μαθηματικά είναι απλώς ένα «εργαλείο» ή, έστω, μια αυστηρή αλλά αφηρημένη «γλώσσα» για την...
Τα Μαθηματικά μεταξύ φιλοσοφίας και επιστήμης
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
5 φθινοπωρινές βιβλιο-προτάσεις
Με κριτήριο το επιστημονικό ενδιαφέρον, την αρτιότητα και τη μεταφραστική επιτυχία στην απόδοση των κειμένων, επιλέξαμε για το φθινόπωρο πέντε από τα πιο αξιόλογα βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: «Εν κινήσει:...
5 φθινοπωρινές βιβλιο-προτάσεις
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Mathesis, όταν το πανεπιστήμιο μετακομίζει στο διαδίκτυο
Στα δύο τελευταία άρθρα μας είδαμε ότι το διαδίκτυο εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους αλλά και πρωτοφανείς δυνατότητες για τους χρήστες. Τα πολυσυζητημένα MOOCs, τα «Μαζικά Ανοιχτά Διαδικτυακά Μαθήματα» αποτελούν...
Mathesis, όταν το πανεπιστήμιο μετακομίζει στο διαδίκτυο
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Στο μυαλό ενός αρχιτέκτονα
Όσα συμβαίνουν στο μυαλό ενός αρχιτέκτονα όταν συλλαμβάνει ή σχεδιάζει νοητικά ένα πρωτότυπο έργο αλλά και πώς η πραγματικότητα επηρεάζει αλλά και επηρεάζεται από αυτήν την «αφηρημένη» διανοητική πράξη...
Στο μυαλό ενός αρχιτέκτονα
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Θ. Τάσιος: μια ξενάγηση στα άδυτα της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας
Κορυφαίος ιστορικός της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας ο κ. Θεοδόσης Τάσιος, μας παρουσιάζει την αποφασιστική σημασία και την επικαιρότητά της καθώς και τις στενές σχέσεις εξάρτησης της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης...
Θ. Τάσιος: μια ξενάγηση στα άδυτα της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας