• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.1°C / 13.4°C
    0 BF
    75%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 3.8°C / 8.0°C
    4 BF
    62%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 12.3°C
    4 BF
    72%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 6.4°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.9°C / 10.9°C
    3 BF
    87%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 3.6°C / 7.3°C
    2 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 1.4°C / 2.8°C
    4 BF
    75%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 9.6°C / 11.6°C
    3 BF
    82%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 11.1°C / 14.2°C
    3 BF
    71%
  • Μυτιλήνη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 11.9°C
    3 BF
    87%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.4°C / 15.2°C
    2 BF
    82%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 8.5°C / 8.5°C
    6 BF
    76%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 12.2°C / 12.2°C
    7 BF
    58%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.5°C / 7.5°C
    2 BF
    77%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 7.5°C / 11.2°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 10.8°C / 13.8°C
    1 BF
    79%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.3°C / 13.7°C
    2 BF
    73%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 7.1°C / 7.1°C
    2 BF
    89%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 4.3°C / 8.1°C
    2 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    2°C 1.8°C / 1.8°C
    2 BF
    86%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η ιογενής Νευροκορονοπάθεια

  • A-
  • A+
Ή τι γνωρίζουμε για τις νευρολογικές και νοητικές επιπτώσεις της νόσου COVID-19;

Ενα διόλου ασήμαντο ποσοστό όσων νοσούν σοβαρά από την Covid-19 παρουσιάζει, εκτός από τα τυπικά πνευμονολογικά και ανοσολογικά προβλήματα, αρκετά σοβαρές νευροαισθητηριακές διαταραχές, όπως «ανοσμία» και «αγευσία» (απώλεια της όσφρησης και της γεύσης, αντίστοιχα), ενώ διαρκώς συσσωρεύονται νέα κλινικά δεδομένα σχετικά με τις νευρολογικές παρενέργειες των λοιμώξεων από τους νέους κορονοϊούς. Πώς σχετίζονται αυτές οι νευρολογικές διαταραχές και οι παθήσεις με μια ιογενή νόσο που πλήττει πρωτίστως το αναπνευστικό μας σύστημα;

Για να περιγράψουν τις ιδιαίτερες νευρολογικές επιπτώσεις των σοβαρών λοιμώξεων από τον κορονοϊό SARS-CoV-2, οι ερευνητές επινόησαν τον όρο «Neurocovid», ένας δυσμετάφραστος νεολογισμός που θα μπορούσε να αποδοθεί (κυριολεκτικά) ως «Νευροκορονοπάθεια». Οπως θα δούμε, ο όρος περιγράφει τις διαταραχές του ανθρώπινου κεντρικού νευρικού συστήματος που οφείλονται στη νόσο Covid-19 και όχι τις νευρωτικές συμπεριφορές, το υπερβολικό άγχος ή τις φοβικές αντιδράσεις που μας προκαλούν η παρατεταμένη υγειονομική ανασφάλεια και η επιβεβλημένη «κοινωνική αποστασιοποίηση».


Σύμφωνα με τις διαθέσιμες μέχρι σήμερα ιατρικές μελέτες, η νόσος Covid-19 έχει σοβαρές επιπτώσεις στο νευρικό σύστημα και επηρεάζει τις βασικές εγκεφαλικές λειτουργίες των ανθρώπων που νοσούν σοβαρά. Για παράδειγμα, ένα τυπικό σύμπτωμα είναι η απώλεια της όσφρησης λόγω λοίμωξης του οσφρητικού νεύρου από τον κορονοϊό, που αφορά πάνω από το 80% όσων νοσούν σοβαρά. Ομως, ο νέος κορονοϊός προκαλεί απώλεια όχι μόνο της όσφρησης και της γεύσης, αλλά και της ακοής, της αφής, της όρασης, δηλαδή και των πέντε αισθήσεων που μας επιτρέπουν να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο και να αλληλεπιδρούμε.

Επίσης διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν και άλλα νευρολογικά συμπτώματα, όπως οι ημικρανίες στο 15-20% όσων νοσούν, οι μνημονικές διαταραχές που σχετίζονται με μικρο-ισχαιμίες στον ιππόκαμπο και, σπανιότερα, επιληπτικές κρίσεις. Για να μην αναφέρουμε τα πολύ πιο σοβαρά εγκεφαλοαγγειακά προβλήματα (αιμορραγίες), ισχαιμικά ή και εγκεφαλικά επεισόδια που εμφανίζονται περίπου στο 2,8%-3% των ασθενών που υποβάλλονται σε εντατική θεραπεία κατά της νόσου Covid-19.

Πάντως, όσοι νοσούν σοβαρά εμφανίζουν σπανίως και κάποιες αυτοάνοσες αντιδράσεις λόγω μόλυνσης του περιφερειακού νευρικού συστήματος από τον κορονοϊό, όπως π.χ. η «απομυελινωτική αντίδραση», που εκδηλώνεται με συμπτώματα παρόμοια με εκείνα της γνωστής νευρολογικής νόσου «σκλήρυνση κατά πλάκας». Μάλιστα, κάποιες κλινικές μελέτες έδειξαν ότι οι ασθενείς που ήταν ψυχικά ασταθείς πριν μολυνθούν από τη νόσο Covid-19, όταν νοσήσουν ενδέχεται να εκδηλώσουν επιπρόσθετα συμπτώματα νευρολογικής σύγχυσης και, σπανιότερα, ψύχωσης (βλ. «Μηχανές του Νου», 26.9.2020).

Οι νευρολογικές διαταραχές διαρκούν για ένα απροσδιόριστο και ακόμη ασαφές χρονικό διάστημα, ακόμη κι όταν οι ασθενείς έχουν αναρρώσει πλήρως και τα μοριακά τεστ ανίχνευσης του κορονοϊού στα οποία υποβάλλονται είναι όλα αρνητικά.

Πώς σχετίζονται όλες αυτές οι νευρολογικές δυσλειτουργίες και οι παθήσεις με μια ιογενή νόσο που, ως γνωστόν, πλήττει πρωτίστως το αναπνευστικό μας σύστημα; Και γιατί συσσωρεύονται διαρκώς νέα κλινικά δεδομένα για τις πολυάριθμες νευρολογικές παρενέργειες των λοιμώξεων από τον νέο κορονοϊό, όπως π.χ. έντονος πονοκέφαλος, ήπια ή σοβαρά εγκεφαλικά επεισόδια και μικρο-ισχαιμίες, νοητική σύγχυση, ψευδαισθήσεις, διαταραχές του ύπνου, άγχος και κατάθλιψη;

Οι απρόσμενες νευρολογικές επιπτώσεις της νέας επιδημίας

Αν κατά τον πρώτο χρόνο της πανδημίας οι περισσότεροι ειδικοί πίστευαν ακράδαντα ότι ήταν σχετικά σπάνιες ή και μεμονωμένες περιπτώσεις οι νευρολογικές-εγκεφαλικές επιπτώσεις της λοίμωξης από τον κορονοϊό, πρόσφατα άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι αυτό δεν ισχύει. Ετσι, μετά από σχεδόν δύο χρόνια ερευνών στα τυφλά, πολύ πρόσφατα οι επιστήμονες άρχισαν να κατανοούν τις περίπλοκες επιπτώσεις της νόσου Covid-19 στο νευρικό σύστημα και στον εγκέφαλό μας.

Το αποφασιστικό σημείο καμπής θα μπορούσε να εντοπιστεί φέτος τον Απρίλιο, όταν δημοσιεύτηκε στο έγκυρο ψυχιατρικό περιοδικό «The Lancet Psychiatry» μία πολύ εκτενής έρευνα, στην οποία μελετήθηκε συγκριτικά και στατιστικά το ιατρικό ιστορικό 236 χιλιάδων ασθενών που είχαν νοσήσει και θεραπευτεί από την Covid-19. Ετσι αποκάλυψαν ότι από αυτούς τους ασθενείς, ο ένας στους τρεις είχε διαγνωστεί με κάποιο νευρολογικό ή ψυχιατρικό πρόβλημα έξι μήνες μετά τη λοίμωξή του από τον κορονοϊό.

Το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς παρουσίαζαν κάποιες ψυχικές διαταραχές, όπως άγχος, πανικό ή κατάθλιψη, ήταν βέβαια αναμενόμενο σε μια εποχή πανδημίας και, μάλιστα, με ασθενείς που είχαν νοσήσει από Covid-19. Εξάλλου, τουλάχιστον το ένα τρίτο από αυτούς τους ασθενείς είχε υποστεί το γνωστό «μετατραυματικό σοκ» λόγω της εντατικής κλινικής νοσηλείας.

Το πιο εντυπωσιακό, όμως, συμπέρασμα της συγκεκριμένης επιδημιολογικής έρευνας στο «The Lancet Psychiatry» ήταν ότι ο ένας στους πενήντα ασθενείς είχε πάθει εγκεφαλικό επεισόδιο αφού νόσησε, καθώς και ότι ο ένας στους έντεκα ασθενείς εμφάνιζε λίγο έως πολύ σοβαρές διαταραχές των εγκεφαλικών του λειτουργιών!

Παρ’ όλα αυτά, από αυτή την έρευνα δεν προέκυπτε σαφής συσχέτιση των λοιμώξεων από τον κορονοϊό με τις συγκεκριμένες εγκεφαλικές βλάβες, ούτε και διαφώτιζε στο ελάχιστο τον ακριβή νευροβιολογικό μηχανισμό της δράσης των κορονοϊών στον εγκέφαλο των ασθενών.

Από την εγκεφαλική σύγχυση στη...

Πώς ακριβώς επηρεάζει το νευρικό μας σύστημα η λοίμωξη από την Covid-19 και πώς καταφέρνει ο κορονοϊός να εισβάλει στον εγκέφαλό μας; Πριν από έναν χρόνο, οι σχετικές κλινικές και νευρολογικές έρευνες έδειχναν ότι στις πιο σοβαρές περιπτώσεις της νόσου Covid ο υπαίτιος για τις μοιραίες εγκεφαλικές αλλοιώσεις ίσως να μην είναι ο ίδιος ο κορονοϊός, αλλά μάλλον η υπερβολική ανοσιακή απόκριση του οργανισμού στην ιογενή απειλή – με άλλα λόγια, είναι το ανοσιακό μας σύστημα που, στην προσπάθειά του να εξαλείψει τον κορονοϊό, δημιουργεί μια υπερβολικά καταστροφική φλεγμονή η οποία, αργά ή γρήγορα, επηρεάζει και τον εγκέφαλο.

Μια εναλλακτική υπόθεση είναι ότι ο ιός διαδίδεται πιθανώς μέσω των αιμοφόρων αγγείων. Σύμφωνα με τις έρευνες του νευροεπιστήμονα Avindra Nath και των συνεργατών του στο Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας της πολιτείας Μέριλαντ των ΗΠΑ, που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό «New England Journal of Medicine», οι εγκεφαλικές βλάβες που σχετίζονται με τη λοίμωξη οφείλονται σε αποφράξεις ή φλεγμονές των αιμοφόρων αγγείων του εγκεφάλου.

Μια εντελώς διαφορετική υπόθεση είναι ότι η ιογενής φλεγμονή σε κάποιο όργανο του σώματός μας μπορεί όντως να επηρεάζει άμεσα τον εγκέφαλό μας επειδή, όποτε υπάρχει σοβαρή σωματική φλεγμονή, μια σειρά από σημαντικούς νευροδιαβιβαστές, δηλαδή τα μόρια επικοινωνίας μεταξύ των νευρώνων (όπως η σεροτονίνη, η νορεπινεφρίνη και η ντοπαμίνη), δεν επιτελούν κανονικά τη λειτουργία τους. Με αποτέλεσμα να εμφανίζονται οι νευρολογικές ή ψυχιατρικές διαταραχές όταν στα εγκεφαλικά μας κυκλώματα διακόπτεται η παραγωγή αυτών των νευροδιαβιβαστών.

Υπάρχει βέβαια και η πιθανότητα κάποιες από αυτές τις νευρολογικές και ψυχοσωματικές διαταραχές να οφείλονται ή, έστω, να επιβαρύνονται από τις ιδιαίτερα δραστικές θεραπευτικές αγωγές που υιοθετήθηκαν και εφαρμόστηκαν –εσπευσμένα και σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης– για να αντιμετωπιστούν οι πιο σοβαρές επιπτώσεις της νέας μολυσματικής νόσου.

Πάντως, αξίζει να σημειωθεί ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη ποιοι ασθενείς είναι πιο επιρρεπείς στο να εκδηλώσουν αυτές τις νευρολογικές διαταραχές και πόσο διαρκούν τα συμπτώματά τους στους ανθρώπους που έχουν ήδη θεραπευτεί από την Covid-19.

Κυρίως, όμως, αγνοούμε ποιες από τις εκδηλώσεις αυτών των νευρολογικών διαταραχών θα πρέπει να αποδοθούν αποκλειστικά στη λοίμωξη από τον κορονοϊό και ποιες σε υποκειμενικούς παράγοντες, όπως π.χ. η γενετική προδιάθεση ή, εναλλακτικά, το υπερβολικό άγχος, η ψυχοσωματική εξάντληση και ο διαρκής φόβος νόσησης. Επομένως, ορθά χαρακτηρίζονται στην αγγλική γλώσσα αυτές οι παθήσεις ως «brain fog», δηλαδή «εγκεφαλική σύγχυση».

...διανοητική θολούρα της νέας πανδημίας

Ο ιός της νέας επιδημικής νόσου Covid-19, ενώ πλήττει πρωτίστως το αναπνευστικό σύστημα, προκαλώντας ενίοτε σοβαρή πνευμονοπάθεια, προσβάλλει και άλλα ζωτικά μας όργανα, μεταξύ των οποίων το πολύτιμο νευρικό μας σύστημα. Ωστόσο, όπως είδαμε, η άμεση βλάβη των εγκεφαλικών λειτουργιών λόγω της εισβολής του κορονοϊού στον εγκέφαλο όσων νοσούν, ενώ είναι θεωρητικά εφικτή, δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί με τρόπο αδιαμφισβήτητο από τις σχετικές βιοϊατρικές μελέτες.

Ομως, κατά τους τελευταίους μήνες, αρκετές νευροψυχολογικές και κλινικές έρευνες φαίνεται να ενισχύουν τη μέχρι χθες αβάσιμη υποψία της στενής συσχέτισης των πιο σοβαρών λοιμώξεων από τον κορονοϊό με μια σειρά από νευροεγκεφαλικές διαταραχές.

Πράγματι, από τις πιο πρόσφατες κλινικές μελέτες προκύπτει ότι η νόσος Covid-19 μπορεί να προκαλέσει στους πιο βαριά νοσούντες όχι μόνο νευρολογικές αλλά και διανοητικές βλάβες, οι οποίες παραμένουν και μετά την επιτυχή θεραπεία τους: αίσθημα διαρκούς κόπωσης, δυσκολία συγκέντρωσης της προσοχής, μνημονικά προβλήματα κ.ά. που δυσχεραίνουν σημαντικά την καθημερινή ζωή των «θεραπευμένων» και τα οποία χρίζουν άμεσης και επιπρόσθετης θεραπευτικής αγωγής.

Αραγε αυτές οι νευρολογικές και διανοητικές διαταραχές λόγω της νόσου του κορονοϊού θα είναι πρόσκαιρες ή θα παραμείνουν και μετά την εξάλειψη της τρέχουσας πανδημικής κρίσης;

Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη ότι από την εγκεφαλική μας υγεία εξαρτάται κάθε πτυχή της ιδιωτικής και της κοινωνικής ζωής μας –από την ικανότητα συμβίωσης και επικοινωνίας με τους άλλους μέχρι τις αποφάσεις που παίρνουμε για τη ζωή τους–, τότε κατανοούμε γιατί η απειλή της διανοητικής-ψυχολογικής υγείας των ανθρώπων από την πανδημία αποτελεί ίσως το πιο αποφασιστικό βιολογικό αλλά και βιοπολιτικό διακύβευμα τον 21ο αιώνα.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Το ψυχολογικό φορτίο της πανδημίας του κορονοϊού
Ο υπερβολικός φόβος για τη μόλυνση από τον κορονοϊό ενδέχεται να είναι πολύ πιο επιβλαβής για την ψυχοσωματική μας υγεία από τη μόλυνση από τον SARS CoV-2.
Το ψυχολογικό φορτίο της πανδημίας του κορονοϊού
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Ο εμβολιασμός ως βιοπολιτικό διακύβευμα
Η διαμάχη εμβολιαστών-αντιεμβολιαστών σε καιρούς πανδημίας δεν είναι μόνο άκαιρη αλλά και παραπλανητική, γιατί το βιοπολιτικό διακύβευμα, δηλαδή η ανθρώπινη ζωή, είναι... αλλού.
Ο εμβολιασμός ως βιοπολιτικό διακύβευμα
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Αντιεμβολιαστικές δεισιδαιμονίες
Η άκριτη ταύτιση της επιστήμης με την εξουσία αποκαλύπτει τη μεγάλη δυσκολία των σύγχρονων κοινωνιών να κατανοήσουν την επιστημονική μέθοδο σκέψης, σχετικά με την αναγκαιότητα ή όχι εμβολιασμού κατά του...
Αντιεμβολιαστικές δεισιδαιμονίες
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Από την πανδημία στη συνδημία του κορονοϊού
Η πανδημική κρίση δεν είναι μόνο ιογενής ή αποκλειστικά βιοϊατρική, αλλά ταυτόχρονα οικονομικοπολιτική και πολιτισμική. Παρ’ όλα αυτά οι ανθρώπινες ευθύνες για την εμφάνιση και την αναποτελεσματική...
Από την πανδημία στη συνδημία του κορονοϊού
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Τα ανθρωπογενή αίτια της νέας πανδημίας
Κυκλοφόρησε πρόσφατα επιστημονικό βιβλίο που υπογράφει ο δρ Βασίλης Ζουμπουρλής, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Ζητήσαμε από τον συγγραφέα να μας παρουσιάσει τα συμπεράσματα των ερευνών του.
Τα ανθρωπογενή αίτια της νέας πανδημίας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Εν αναμονή της επόμενης πανδημίας
Η ευρύτερα αποδεκτή επιστημονική εξήγηση για την εμφάνιση των νέων κορονοϊών είναι ο περίφημος βιολογικός μηχανισμός «spillover», που επιτρέπει σε μεταλλαγμένους κορονοϊούς όχι μόνο να μολύνουν απλούστερα είδη...
Εν αναμονή της επόμενης πανδημίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας