• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 21.4°C / 25.8°C
    1 BF
    61%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.0°C / 22.4°C
    0 BF
    66%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.7°C / 23.2°C
    2 BF
    71%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 18.6°C
    1 BF
    88%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.9°C / 19.6°C
    2 BF
    72%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 18.3°C / 21.8°C
    2 BF
    74%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 16.2°C / 19.4°C
    1 BF
    45%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    21°C 19.6°C / 21.8°C
    1 BF
    80%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.8°C / 23.7°C
    3 BF
    76%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.9°C / 20.9°C
    1 BF
    73%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 21.6°C / 24.8°C
    1 BF
    75%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.7°C / 19.6°C
    2 BF
    82%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.9°C / 21.9°C
    2 BF
    78%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    23°C 21.5°C / 22.9°C
    0 BF
    53%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 20.6°C / 21.5°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.8°C / 22.8°C
    3 BF
    66%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.8°C / 26.0°C
    2 BF
    46%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.7°C / 18.3°C
    1 BF
    84%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    21°C 19.0°C / 22.5°C
    2 BF
    75%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 19.8°C
    1 BF
    59%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Από την πανδημία στη συνδημία του κορονοϊού

  • A-
  • A+
Η καταστροφική διάδοση του νέου κορονοϊού που αντιμετωπίζουμε, σήμερα, είναι η πρώτη μεγάλη πανδημία της ανθρωπόκαινου εποχής. Η αναγνώριση εγκαίρως ότι αντιμετωπίζουμε ένα οξύτατο συνδημικό πρόβλημα και όχι απλώς την εξωγενή πανδημία ενός νέου κορονοϊού αποτελεί μία εναλλακτική και ενδεχομένως μια πολύ πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση της σχετικά υψηλής ανθρώπινης θνησιμότητας, λόγω της διάδοσης του νέου κορονοϊού.

Η ανεπαρκώς τεκμηριωμένη εικασία ότι η νόσος COVID-19 δεν είναι τόσο ή μόνο μια «πανδημία», αλλά μια «συνδημία», διατυπώθηκε, πρώτη φορά, τον προηγούμενο Σεπτέμβριο από τον Richard Horton στο γνωστό ιατρικό περιοδικό «Lancet». Αυτή η φαινομενικά ασυνήθιστη θεώρηση της νέας ιογενούς νόσου, εντούτοις, ποτέ δεν ερευνήθηκε επαρκώς από τις περισσότερες ειδικές μελέτες σχετικά με τα βαθύτερα αίτια και τον χαρακτήρα του υγειονομικού προβλήματος.

Πάντως, όπως θα δούμε στο σημερινό άρθρο, η πανδημική κρίση, που εδώ και σχεδόν δυο χρόνια αντιμετωπίζουμε, δεν είναι μόνο ιογενής ή αποκλειστικά βιοϊατρική, αλλά ταυτόχρονα οικονομικοπολιτική και πολιτισμική, αφού, προφανώς, η εμφάνιση και η διάδοσή της εξαρτώνται από τα κυρίαρχα (πλανητικά) πρότυπα της ανθρώπινης ζωής. Παρ’ όλα αυτά, τόσο στις διεθνείς όσο και στις τοπικές συζητήσεις (πολιτικές και επιστημονικές), οι ανθρώπινες ευθύνες για την εμφάνιση, τη διάδοση και την αναποτελεσματική αντιμετώπιση της επιδημικής νόσου του νέου κορονοϊού, είτε αγνοήθηκαν είτε υποτιμήθηκαν συστηματικά μέχρι σήμερα.


Καμία επιδημία, κατά τον τελευταίο αιώνα, δεν είχε τις πολυδιάστατες καταστροφικές επιπτώσεις της πρόσφατης πανδημίας της νόσου Covid-19, η οποία όχι μόνο επηρεάζει δραματικά την υγεία του παγκόσμιου πληθυσμού, αλλά έχει και καταστροφικές συνέπειες στην οικονομία, την εκπαίδευση και την επικοινωνία των ανθρώπων, εν ολίγοις, υποβαθμίζει κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής μας. Το εύλογο ερώτημα είναι γιατί, κατά τον εικοστό πρώτο αιώνα, η εμφάνιση μιας νέας, ιογενούς επιδημίας είχε και εξακολουθεί να έχει ένα τόσο καταστροφικό αποτέλεσμα, ακόμα και στις πιο ανεπτυγμένες κοινωνίες.

Μια μάλλον απρόσμενη απάντηση είναι ότι, στην πραγματικότητα, αντιμετωπίζουμε όχι απλώς μία νέα πανδημική ιογενή απειλή, αλλά ότι βρισκόμαστε απέναντι σε μία ιδιαίτερα περίπλοκη «συνδημία». Αυτός ο νεολογισμός εισάγεται, κατά τη δεκαετία του 1990, από τον ιατρό ανθρωπολόγο Μέριλ Σίνγκερ (Merril Singer), για να περιγράψει τις αρνητικές συνέπειες που εμφανίζονται, τόσο σε μεμονωμένα άτομα όσο και σε μεγάλες ανθρώπινες κοινότητες, από την ταυτόχρονη παρουσία και αλληλεπίδραση ανάμεσα σε δυο ή περισσότερες παθήσεις.

Από ετυμολογικής απόψεως, ο νέος ιατρικός όρος «συνδημία» (syndemic) προέκυψε από τις ελληνικές λέξεις «συν-έργεια» και «επί-δημία», για να περιγράψει τις καινοφανείς νόσους που προκύπτουν όχι από έναν μόνο παθολογικό παράγοντα, αλλά από την ταυτόχρονη εισβολή στον οργανισμό μας δυο ή περισσότερων παθήσεων, οι οποίες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, επηρεάζοντας αρνητικά την πορεία της κάθε μεμονωμένης ασθένειας και από κοινού αυξάνουν την ευπάθεια των ανθρώπων.

Σήμερα, όλο και περισσότεροι ειδικοί θεωρούν πολύ πιθανό να αντιμετωπίζουμε πλανητικά όχι τόσο ή όχι μόνο τη νέα ιογενή πανδημία της νόσου COVID-19, αλλά και μία εξίσου σοβαρή, αν και λιγότερο εμφανή, συνδημία πολλών χρόνιων ασθενειών (καρδιαγγειακών, καρκινικών, διαβητικών κ.α.), οι οποίες, έχοντας αυξηθεί σημαντικά τις τέσσερις τελευταίες δεκαετίες, επιτείνουν τις καταστροφικές επιπτώσεις της μόλυνσης από τον κορονοϊό.

Πάντως, οι ιδιαίτερα καταστροφικές συνέπειες της συνδημίας, δηλαδή της συνύπαρξης και της αλληλεπίδρασης αυτών των χρόνιων ασθενειών με την πολύ πιο πρόσφατη ιογενή μόλυνση, έγιναν ορατές από την αρχή της διάδοσης του νέου κορονοϊού SARS CoV-2. Πράγματι, ήδη πριν από 18 μήνες, ήταν σαφές ότι η πολύ υψηλή μεταδοτικότητα και η θνητότητα από τη νόσο COVID-19 εξαρτώνται άμεσα και, ενδεχομένως, οφείλονται στη συνδημία της νέας ιογενούς νόσου με κάποιες χρόνιες ασθένειες.

Εξάλλου, ήδη κατά τα τέλη του εικοστού αιώνα, ο Μ. Σίνγκερ, εισηγητής αυτού του νέου ιατρικού όρου για τις περίπλοκες παθολογικές αλληλεπιδράσεις, διευκρίνιζε ότι «οι συνδημίες είναι η συγκέντρωση και η βλαπτική αλληλεπίδραση δύο ή περισσότερων ασθενειών ή άλλων υγειονομικών απειλών σε έναν πληθυσμό, κυρίως λόγω των συνεπειών της κοινωνικής ανισότητας και της άδικης άσκησης της εξουσίας». Επομένως, η πανδημική κρίση που αντιμετωπίζουμε, σήμερα, δεν είναι μόνο ιογενής ή αποκλειστικά βιοϊατρική, αλλά ταυτόχρονα οικονομικοπολιτική και πολιτισμική, αφού τόσο η εμφάνιση όσο και η διάδοσή της εξαρτώνται και από τα κυρίαρχα (πλανητικά) πρότυπα ανθρώπινης ζωής.

COVID-19: η πρώτη ανθρωπόκαινος πανδημία

Η τρέχουσα πανδημία είναι η εκδήλωση μιας πλανητικής κρίσης, η οποία είναι ταυτοχρόνως οικολογική - βιολογική και υγειονομική - ανοσολογική, εδώ και είκοσι χρόνια προβλεπόταν και διαπιστωνόταν συνεχώς από τους περισσότερους ειδικούς επιστήμονες σε όλο τον κόσμο και ειδικότερα από τους ιολόγους, επιδημιολόγους και ανοσολόγους, δηλαδή από τους «κυνηγούς των ιών».

Πράγματι, από την αρχή του 21ου αιώνα, γνωρίζουμε ότι ο γήινος μικρόκοσμος των μικροβίων και των ιών βρισκόταν σε πρωτοφανή κινητικότητα, έτοιμος να καταλάβει τις νέες οικολογικές θέσεις που δημιουργεί συστηματική καταστροφή των κλιματικών συνθηκών και του περιβάλλοντος πλανήτη από τις δραστηριότητες του πολυπληθέστατου ανθρώπινου είδους.

Υπό αυτή την έννοια, η καταστροφική διάδοση του νέου κορονοϊού που αντιμετωπίζουμε, σήμερα, είναι η πρώτη μεγάλη πανδημία της ανθρωπόκαινου εποχής. Δεν πρόκειται καθόλου για ένα μεμονωμένο και τυχαίο γεγονός, αλλά για ένα ιδιαίτερα καταστροφικό σύμπτωμα της διαταραχής από τον άνθρωπο της ζωής του πλανήτη, το αποτέλεσμα της αλόγιστης υπερεκμετάλλευσης της βιόσφαιρας, που οι συνέπειές της πλήττουν πια αδιάκριτα όλους τους ανθρώπους.

Αν αυτή η διάγνωση είναι σωστή, τότε είναι όχι μόνο αναποτελεσματικό αλλά μακροπρόθεσμα μάταιο και εντελώς ανώφελο το να επιχειρούμε να αντιμετωπίσουμε αυτή τη γενικευμένη πλανητική κρίση με αναποτελεσματικά φάρμακα και εμβόλια, όπως, δυστυχώς, επιμένουν να κάνουν οι πιο πλούσιες και ισχυρές δυτικές κοινωνίες, αρνούμενες να παραδεχτούν την πλανητικών διαστάσεων οικολογική, κλιματική και βιολογική κρίση που οι ίδιες έχουν προκαλέσει.

Η πανδημία του νέου κορονοϊού αποτελεί ωστόσο ένα πλανητικό γεγονός, που ήδη παίζει και θα εξακολουθεί να παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της καθημερινής ζωής δισεκατομμυρίων ανθρώπων στο άμεσο μέλλον. Είναι η πρόσφατη πλανητική υγειονομική κρίση και η κάκιστη διαχείρισή της τη μετατρέπει, σταδιακά, σε μία καθολική οικονομική, πολιτική και ανθρωπιστική καταστροφή, τις αιτίες της οποίας εξακολουθούμε να αποδίδουμε σε ιογενή αίτια και, το χειρότερο, εξακολουθούμε να την αντιμετωπίσουμε ως μία αποκλειστικά μολυσματική νόσο, για τη διάδοση της οποίας ευθύνεται μόνο ο κορονοϊός.

Διόλου περίεργο που όλοι οι αρμόδιοι ιατρικοί φορείς (διεθνείς και τοπικοί), οι οποίοι επί ενάμιση χρόνο αποφασίζουν για την αντιμετώπιση και τη διαχείριση της νέας επιδημικής κρίσης, έχουν επικεντρωθεί στον περιορισμό ή, τουλάχιστον, στον έλεγχο της μετάδοσης του κορονοϊού, εισηγούμενοι στις κυβερνήσεις την υιοθέτηση αμφίβολων πολιτικών μαζικού εμβολιασμού ή/και απομόνωσης των πληθυσμών. Πλανητικές και τοπικές υγειονομικές στρατηγικές που, μοιραία, αποτυγχάνουν λόγω των διαρκών παραλλαγών του κορονοϊού, ο οποίος έχει δείξει ότι μπορεί να αντιδρά και να προσαρμόζεται ταχύτατα σε κάθε νέα ιατρική στρατηγική μας.

Με άλλα λόγια, μέχρι σήμερα, η αντιμετώπιση της πανδημίας του κορονοϊού έχει αποτύχει, επειδή οι ειδικοί λοιμωξιολόγοι - ιολόγοι επιμένουν να αντιμετωπίζουν την επιδημία της νόσου COVID-19 σαν να επρόκειτο για μία εξωγενή εισβολή, ανάλογή με αυτή των ήδη γνωστών μολυσματικών ασθενειών, όπως η γρίπη, η πανώλη και οι πιο πρόσφατες ιικές ασθένειες.

Ομως, αυτή η εξίσωση του νέου κορονοϊού με τους προγενέστερους ιούς αποδείχτηκε στην πράξη εντελώς εσφαλμένη, επειδή ο δείκτης θνητότητας του νέου κορονοϊού SARS-CoV2 είναι σαφώς πολύ μικρότερος από τους προηγούμενους δυνητικά πανδημικούς ιούς, όπως π.χ. ο ιός H5N1 των πτηνών και οι δύο προγενέστεροι κορονοϊοί που μολύνουν τους ανθρώπους (SARS και MERS), ο δείκτης θνητότητας των οποίων ήταν σαφώς πολύ υψηλότερος, γεγονός που δεν τους επέτρεψε να γίνουν πανδημικοί όπως ο σημερινός επειδή σκότωναν τους περισσότερους ξενιστές τους.

Ο νέος κορονοϊός, αντίθετα, ενώ μεταδίδεται πολύ εύκολα, δηλαδή περίπου 10 φορές περισσότερο από τον συνήθη ιό της γρίπης, έχει έναν πολύ χαμηλό δείκτη θνητότητας, κάτω από 2%, και επομένως η μόλυνση των ανθρώπων από τον νέο κορονοϊό προκαλεί ένα μικρό ποσοστό σοβαρών παθήσεων (5-9% των ξενιστών), από τις οποίες μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό τελικά πεθαίνει (περίπου το 2%) και αυτό συμβαίνει επειδή, κατά κανόνα, αυτές οι περιπτώσεις ανήκουν σε ασθενείς από τις πιο ευπαθείς ομάδες.

Συγκριτικά με τους προγενέστερους κορονοϊούς, ο SARS-CoV2 προκαλεί ευτυχώς πολύ χαμηλή θνησιμότητα στους ξενιστές του, οι οποίοι, αν μολυνθούν και νοσήσουν σοβαρά, σπανίως πεθαίνουν «από» τον κορονοϊό, αντίθετα πεθαίνουν από τα χρόνια υποκείμενα νοσήματα!

Μεταξύ πανδημικής και συνδημικής προσέγγισης

Επειτα από ενάμιση χρόνο, αρχίζουμε λοιπόν να συνειδητοποιούμε ότι ο μαζικός εμβολιασμός, ενώ μας προστατεύει από τις χειρότερες επιπτώσεις της μόλυνσης από τον κορονοϊό, καθόλου δεν συμβάλλει στη δημιουργία του πολυπόθητου «τείχους ανοσίας», δηλαδή στη δραστική μείωση της μεταδοτικότητας του κορονοϊού μεταξύ των ανθρώπων (εμβολιασμένων και μη). Ομως, ανεξαρτήτως από το πόσο αποτελεσματική είναι η προστασία που προσφέρει ο μαζικός εμβολιασμός, η έξοδος από την πανδημική κρίση προϋποθέτει τη δραστική αναθεώρηση των απόψεών μας για τον ρόλο των χρόνιων νοσημάτων στην επιδείνωση των μολύνσεων από την COVID-19.

Η αναγνώριση εγκαίρως ότι, σήμερα, αντιμετωπίζουμε ένα οξύτατο συνδημικό πρόβλημα και όχι απλώς μία εξωγενή πανδημία, αποτελεί μία εναλλακτική και ενδεχομένως μία πολύ πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση της υψηλής ανθρώπινης θνησιμότητας, λόγω της ανεπαρκούς κατανόησης των ορίων της δράσης του νέου κορονοϊού. Μία συνδημική προσέγγιση είναι λοιπόν αναγκαία, αφού στηρίζεται και επιβάλλει μια πιο ολιστική αντιμετώπιση του πρωτεύοντος και αποφασιστικού χαρακτήρα της ενίσχυσης της δημόσιας υγείας, τόσο για την αντιμετώπιση των χρόνιων και ενδημικών στον άνθρωπο ασθενειών όσο και για την κατανόηση της πραγματικής δράσης των στελεχών του κορονοϊού που προκαλούν την νόσο COVID-19.

Σε κάθε περίπτωση, μόνο η υιοθέτηση της συνδημικής προσέγγισης είναι σε θέση να μας διασφαλίσει την υιοθέτηση πολυεπίπεδων και αποτελεσματικών ιατρικών επεμβάσεων, ικανών να αντιμετωπίζουν, ταυτοχρόνως, τόσο τις αιτίες των ασθενειών όσο και τους ειδικούς ανθρώπινους παράγοντες –όπως π.χ. τις ειδικές γεωπολιτικές συνθήκες, τις υγειονομικές, οικονομικές και γνωστικές ανισότητες–, οι οποίες από κοινού διευκολύνουν την πανδημική εξάπλωση κάθε νέας ιογενούς απειλής.

Τόσο η προέλευση όσο και η καταστροφική διάδοση της επιδημίας του κορονοϊού αποτελούν αμφότερες φαινόμενα που έχουν, σε τελευταία ανάλυση, ανθρωπογενή αίτια. Το πέρασμα ενός ιού από ένα ή περισσότερα ζώα στο ανθρώπινο είδος, το περίφημο «άλμα του είδους» -αγγλιστί Spillover- είναι ένα πολύ σύνηθες φαινόμενο στην ιστορία της ζωής.

Ομως, τις τελευταίες δεκαετίες, αυτό το φαινόμενο τείνει να εμφανίζεται ολοένα και συχνότερα, δημιουργώντας νέες και ιδιαίτερα απαλειπτικές επιδημίες, αρκεί να σκεφτεί κανείς τις επιδημίες των ιών της νόσου του ιού της ανθρώπινης επίκτητης ανοσοανεπάρκειας HIV/AIDS και Ebola, που έκαναν το άλμα από τους πιθήκους στον άνθρωπο, ή την επιδημία H5N1 της γρίπης των πτηνών, που εκτός από διαφορά είδη πτηνών πλήττει τους ανθρώπους και άλλα θηλαστικά.

Βλέπουμε λοιπόν ότι, όλο και συχνότερα, οι εντατικές ανθρώπινες δραστηριότητες και παρεμβάσεις στη φύση διευκολύνουν το πέρασμα στον άνθρωπο άγνωστων μέχρι χθες μικροοργανισμών, με αποτέλεσμα όλο πιο συχνά να δημιουργούνται νέες, ιδιαίτερα επικίνδυνες επιδημίες για τους ανθρώπους.

Η πιο πρόσφατη επιδημία του κορονοϊού SARS- CoV-2 μάς αποκαλύπτει τις περίπλοκες δυναμικές που συνυπάρχουν ανάμεσα στην υγεία και την ασθένεια, μεταξύ των ανθρώπων και το έμβιο περιβάλλον τους. Υπό αυτή την έννοια, μόνο η ουσιαστική κατανόηση και αποδοχή της επιρροής της συνδημίας μπορεί να διασφαλίσει ένα βιώσιμο μέλλον για τους ανθρώπους.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η ιογενής Νευροκορονοπάθεια
Ενα διόλου ασήμαντο ποσοστό όσων νοσούν σοβαρά από την Covid-19 παρουσιάζει, εκτός από τα τυπικά πνευμονολογικά και ανοσολογικά προβλήματα, αρκετά σοβαρές νευροαισθητηριακές διαταραχές, όπως «ανοσμία» και...
Η ιογενής Νευροκορονοπάθεια
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Τα ανθρωπογενή αίτια της νέας πανδημίας
Κυκλοφόρησε πρόσφατα επιστημονικό βιβλίο που υπογράφει ο δρ Βασίλης Ζουμπουρλής, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Ζητήσαμε από τον συγγραφέα να μας παρουσιάσει τα συμπεράσματα των ερευνών του.
Τα ανθρωπογενή αίτια της νέας πανδημίας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Εν αναμονή της επόμενης πανδημίας
Η ευρύτερα αποδεκτή επιστημονική εξήγηση για την εμφάνιση των νέων κορονοϊών είναι ο περίφημος βιολογικός μηχανισμός «spillover», που επιτρέπει σε μεταλλαγμένους κορονοϊούς όχι μόνο να μολύνουν απλούστερα είδη...
Εν αναμονή της επόμενης πανδημίας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η νέα εποχή των πανδημιών
Αν η επιστημονική πρόβλεψη ότι η ανθρωπότητα έχει εισέλθει σε μια «εποχή πανδημιών» είναι σωστή, τότε καμία χώρα -όσο γεωγραφικά απομονωμένη ή οικονομικά αναπτυγμένη κι αν είναι- δεν μπορεί να αισθάνεται...
Η νέα εποχή των πανδημιών
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Ο νέος πανδημικός σκοταδισμός
Οι ανθρωπογενείς παρανοήσεις σχετικά με την αυθεντία του επιστημονικού λόγου ίσως αποδειχτούν το πιο σοβαρό εμπόδιο για την επαρκή και λιγότερο επώδυνη αντιμετώπιση της νέας επιδημίας.
Ο νέος πανδημικός σκοταδισμός
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Αντισηπτικές βιβλιοπροτάσεις
Τέσσερα ενδιαφέροντα επιστημονικά βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν: «Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε» του Agustin Fuentes, «Ξαναμελετώντας τον Μαρξ στην εποχή του ψηφιακού καπιταλισμού» του Christian...
Αντισηπτικές βιβλιοπροτάσεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας