• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    21°C 19.5°C / 22.9°C
    1 BF
    42%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.0°C / 21.2°C
    1 BF
    43%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.6°C / 23.2°C
    1 BF
    45%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.9°C / 18.6°C
    0 BF
    42%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 19.6°C
    2 BF
    67%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.3°C / 20.3°C
    1 BF
    44%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 15.1°C / 17.8°C
    0 BF
    33%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.2°C / 23.6°C
    1 BF
    28%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 20.5°C / 23.2°C
    4 BF
    60%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 18.9°C
    2 BF
    59%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 20.7°C / 22.4°C
    4 BF
    46%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.6°C / 20.6°C
    2 BF
    68%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.9°C / 22.9°C
    0 BF
    49%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.9°C / 20.5°C
    0 BF
    48%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.5°C / 23.5°C
    0 BF
    28%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.6°C / 24.8°C
    2 BF
    32%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 19.8°C / 23.2°C
    0 BF
    43%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 17.3°C / 18.8°C
    1 BF
    57%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 18.1°C / 21.1°C
    2 BF
    32%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.8°C / 15.8°C
    1 BF
    24%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Αγγελος Χανιώτης μας μιλά: Για τις πολιτικές καταστροφής της ιστορικής κληρονομιάς

  • A-
  • A+
Η αντίσταση στην καταστροφική λογική των εργολάβων δεν είναι λαϊκισμός, αλλά ζωτική ανάγκη κάθε κοινωνίας που σέβεται το παρελθόν της. Οπως εγκαίρως προειδοποιεί ο διαπρεπής Ελληνας ιστορικός Αγγελος Χανιώτης: «Ολος ο κόσμος παρακολουθεί τι πράττει η Ελλάδα ως θεματοφύλακας πολιτισμού παγκόσμιας εμβέλειας. Από την αξιοπιστία και σοβαρότητα της ελληνικής πολιτικής σε θέματα πολιτιστικής κληρονομιάς εξαρτάται το μέλλον ανοιχτών θεμάτων, όπως η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα και η ανανέωση του μνημονίου με τις ΗΠΑ για την προστασία των ελληνικών αρχαιοτήτων»
Ακολουθήστε μας στο Google news

Οι «Μηχανές του Νου» φιλοξενούν, σήμερα, τον Αγγελο Χανιώτη, κορυφαίο ιστορικό της ελληνιστικής αρχαιότητας και επιφανή προσωπικότητα των γραμμάτων της Ελλάδας της διασποράς. Του ζητήσαμε να μας μιλήσει τόσο για τις τρέχουσες κυβερνητικές επιλογές στη διαχείριση των σημαντικών αρχαιολογικών ευρημάτων που προέκυψαν στα έργα του Μετρό της Θεσσαλονίκης όσο και για την επικείμενη αλλαγή του νομικού καθεστώτος διοίκησης και χρηματοδότησης των πέντε μεγαλύτερων ελληνικών μουσείων.

Μολονότι πρόκειται για δύο κοντόθωρες και ιδιαίτερα προβληματικές πολιτικές επιλογές, που σχετίζονται άμεσα με τη διαχείριση και το μέλλον της πολύτιμης ιστορικής-πολιτιστικής μας κληρονομιάς, εν τούτοις με περισσή ευκολία υιοθετούνται από τη σημερινή κυβέρνηση στο όνομα μιας αμιγώς οικονομιστικής λογικής, η οποία, όπως επισημαίνει ο Αγγελος Χανιώτης, «μερικές φορές είναι απλώς τσαπατσουλιά, γιατί εξετάζει βραχυπρόθεσμα οφέλη αγνοώντας μεσοπρόθεσμες ζημιές».


Tην προηγούμενη Τρίτη (22.6.21), στις 8 μ.μ., πραγματοποιήθηκε στον κήπο του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων στο Θησείο μια σημαντική ομιλία με τίτλο: «Το δημόσιο μουσείο στην Ελλάδα: φαντασιώσεις και προοπτικές». Βασικός ομιλητής ήταν ο Αγγελος Χανιώτης, καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας και Κλασικών Σπουδών του Ινστιτούτου Προηγμένων Μελετών του Πρίνστον, ενώ ακολούθησε πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση μεταξύ επιφανών Ελλήνων αρχαιολόγων.

Στην τεκμηριωμένη και βαρυσήμαντη ομιλία του, ο Αγγ. Χανιώτης υποστήριξε ότι η ενδεχόμενη μετατροπή των πέντε μεγαλύτερων κρατικών μουσείων (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου) σε Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου θα αλλάξει ριζικά τον χαρακτήρα τους: όχι μόνο τον τρόπο διαχείρισής τους, αλλά και τον παιδαγωγικό-ερευνητικό ρόλο που επιτελούν στην κοινωνία μας.

Ετσι, η αλλαγή του νομικού καθεστώς των μουσείων, μέσω νομοθετικής ρύθμισης από την κυβέρνηση, δεν θα συμβάλει καθόλου στην αύξηση των πολυπόθητων δωρεών, ενώ ο ρόλος των πιθανών μεγαλοχορηγών ενέχει πολλούς και σοβαρούς κινδύνους. Συνεπώς, η βασική χρηματοδότηση των μουσείων θα πρέπει να παραμείνει δημόσια.

Με αφορμή την πρόσφατη εκδήλωση-συζήτηση του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, ζητήσαμε από τον διαπρεπή Ελληνα ιστορικό να μας μιλήσει τόσο για τα αρχαιολογικά ευρήματα στη Θεσσαλονίκη, όσο και για τις καταστροφικές συνέπειες της σχεδιαζόμενης αλλαγής του νομικού καθεστώτος των μεγαλύτερων ελληνικών μουσείων.

Είναι γνωστό ότι η σημερινή ελληνική κυβέρνηση επέλεξε τη φαινομενικά πιο εύκολη, την πιο φτηνή οικονομικά και, δυστυχώς, την πιο επισφαλή «λύση» της απόσπασης και της μελλοντικής επανατοποθέτησης των αρχαιολογικών ευρημάτων που αποκαλύφθηκαν στο νυπό κατασκευή σταθμό Βενιζέλου του Μετρό στη Θεσσαλονίκη. Γιατί από την πρώτη στιγμή διαφωνήσατε ριζικά με αυτό το σχέδιο, χαρακτηρίζοντάς το καταστροφικό;

Η λύση που επέλεξε το ΥΠΠΟ το 2019, δηλαδή η απόσπαση, μεταφορά και επανατοποθέτηση ενός μοναδικής αξίας αρχαιολογικού συνόλου 1,5 στρέμματος, με κατασκευές ποικίλου είδους (πλακόστρωτος δρόμος, πεσσοί ενός τετραπύλου, τοίχοι κτιρίων κ.λπ.) δεν είναι ούτε η ευκολότερη ούτε η φτηνότερη ούτε η ταχύτερη, όπως ισχυρίζεται η «Αττικό Μετρό».

Εργο απόσπασης και επανατοποθέτησης τέτοιου εύρους δεν έχει ξαναγίνει (τα προηγούμενα αφορούν κυρίως μεμονωμένες κατασκευές) και ενέχει κινδύνους. Φτηνότερη και ταχύτερη ίσως είναι μόνο η απόσπαση, όχι όμως και η επανατοποθέτηση. Η εγκριθείσα μελέτη για την επανατοποθέτηση είναι σύντομη, ασαφής και ακοστολόγητη. Και σε καμιά περίπτωση δεν εξασφαλίζει ολοκλήρωση του σταθμού ώς το τέλος του 2023.

Αν πραγματοποιηθεί η απόσπαση των βυζαντινών αρχαιοτήτων, ακολουθούν περίπου τρία μέτρα με αρχαιότητες προηγούμενων περιόδων, σε όλη την έκταση του σταθμού, που θα πρέπει να ανασκαφθούν. Η ελπίδα της «Αττικό Μετρό» ότι η ανασκαφή θα ολοκληρωθεί σε δύο μήνες (σύμφωνα με πληροφορίες που διαρρέουν στον Τύπο) είναι εντελώς εξωπραγματική. Ανασκαφή βάθους τουλάχιστον τριών μέτρων σε τέτοια έκταση μόνο με χρήση μπουλντόζας και πλήρη καταστροφή των αρχαιοτήτων μπορεί να γίνει σε τόσο σύντομο διάστημα.

Η εναλλακτική λύση θα ήταν η απόσπαση αρχαιολογικών στρωμάτων σε μεγαλύτερο βάθος (επομένως πολλαπλάσιου όγκου και βάρους), κάτι που δεν προβλέπει η εγκεκριμένη μελέτη. Εχω επικρίνει την κυβέρνηση ΣΎΡΙΖΑ-ΑΝ.ΕΛΛ. τόσο συχνά και δημόσια για την ερευνητική και εκπαιδευτική της πολιτική, που κανείς δεν μπορεί να υποθέσει ότι εξυπηρετώ κομματικούς σκοπούς όταν διαπιστώνω ότι το σχέδιο που εκπόνησε το 2017 ήταν εφαρμόσιμο και κοστολογημένο και θα έδινε στους Θεσσαλονικείς 12 σταθμούς στο τέλος του 2020.

Η αναστολή της εφαρμογής αυτού του σχεδίου το 2019 ήταν αναίτια. Την άρνηση της «Αττικό Μετρό» και του ΥΠΠΟ να εφαρμόσουν αυτό το σχέδιο μόνο και μόνο επειδή το είχε εκπονήσει η προηγούμενη κυβέρνηση μόνο παιδιάστικο πείσμα μπορώ να τη χαρακτηρίσω. Θύματά του είναι και οι αρχαιότητες και οι Θεσσαλονικείς.

Πρόσφατα, στις 13 Μαΐου, στείλατε στον πρόεδρο της κυβέρνησης Κυριάκο Μητσοτάκη μια επιστολή διαμαρτυρίας, συγκεντρώνοντας έναν πολύ μεγάλο αριθμό υπογραφών. Ποια ήταν απάντηση του πρωθυπουργού ή, έστω, της αρμόδιας υπουργού και του ΚΑΣ στο αίτημα και στα εύλογα επιχειρήματά σας;

Η μόνη επίσημη απάντηση ήταν η κοινοποίηση από τον γ.γ. του υπουργείου μιας επιστολής των μελών του ΚΑΣ που αιτιολογούσε την απόφαση απόσπασης. Η επιστολή είχε γραφτεί εφτά μήνες νωρίτερα (τον Νοέμβριο 2020) και δεν λαμβάνει υπόψη νέα δεδομένα, όπως γνωμοδοτήσεις έγκριτων μηχανικών. Δεν είναι ακόμα αργά για την κυβέρνηση να μελετήσει τα νέα δεδομένα και να αναθεωρήσει μια εσφαλμένη απόφαση. Το να αλλάξει γνώμη ο πρωθυπουργός με βάση νέα δεδομένα δεν είναι ντροπή. Ισα ίσα είναι πράξη που θα τον τιμούσε.

• Ομως, για εσάς, ως Ελληνα ιστορικό, ποιο είναι το πραγματικό διακύβευμα αυτής της αδιαλλαξίας και άρα της κεντρικής κυβερνητικής επιλογής ένα, κατά τα άλλα, χρήσιμο συγκοινωνιακό έργο να οδηγήσει στην καταστροφή ενός μοναδικού μνημείου της αρχαιότητας, σημαντικού τόσο για την ελληνική όσο και για την παγκόσμια ανθρώπινη ιστορία;

Ολος ο κόσμος παρακολουθεί τι πράττει η Ελλάδα ως θεματοφύλακας πολιτισμού παγκόσμιας εμβέλειας. Από την αξιοπιστία και σοβαρότητα της ελληνικής πολιτικής σε θέματα πολιτιστικής κληρονομιάς εξαρτάται το μέλλον ανοιχτών θεμάτων, όπως η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα και η ανανέωση του μνημονίου με τις ΗΠΑ για την προστασία των ελληνικών αρχαιοτήτων.

Υπάρχουν πιέσεις από εμπόρους αρχαιοτήτων αυτά τα μνημόνια να μην καλύπτουν την προστασία αντικειμένων που δημιουργήθηκαν για να μετακινούνται (ιδίως νομισμάτων).

Σκεφτείτε τι εντύπωση δημιουργείται όταν η ελληνική πολιτεία μετακινεί χωρίς σοβαρό λόγο ένα σταυροδρόμι με όλα του τα κτίρια, ένα αρχαιολογικό σύνολο του οποίου η σημασία ως τεκμήριο ιστορικής συνέχειας συνίσταται ακριβώς στο ότι βρέθηκε εκεί που βρέθηκε: κάτω από ένα σύγχρονο σταυροδρόμι, σε μια ζωντανή πόλη που οι κάτοικοί της συνεχίζουν στο ίδιο σημείο τις ίδιες δραστηριότητες επί 17 αιώνες.

● Ωστόσο, εξίσου καταστροφικό θα είναι το σχεδιαζόμενο νομοσχέδιο για την αλλαγή του νομικού καθεστώτος διαχείρισης των πέντε μεγαλύτερων μουσείων της Ελλάδας. Τι σημαίνει για το μέλλον των μουσείων μας μια τέτοια νομοθετική αλλαγή;

Το νομοσχέδιο, σύμφωνα με πληροφορίες, θα προβλέπει τη μετατροπή πέντε μουσείων σε Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ), με το επιχείρημα ότι θα έχουν αυτονομία και θα αυξηθούν οι πόροι τους με δωρεές. Αν κρίνουμε από το Μουσείο Ακρόπολης, που έχει αυτό το καθεστώς, ο σχετικός νόμος 3711/2008 κάθε άλλο παρά αυτονομία τού δίνει.

Το Δ.Σ., ο προϊστάμενος της γενικής διεύθυνσης και η πολιτική του Μουσείου Ακρόπολης ορίζονται από τον εκάστοτε υπουργό (άρθρα 6.1, 8 και 9.2/3). Η μετατροπή του σε ΝΠΔΔ δεν έφερε δωρεές. Μόνο ένα ή δύο μουσεία μπορούν να καλύψουν τις λειτουργικές τους ανάγκες από τα εισιτήρια και λοιπά έσοδα.

Επειδή θα συνεχίζουν να χρειάζονται κρατικές επιδοτήσεις, η προνομιακή τους μεταχείριση θα ζημιώσει τα υπόλοιπα μουσεία. Επίσης, η στήριξη κρατικών μουσείων με δωρεές (αν υπάρξουν) ενέχει κινδύνους. Είναι αθέμιτο ιδιώτες χορηγοί να χρησιμοποιούν το κρατικό μουσείο για την προώθηση των δικών τους οραμάτων, ιδεών ή ιδεοληψιών.

Πόσο έχουν συμβάλει στην επικράτηση τέτοιων εμφανώς αυτοκαταστροφικών «λύσεων» η δήθεν ρεαλιστική οικονομιστική λογική και η πρόσφατη νεοφιλελεύθερη απαξίωση των κλασικών ανθρωπιστικών σπουδών; Είναι, άραγε, μόνο ένα πρόβλημα ελλιπούς παιδείας ή, αντίθετα, ένα σύμπτωμα της συστηματικής απαξίωσης της ιστορικής μνήμης και σκέψης;

Η «ρεαλιστική οικονομιστική λογική» μερικές φορές είναι απλώς τσαπατσουλιά, γιατί εξετάζει βραχυπρόθεσμα οφέλη αγνοώντας μεσοπρόθεσμες ζημιές. Σε νεοφιλελεύθερες πολιτικές οφείλεται η ελλιπής στήριξη των ανθρωπιστικών σπουδών σε ιδιωτικά κυρίως πανεπιστήμια με τη χρήση κριτηρίων αγοράς – ποια γνωστικά αντικείμενα συνεπάγονται έσοδα από δίδακτρα, ποια γνωστικά αντικείμενα με μικρή απήχηση σε φοιτητές (π.χ. παπυρολογία, μεσαιωνική λατινική φιλολογία), αλλά ανάγκες σε προσωπικό και υποδομές μπορούν να καταργηθούν.

Είναι μια κοντόφθαλμη στάση που δεν λαμβάνει υπόψη της ότι η γνώση αποτελεί ένα ενιαίο οικοδόμημα που θα καταρρεύσει, αν κανείς αρχίζει να αφαιρεί τους δόμους του. Αν από μια ημερήσια εφημερίδα κόψετε τα άρθρα που δεν θα μπορούσαν να έχουν γραφτεί, αν δεν υπήρχαν ανθρωπιστικές σπουδές (ιστορίας, γλωσσών, πολιτισμού κ.λπ.), αυτό που θα έμενε θα ήταν μάλλον οι σελίδες για το χρηματιστήριο, τον καιρό και (ίσως) τον αθλητισμό.

Το πρόβλημα είναι πολυσύνθετο. Σχετίζεται με την υποβάθμιση παραδοσιακών μαθημάτων κορμού (ανάμεσά τους και της γλώσσας και της ιστορίας) στη μέση εκπαίδευση, αλλά όχι μόνο.

Πάντως, όταν η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει καταστροφές, πανδημίες και πολέμους, τότε συνειδητοποιεί τη σημασία που έχουν οι ανθρωπιστικές σπουδές για τα ερεθίσματα σκέψης που προσφέρουν. Από την άλλη πλευρά, για την απαξίωση των κλασικών γραμμάτων (αρχαίων ελληνικών και λατινικών έργων) έχει άλλους υπεύθυνους: μια επιφανειακή και ανιστόρητη αντιμετώπιση της αρχαιότητας από θιασώτες της πολιτικής ορθότητας.


Ποιος είναι

Ο Αγγελος Χανιώτης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1959. Είναι από το 2010 καθηγητής στην περίφημη Σχολή Ιστορικών Μελετών του Ινστιτούτου Προηγμένων Μελετών του Πρίνστον, όπου κατέχει την έδρα Αρχαίας Ιστορίας και Κλασικών Σπουδών. Ταυτόχρονα, είναι μέλος του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και επιμελητής του ιστορικού περιοδικού «Mnemosyne» που διερευνά θέματα Κλασικών Σπουδών.

Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Χαϊδελβέργης και επί σειρά ετών δίδαξε Αρχαία Ιστορία στα Πανεπιστήμια Νέας Υόρκης, Χαϊδελβέργης και Οξφόρδης. Διετέλεσε αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης και εταίρος του All Souls College της Οξφόρδης.

Κορυφαίος ιστορικός των ελληνιστικών χρόνων, διεθνώς αναγνωρισμένος για τις πρωτότυπες και ευρείας κλίμακας έρευνές του στην πολιτιστική, θρησκευτική, νομική και οικονομική ιστορία της Ελληνιστικής περιόδου και της Ρωμαϊκής Ανατολής. Στα ερευνητικά του ενδιαφέροντα συγκαταλέγονται επίσης η ιστορία της Κρήτης και της ελληνικής επιγραφικής.

Για το υψηλότατου επιπέδου ερευνητικό, διδακτικό και συγγραφικό του έργο έχει τιμηθεί με αμέτρητα βραβεία τόσο στο εξωτερικό όσο και στην Ελλάδα.

Από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης κυκλοφορεί το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του «Θεατρικότητα και δημόσιος βίος στον ελληνιστικό κόσμο».

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η Θεσσαλονίκη φιλοξενεί την ελίτ των επιστημόνων του εγκεφάλου
Την επόμενη εβδομάδα η Θεσσαλονίκη θα βρεθεί στο επίκεντρο του παγκόσμιου επιστημονικού ενδιαφέροντος, αφού περισσότεροι από 170 διαπρεπείς Ελληνες και ξένοι ερευνητές του εγκεφάλου θα συναντηθούν εκεί για να...
Η Θεσσαλονίκη φιλοξενεί την ελίτ των επιστημόνων του εγκεφάλου
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Ανακαλύπτοντας στη Λέσβο την «Πομπηία των φυτών»
Σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε εκεί όπου βρίσκονται τα ελληνικά νησιά, πριν από περίπου 20 εκ. χρόνια, υπήρχε μια ενιαία στεριά, η Αιγηίδα. Ενας από τους πολύτιμους για μελέτη γεώτοπους θεωρείται το Απολιθωμένο...
Ανακαλύπτοντας στη Λέσβο την «Πομπηία των φυτών»
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Τα παιδιά, ο κορονοϊός και το νέο εμβολιαστικό παίγνιο
Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά του μαζικού εμβολιασμού κατά του κορονοϊού των ανηλίκων, από 12 έως 17 ετών; Θεωρείται πράγματι από τους ειδικούς μια αρκετά ασφαλής, αποτελεσματική και άρα υγειονομικά...
Τα παιδιά, ο κορονοϊός και το νέο εμβολιαστικό παίγνιο
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η ανοσία των ανηλίκων στην COVID-19
Από την αρχή της πανδημίας οι γιατροί και οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι στην πλειονότητά τους τα παιδιά και οι έφηβοι μολύνονται πολύ λιγότερο από τον κορονοϊό SARS-CoV-2 και σπανίως αρρωσταίνουν σοβαρά από...
Η ανοσία των ανηλίκων στην COVID-19
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Από την πανδημία στη συνδημία του κορονοϊού
Η πανδημική κρίση δεν είναι μόνο ιογενής ή αποκλειστικά βιοϊατρική, αλλά ταυτόχρονα οικονομικοπολιτική και πολιτισμική. Παρ’ όλα αυτά οι ανθρώπινες ευθύνες για την εμφάνιση και την αναποτελεσματική...
Από την πανδημία στη συνδημία του κορονοϊού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας