• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 13.6°C / 17.9°C
    2 BF
    82%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 13.6°C / 15.6°C
    0 BF
    87%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.0°C / 15.1°C
    2 BF
    73%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    1 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 11.3°C
    2 BF
    87%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.3°C / 15.0°C
    1 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.1°C / 10.4°C
    0 BF
    82%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.6°C / 15.6°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.8°C / 18.6°C
    1 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 13.9°C / 15.9°C
    0 BF
    88%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 19.6°C
    4 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 15.6°C
    3 BF
    71%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    1 BF
    71%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    13°C 11.5°C / 12.9°C
    0 BF
    94%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 11.5°C / 14.5°C
    0 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 13.8°C / 19.8°C
    2 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.8°C / 18.1°C
    1 BF
    95%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.3°C / 14.3°C
    2 BF
    88%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.7°C / 15.7°C
    1 BF
    81%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    0 BF
    91%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα ανθρωπογενή αίτια της νέας πανδημίας

  • A-
  • A+
Ο δρ Β. Ζουμπουρλής επιβεβαιώνει την επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόβλεψη ότι η ανθρωπότητα έχει ήδη εισέλθει σε μία «εποχή πανδημιών» (age of pandemics), που παρουσιάσαμε αναλυτικά στα τελευταία μας άρθρα. Ενα αμφίβολα δυστοπικό σενάριο για το μέλλον, που, ωστόσο, δικαιολογείται από τις κραυγαλέες κοινωνικοοικονομικές ανισότητες και τις βαθύτατες υγειονομικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των χωρών ● «Εύχομαι η επιστήμη να έχει σύντομα μία πιο σαφή εικόνα για την προέλευση του κορονοϊού και για τον ενδιάμεσο ξενιστή, αν υπήρξε, μεταξύ νυχτερίδας και ανθρώπου. Το σίγουρο πάντως είναι ότι την απάντηση μπορεί να τη δώσει η επιστήμη και όχι οι μυστικές υπηρεσίες», υποστηρίζει.

Κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Νέον» ένα ενδιαφέρον επιστημονικό βιβλίο με τίτλο: «Η πανδημία COVID-19 ως επιστημονική και κοινωνική πρόκληση τον 21ο αιώνα». Το βιβλίο το υπογράφει ο δρ Βασίλης Ζουμπουρλής, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Στις σελίδες του ο αναγνώστης θα βρει μία συστηματική παρουσίαση των προϋποθέσεων της εμφάνισης των πιο πρόσφατων ιογενών επιδημιών και πανδημιών, οι οποίες και συγκρίνονται με τις επιστημονικές και κοινωνικοπολιτικές παραμέτρους της νέας πανδημίας.

Για τον σκοπό αυτό, το βιβλίο παρουσιάζει αναλυτικά ό,τι γνωρίζουμε σχετικά με τη μοριακή ιολογία και την παθοφυσιολογία του νέου κορονοϊού και για το πώς όλα αυτά σχετίζονται με τις διαθέσιμες θεραπευτικές πρακτικές για την αντιμετώπισή του. Ζητήσαμε από τον συγγραφέα να μας παρουσιάσει τα συμπεράσματα των ερευνών του, να μας μιλήσει για τις πρωτοφανείς προκλήσεις της νέας πανδημίας και να μας εξηγήσει γιατί δεν θεωρεί την τρέχουσα πανδημία μία πρόσκαιρη «κατάσταση εξαίρεσης».

Β. Ζουμπουρλής: Γιατί η νέα πανδημία δεν είναι μία κατάσταση εξαίρεσης;

● Πώς εξηγείται επιστημονικά το γεγονός της συχνότατης ανάδυσης και της ταχύτατης εξέλιξης, κατά τις δυο τελευταίες δεκαετίες, νέων μολυσματικών ιών, δηλαδή εντελώς άγνωστων κορονοϊών; Γιατί οι κορονοϊοί, στην προσπάθειά τους να αναπαραχθούν, «αποφασίζουν» όλο και πιο συχνά να κάνουν ένα τόσο μεγάλο γονιδιακό άλμα (spillover), δηλαδή να μεταπηδήσουν από κάποια απλούστερα σε κάποια πιο πολύπλοκα είδη ζώων και στους ανθρώπους;

Οι μεγαλύτερες απειλές που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, είναι η αλλαγή του παγκόσμιου κλίματος, οι πανδημίες και μία πανδημία γρίπης. Αυτό που αναδεικνύουμε στο βιβλίο μας -και δεν τονίζεται σχεδόν καθόλου στις επιστημονικές συζητήσεις για την τωρινή πανδημία- είναι ότι η αιτιότητα της συχνότατης ανάδυσης και της ταχύτατης εξέλιξης των νέων μολυσματικών ιών, κατά τις δυο τελευταίες δεκαετίες, βρίσκεται στις κυρίαρχες οικονομικές δομές και στον τρόπο παραγωγής των τροφίμων.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών κατέληξαν ότι υπάρχουν 3 μεγάλοι παράγοντες κινδύνου για την ανάδυση και διάδοση νέων ασθενειών: Το εμπόριο εξωτικών ειδών, η βρώση άγριων ζώων και το κυριότερο η αυξανόμενη ζήτηση για ζωική πρωτεΐνη παγκοσμίως.

Περίπου 200.000 παγκολίνοι θανατώνονται ετησίως στην Ασία τόσο για τις φολίδες (παρασκευή φαρμάκων για την παραδοσιακή κινέζικη Ιατρική), όσο και για το κρέας τους. Είναι γνωστή η φυλάκιση της μοσχογαλής στις ασιατικές χώρες και η απάνθρωπη εκμετάλλευσή της για την παραγωγή του αρωματικού καφέ kopi luwak που η τιμή του μπορεί να ξεπεράσει και τα 550 ευρώ το κιλό. Είναι γνωστό πως οι κορoνοϊοί εύκολα ανασυνδυάζονται στη φύση. Αυτό πιθανώς ενδέχεται να συνέβη στις λαϊκές αγορές της Απω Ανατολής όπου άνθρωποι, νυχτερίδες, μοσχογαλές, παγκολίνοι, κότες, γουρούνια και ό,τι άλλο βάλει ο νους μας έχουν συμμετάσχει σε ένα αλισβερίσι ιικών ανταλλαγών.

Ο άνθρωπος για την επιβίωσή του εξημέρωσε αρκετά ζώα πριν από 10.000 χρόνια. Οταν φέραμε τα ζώα στις αυλές μας αυτά έφεραν και τις ασθένειες μαζί τους, όπως την ιλαρά, την ευλογιά, τον κοκίτη, τον τυφοειδή πυρετό. Πριν από την εξημέρωση της πάπιας π.χ. μάλλον κανείς δεν αρρώσταινε από γρίπη.

Σήμερα, βρισκόμαστε ακριβώς στην τρίτη εποχή των ανθρώπινων μολυσματικών ασθενειών που απ’ ό,τι φαίνεται ξεκίνησε το 1975. H «χαμπουργκεροποίηση» του τροπικού δάσους με τη δραματική αύξηση στη βιομηχανία του βόειου κρέατος οδήγησε ταυτοχρόνως και στην εμφάνιση των αιμορραγικών πυρετών.

Η στροφή προς τη μαζική παραγωγή προϊόντων καμήλας ευνόησε τη εμφάνιση του MERS-COV. Ποτέ άλλοτε τα ζώα που εκτρέφουμε (ειδικά τα γουρούνια, τα πουλερικά, οι καμήλες και οι αγελάδες) δεν ζούσαν σε τόσο μικρούς χώρους - κλουβιά και σε ανήλιαγες αποθήκες.

Επιλέγοντας τις μονοκαλλιέργειες, τη μαζική εκτροφή ζώων με τη μεγαλύτερη δυνατή αποδοτικότητα σε κρέας και γάλα, καταργούμε τη βιοποικιλότητα και έτσι προσφέρουμε το καλύτερο περιβάλλον για τη βιολογική προσαρμογή, την αναπαραγωγή και τον ανασυνδυασμό των ιών. Ετσι, μετά τη χρήση της γης και την καταστροφή των οικοσυστημάτων, παρουσιάζονται οι ασθένειες της εκβιομηχάνισης των ζωοτροφών.

Γνωρίζουμε ότι ο ιός της νυχτερίδας μοιάζει σε ποσοστό 96,5% με τον SARS-CoV2 του ανθρώπου. Υπολογίζεται με μοντέλα της γενετικής εξέλιξης ότι για να περάσει και να προσαρμοστεί στον ανθρώπινο οργανισμό ένας τέτοιος ιός θα χρειαζόταν τουλάχιστον 40 χρόνια.

Για να επανέλθω στο ερώτημά σας, είναι πολύ πιθανό ότι οι μεγάλες βιομηχανίες τροφίμων και οι σημερινές δραστηριότητες των ανθρώπων να συμβάλλουν τα μέγιστα στο μεγάλο γονιδιακό άλμα (spillover), δηλαδή στη μεταπήδηση των ιών από κάποια απλούστερα σε κάποια πιο πολύπλοκα είδη ζώων και στους ανθρώπους.

Συνεπώς, δεν χρειάζεται να «αποφασίσουν» τίποτε από μόνοι τους οι κορονοϊοί. Αντίθετα, από την καταστροφική συμπεριφορά του ανθρώπου απέναντι στα οικοσυστήματα λαμβάνουν καθημερινά μηνύματα για τις τάχιστες προσαρμογές τους σε ανώτερους οργανισμούς.

● Αν, όμως, στην προσωρινή άγνοιά μας για την ακριβή καταγωγή του νέου κορονοϊού και τη συχνότητα εμφάνισης των νέων μεταλλαγμένων στελεχών του προσθέσουμε και το γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε ακόμη αρκετά για την αποτελεσματικότητα, τη διάρκεια της ανοσίας μας απέναντι στα νέα παραλλαγμένα στελέχη και για τις πιθανές παρενέργειες των διαθέσιμων εμβολίων, τότε μήπως είναι εξαιρετικά επισφαλείς -αν όχι εντελώς αφερέγγυες- οι αισιόδοξες προβλέψεις για τη δήθεν επικείμενη -ακόμη και οριστική- εξάλειψη της απειλής του νέου κορονοϊού;

Σχετικά με την ακριβή καταγωγή του ιού, όλοι γνωρίζουμε ότι ζούμε στον κόσμο με την ανισόμετρη οικονομική ανάπτυξη. Συνεπώς η άσκηση βιοπολιτικών στη βάση της προέλευσης της πανδημίας μπορεί να έχει και οικονομική βάση. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, σε πρόσφατη έκθεσή του, μετά την επίσκεψη κλιμακίου του στην Κίνα, θεωρεί ότι η διαφυγή του ιού από εργαστήριο έχει την μικρότερη πιθανότητα. Εύχομαι η επιστήμη να έχει σύντομα μία πιο σαφή εικόνα για την προέλευση του κορονοϊού και για τον ενδιάμεσο ξενιστή του, αν υπήρξε, μεταξύ νυχτερίδας και ανθρώπου. Το σίγουρο πάντως είναι ότι την απάντηση μπορεί να τη δώσει η επιστήμη και όχι οι μυστικές υπηρεσίες!

Η αλληλούχιση της γενετικής πληροφορίας με τεχνολογίες νέας γενιάς επιτρέπει την αναγνώριση των νέων μεταλλάξεων του ιού σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Ωστόσο η δυναμική αυτών των μεταλλάξεων που σχετίζονται με τη λοιμογόνο δυναμική τους, τη θνησιμότητα και την απόδοση των υπαρχόντων εμβολίων απαιτεί περισσότερο χρόνο. Συνεπώς με τον ιό θα είμαστε σε μία δυναμική σχέση μάχης. Δεν θα απαλλαχτούμε σύντομα από τον ιό.

Το πιο πιθανό είναι να συμβιώνουμε μαζί του, αλλά από ισχυρότερες θέσεις σε σχέση με το σήμερα. Αυτό θα μεταφραστεί στην παραγωγή νέων φαρμάκων και τη βελτίωση/αναπροσαρμογή των εμβολίων (μιας και η τεχνολογία το επιτρέπει) σε πιθανά νέα στελέχη του ιού και με την ελαχιστοποίηση των παρενεργειών.

Το σίγουρο είναι ότι, σε καμία περίπτωση, δεν χρειάζεται ο εφησυχασμός, η χαλάρωση και η θεοποίηση των τωρινών εμβολίων, τόσο γιατί θα έχουμε νέα στελέχη του ιού όσο και γιατί οι πιο φτωχές χώρες δεν θα έχουν τη δυνατότητα να εμβολιαστούν σύντομα, αν οι πλούσιες δεν μεριμνήσουν γι’ αυτό.

● Τον τελευταίο καιρό ακούμε συχνά ότι η ανθρωπότητα έχει ήδη εισέλθει για τα καλά σε μια νέα ζοφερή εποχή, όχι πια μίας μεμονωμένης αλλά πολλών διαδοχικών πανδημιών. Στο βιβλίο σας υποστηρίζετε ότι δεν πρόκειται για αυθαίρετη «προφητεία», αλλά για μία επιστημονική πρόγνωση που τεκμηριώνεται από τα διαθέσιμα, μέχρι σήμερα, δεδομένα σχετικά με τη δυναμική των τελευταίων ιογενών επιδημιών. Μπορούμε να προβλέψουμε τα μελλοντικά «ιικά άλματα» και να προετοιμαστούμε εγκαίρως για να τα αντιμετωπίσουμε;

Ο καλύτερος μάρτυρας, που εξάλλου δεν διαψεύδεται, για το ότι η ανθρωπότητα έχει όντως εισέλθει για τα καλά σε μια νέα ζοφερή εποχή, όχι πια μίας μεμονωμένης αλλά πολλών διαδοχικών πανδημιών είναι η ίδια η πραγματικότητα.

Μετά το 2000, πράγματι, μας επισκέπτονται με μεγαλύτερη συχνότητα νέοι μολυσματικοί ιοί. Το AIDS (1981), ζούμε με αυτό και έχουν καταγραφεί 37 εκ. νεκροί μέχρι τώρα, τo SARS (Σοβαρό Οξύ Αναπνευστικό Σύνδρομο, 2002-2003) που ξεκίνησε από την Κίνα και άγγιξε 26 χώρες. Από το 2003, έχουν αναφερθεί από τον ΠΟΥ περίπου 700 περιπτώσεις ανθρώπων που προσβλήθηκαν από τον ιό της γρίπης των πτηνών H5N1 σε 60 χώρες. Είχαμε τη γρίπη των χοίρων (H1N1, 2009), επιβεβαιώθηκαν 18.500 θάνατοι σε 214 χώρες. Τον ιό Εμπολα (2014-2016), που σκότωσε 11.325 ανθρώπους από τους 28.600 που προσβλήθηκαν από αυτόν. Τον ιό MERS που το 2012, που εμφανίστηκε στη Σαουδική Αραβία με 840 θανάτους στα 2.400 καταγεγραμμένα κρούσματα και σε 27 χώρες.

Ενώ οι προηγούμενες επιδημίες/πανδημίες, πριν από αυτή που ζούμε, ελέγχθηκαν σχετικά εύκολα, η τωρινή μάς ξέφυγε για πολλούς και διάφορους λόγους. Μολονότι, λοιπόν, από καιρό χτυπούν πολλά καμπανάκια για τους μελλοντικούς κινδύνους από τις πιθανές νέες πανδημίες, στις παγκόσμιες οικονομικές ελίτ δεν φαίνεται να ιδρώνει το αυτί τους.

Τα «ιικά άλματα» δεν χρειάζεται να τα επινοήσουμε, τα βλέπουμε ήδη μπροστά μας με την τρέχουσα πανδημία. Υπάρχει απίστευτη τεχνολογία, ισχυρότατο επιστημονικό δυναμικό παγκοσμίως που πρέπει να είναι σε εγρήγορση και να αξιοποιηθεί στην έρευνα των κορονοϊών. Ωστόσο, θα πρέπει να επικεντρωθούμε στη γενεσιουργό αιτία των πανδημιών.

Η τρέχουσα κρίση της πανδημίας του κορονοϊού μάς παρέχει μία μοναδική και απαραίτητη ευκαιρία για να ξανασκεφτούμε πολύ σοβαρά τη σχέση μας με το περιβάλλον. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι μεγάλες εταιρείες της αγροδιατροφής και οι παγκόσμιες πολιτικές ελίτ θα πρέπει άμεσα να προβληματιστούν για το υπάρχον βιομηχανικό περιβάλλον όπου παράγονται τα προϊόντα διατροφής. Η τρέχουσα διαδικασία παραγωγής τους τροποποιείται συχνά με την εισαγωγή νέων τεχνολογιών που, στην ουσία, οδηγούν σε σημαντικές παραβιάσεις της ισορροπίας των φυσικών οικοσυστημάτων.

Αυτή η προσέγγιση ασφαλώς και αυξάνει τόσο τον ρυθμό παραγωγής όσο και το μέγεθος του συνολικού προϊόντος, αλλά ταυτόχρονα ευνοεί την ενίσχυση των συνθηκών των ιογενών εξελίξεων, των «ιικών αλμάτων», έτσι ώστε οι νέες μεταλλάξεις να παράγονται με ταχύτερους ρυθμούς και με μεγαλύτερη λοιμογόνο δύναμη. Οι προειδοποιήσεις από τις μέχρι τώρα πανδημίες είναι πολλές, στο χέρι της ανθρωπότητας είναι να επιλέξει το μέλλον της.

● Κλείνοντας, θα θέλαμε να μας πείτε ποιους στόχους θέσατε, εσείς και οι συνεργάτες σας, γράφοντας «εν θερμώ», δηλαδή κατά το πρώτο έτος της νέας πανδημίας, το βιβλίο σας για την πλανητική διάδοση της νόσου COVID-19;

Πραγματικά το παρόν πόνημα γράφτηκε «εν θερμώ» και ολοκληρώθηκε σε 4 μήνες. Τρεις ήταν οι κυρίαρχοι παράγοντες που καθόρισαν τη συγγραφή και το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου. Η ταχύτητα των γεγονότων που χαρακτηρίζουν την εξέλιξη της πανδημίας, η επιστημονική μου ταυτότητά και τα συναισθήματά μου απέναντι σε μια πανδημική κρίση με τα χαρακτηριστικά παγκοσμίου πολέμου και η μεγάλη βοήθεια των συνεργατών μου, στους οποίους οφείλω πολλά ευχαριστώ.

Συνεπώς, δεν υπήρξε κάποιο αρχικό σχέδιο, αντίθετα, η ζωή, οι γνώσεις και τα συναισθήματά μου λειτούργησαν ως οδηγός και ως αναγκαιότητα για τη συγγραφή αυτού του πονήματος. Πάντως, εξ αρχής ήθελα αυτό το βιβλίο να προσεγγίσει την πανδημία ολιστικά κι αυτό πιστεύω πως είναι η πρωτοτυπία του: παρουσιάζει αυτοδυναμία στα περιεχόμενά του και απευθύνεται τόσο στο αυστηρά επιστημονικό κοινό όσο και στον απλό αναγνώστη. Διαβάζεται εξίσου στο γραφείο αλλά και στην παραλία.


Ποιος είναι

Ο Βασίλης Ζουμπουρλής είναι διευθυντής Ερευνών στη Μοριακή Βιολογία του καρκίνου και των βλαστικών κυττάρων στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Εχει ασκήσει έρευνα σε κορυφαία ιδρύματα στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Απέκτησε το βασικό του πτυχίο στη Μοριακή Βιολογία στο Πανεπιστήμιο JE Purkyně του Μπρνο, στην Τσεχική Δημοκρατία και το διδακτορικό του αφορούσε το AIDS. Διδάσκει σε 7 διαφορετικά μεταπτυχιακά, έχει δημοσιεύσει σημαντικό επιστημονικό έργο, για το οποίο έχει λάβει πάνω από 600 αναφορές. Για περισσότερα από 3,5 χρόνια ήταν εκπρόσωπος των ερευνητών στο Δ.Σ. του ΕΙΕ και είναι μαραθωνοδρόμος.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Εν αναμονή της επόμενης πανδημίας
Η ευρύτερα αποδεκτή επιστημονική εξήγηση για την εμφάνιση των νέων κορονοϊών είναι ο περίφημος βιολογικός μηχανισμός «spillover», που επιτρέπει σε μεταλλαγμένους κορονοϊούς όχι μόνο να μολύνουν απλούστερα είδη...
Εν αναμονή της επόμενης πανδημίας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η νέα εποχή των πανδημιών
Αν η επιστημονική πρόβλεψη ότι η ανθρωπότητα έχει εισέλθει σε μια «εποχή πανδημιών» είναι σωστή, τότε καμία χώρα -όσο γεωγραφικά απομονωμένη ή οικονομικά αναπτυγμένη κι αν είναι- δεν μπορεί να αισθάνεται...
Η νέα εποχή των πανδημιών
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η ιογενής Νευροκορονοπάθεια
Ενα διόλου ασήμαντο ποσοστό όσων νοσούν σοβαρά από την Covid-19 παρουσιάζει, εκτός από τα τυπικά πνευμονολογικά και ανοσολογικά προβλήματα, αρκετά σοβαρές νευροαισθητηριακές διαταραχές, όπως «ανοσμία» και...
Η ιογενής Νευροκορονοπάθεια
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Από την πανδημία στη συνδημία του κορονοϊού
Η πανδημική κρίση δεν είναι μόνο ιογενής ή αποκλειστικά βιοϊατρική, αλλά ταυτόχρονα οικονομικοπολιτική και πολιτισμική. Παρ’ όλα αυτά οι ανθρώπινες ευθύνες για την εμφάνιση και την αναποτελεσματική...
Από την πανδημία στη συνδημία του κορονοϊού
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Το μυστήριο της προέλευσης του νέου κορονοϊού
Η διαμάχη σχετικά με τα αίτια, την προέλευση και τη θεραπεία της τείνει να μετατραπεί από φλέγον βιοϊατρικό πρόβλημα της ανθρωπότητας σε μείζον διακύβευμα της γεωπολιτικής και οικονομικής διαχείρισης της...
Το μυστήριο της προέλευσης του νέου κορονοϊού
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Ο νέος πανδημικός σκοταδισμός
Οι ανθρωπογενείς παρανοήσεις σχετικά με την αυθεντία του επιστημονικού λόγου ίσως αποδειχτούν το πιο σοβαρό εμπόδιο για την επαρκή και λιγότερο επώδυνη αντιμετώπιση της νέας επιδημίας.
Ο νέος πανδημικός σκοταδισμός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας