• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.0°C / 24.4°C
    1 BF
    73%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.0°C / 22.8°C
    2 BF
    23%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    18°C 15.0°C / 21.1°C
    2 BF
    88%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    14°C 11.7°C / 15.0°C
    1 BF
    94%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 19.3°C / 19.3°C
    2 BF
    77%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    21°C 20.6°C / 21.1°C
    1 BF
    68%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    2 BF
    94%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    20°C 19.0°C / 21.1°C
    1 BF
    88%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 20.0°C / 21.1°C
    1 BF
    77%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 21.0°C / 21.0°C
    2 BF
    73%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.0°C / 24.0°C
    1 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.7°C / 21.7°C
    1 BF
    65%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 21.3°C / 21.3°C
    2 BF
    82%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.0°C / 18.9°C
    1 BF
    94%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    22°C 20.0°C / 22.8°C
    1 BF
    70%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.3°C / 24.0°C
    3 BF
    73%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 18.0°C / 21.7°C
    1 BF
    72%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 20.0°C
    1 BF
    94%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    21°C 21.1°C / 21.1°C
    1 BF
    77%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.0°C
    2 BF
    94%
Ο νέος κορονοϊός ήρθε για να μείνει
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο νέος κορονοϊός ήρθε για να μείνει

  • A-
  • A+
Το πιο πιθανό σενάριο για τη μελλοντική πορεία του κορονοϊού είναι ότι θα παραμείνει μαζί μας για πολύ χρόνο και η απειλή της νόσου COVID-19, παρά τα μέτρα απομόνωσης και τους μαζικούς εμβολιασμούς, δεν προβλέπεται να εξαλειφθεί από τη ζωή των ανθρώπων στο άμεσο μέλλον. Η καλή είδηση είναι ότι, ευτυχώς, ο νέος κορονοϊός από «πανδημικός» θα γίνει σταδιακά «ενδημικός» Το γεγονός ότι ο αριθμός των λοιμώξεων από τη νόσο COVID-19 αυξάνεται καθημερινά και ο νέος ιός συνεχίζει να μεταδίδεται με μεγάλη ταχύτητα σε ολόκληρο τον πλανήτη σημαίνει ότι βρισκόμαστε ακόμη στην πανδημική φάση της διάδοσης του κορονοϊού. Θα εισέλθει στην ενδημική φάση του όταν ο αριθμός των λοιμώξεων θα παραμένει, κάθε χρόνο, σχετικά σταθερός και οι συνέπειες της νόσου COVID-19 θα είναι πολύ ηπιότερες.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Εδώ και έναν χρόνο οι περισσότεροι άνθρωποι αναρωτιούνται πόσο θα κρατήσει η πανδημία του κορονοϊού και αν θα καταφέρουμε, σύντομα, να αποκτήσουμε ανοσία στις μολυσματικές παθήσεις που προκαλεί. Δύο προϋποθέσεις για να μπορέσουμε ξανά να κινούμαστε ή να ταξιδεύουμε ελεύθερα, να πηγαίνουμε άφοβα στις δουλειές μας, να ανοίξουν τα σχολεία και τα πανεπιστήμια, οι κινηματογράφοι και τα θέατρα. Κοντολογίς, για να επιστρέψουμε στην προ-κορονοϊού ζωή μας.

Υπάρχουν, άραγε, επιστημονικές απαντήσεις σε αυτά τα εναγώνια ερωτήματα των ανθρώπων; Οπως θα δούμε, υπάρχουν όντως διαφορετικά επιστημονικά σενάρια σχετικά με τη μελλοντική πορεία της πανδημίας του κορονοϊού. Πάντως, όλα ανεξαιρέτως τα σενάρια καταλήγουν στο πολύ δυσάρεστο συμπέρασμα ότι ο κορονοϊός θα μείνει για αρκετό καιρό μαζί μας. Η κατάσταση, εντούτοις, δεν θεωρείται απελπιστική, επειδή η πλειονότητα των σεναρίων προβλέπει τη σταδιακή εξασθένιση της επιθετικότητας του κορονοϊού, επομένως δεν θα είναι πια αναγκαίοι οι σημερινοί επώδυνοι και καταστροφικοί περιορισμοί.

Ποια είναι η προβλεπόμενη εξέλιξη της πανδημίας τα επόμενα χρόνια;

Η πορεία της πανδημίας αυτόν και τον επόμενο χρόνο θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από δύο παράγοντες: από τον αριθμό των ατόμων που θα εμβολιαστούν με τα κατάλληλα εμβόλια και από το πόσο χρόνο θα διαρκέσει η ανοσιακή προστασία όσων εμβολιάστηκαν ή θεραπεύτηκαν από μόνοι τους όταν μολύνθηκαν από τον κορονοϊό SARS CoV-2.

Πράγματι, είναι από καιρό γνωστό ότι οι λοιμώξεις των ανθρώπων από ορισμένα είδη ιών προκαλούν διαρκή ή και εφόρου ζωής ανοσία, ενώ από άλλα είδη ιών μόνο πρόσκαιρη ή χρονικά περιορισμένη ανοσία. Το ίδιο ισχύει και για τα εμβόλια, για παράδειγμα τα εμβόλια κατά της ιλαράς και κατά της πολιομυελίτιδας παρέχουν σε όσους εμβολιάζονται προστασία για δεκαετίες, ενώ άλλα εμβόλια, π.χ. κατά της γρίπης, διαρκούν μόλις έναν χρόνο.

Ωστόσο, σχεδόν ταυτόχρονα με τα πρώτα εμβόλια κατά του ιού της νόσου COVID-19, άρχισαν να εμφανίζονται μαζικά διαφορετικά στελέχη του κορονοϊού, τα οποία, χάρη στις μεταλλάξεις τους, είναι σε θέση να παραπλανούν το ανοσιακό μας σύστημα. Κάποιες νέες παραλλαγές του ιού ενδέχεται να καταστήσουν ανεπαρκή τα πρώτα εμβόλια, επειδή δεν γνωρίζουμε (ακόμη) πόσο διαρκεί η ανοσιακή μνήμη του οργανισμού μας και ποιά είναι η ικανότητά του να αντιδρά αποτελεσματικά, μετά τον εμβολιασμό ή μετά τη μόλυνση από τον νέο κορονοϊό.

Στον ανταγωνισμό του με το ανοσιακό μας σύστημα, ο κορονοϊός παράγει διαρκώς νέα στελέχη μέσω μεταλλάξεων, τα οποία, προλαμβάνοντας εγκαίρως τις ανοσιακές μας αντιδράσεις, είναι ικανά να επιβιώνουν και να αναπαράγονται. Η μελλοντική πορεία της πανδημίας θα εξαρτηθεί από την έκβαση αυτού του λυσαλαίου αγώνα για την επιβίωση μεταξύ του κορονοϊού και του οργανισμού μας.

Το να περιορίσουμε, όσο είναι δυνατόν περισσότερο, τη μετάδοση των λοιμώξεων συνεπάγεται αυτομάτως ότι μειώνουμε τις δυνατότητες αναπαραγωγής του κορονοϊού και άρα τις ευκαιρίες που έχει να μεταλλάσσεται, δηλαδή να διαφοροποιεί τυχαία τα γονίδιά του (από RNA) κάθε φορά που πολλαπλασιάζεται, και άρα περιορίζουμε την ικανότητά του να προσαρμόζεται στις επιθέσεις του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Εκτός, όμως, από την αποτελεσματικότητα και τη διάρκεια της ανοσίας μετά τον εμβολιασμό, εξίσου σημαντικό είναι να μάθουμε αν οι εμβολιασμένοι γίνονται ασυμπτωματικοί φορείς του κορονοϊού: αν δηλαδή, ενώ δεν κινδυνεύουν από τις πιο σοβαρές επιπτώσεις της μόλυνσης, εξακολουθούν -και σε ποιον βαθμό;- να τον μεταδίδουν σε άλλα άτομα.

Κατανοούμε, λοιπόν, γιατί η άγνοιά μας σχετικά με τη διάρκεια της ανοσίας μετά από εμβολιασμό σε συνδυασμό με τη συχνότητα εμφάνισης και την εντυπωσιακή ταχύτητα διάδοσης των μεταλλαγμένων στελεχών του νέου κορονοϊού καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη -αν όχι πρακτικά αδύνατη- την εξάλειψη της απειλής του ιού σε σύντομο χρονικό διάστημα (τα επόμενα ένα ή δύο χρόνια).

«Το να εξαλείψουμε σήμερα τον κορονοϊό από τον πλανήτη θα ήταν σαν να προσπαθούμε να κατασκευάσουμε ένα μονοπάτι από πέτρες για να φτάσουμε από τη Γη στη Σελήνη. Δεν είναι ρεαλιστικό!» όπως πολύ δηκτικά σχολίασε αυτή την ουτοπική ελπίδα ο Michael Osterholm, διάσημος Αμερικανός επιδημιολόγος.

Το γεγονός ότι δεν είμαστε σε θέση να εξαλείψουμε τον ιό που προκαλεί την πανδημία της νόσου COVID-19 δεν σημαίνει καθόλου ότι ο υπερβολικός φόβος μόλυνσης και η απάνθρωπη κοινωνική αποστασιοποίηση, που υιοθετήσαμε για να προστατεύσουμε τους εαυτούς μας και τους άλλους, μπορούν ή θα πρέπει να συνεχιστούν επ’ αόριστον μέχρι να εξαλειφθεί ο κορονοϊός διαπαντός.

Ο πανδημικός ιός θα γίνει ενδημικός;

Η στάση μας απέναντι στη νέα ιογενή απειλή θα εξαρτηθεί κυρίως από τα ποσοστά ανοσίας που θα αποκτήσουν οι περισσότεροι άνθρωποι, είτε μετά από μόλυνση είτε μετά από εμβολιασμό, καθώς και από το πώς θα εξελιχθεί ο ίδιος ο κορονοϊός SARS CoV-2.

Κάτι που, εξάλλου, έχει συμβεί κατ’ επανάληψη στο παρελθόν, δεδομένου ότι ο θανατηφόρος ισπανικός ιός της γρίπης του 1918, καθώς και οι άλλοι τέσσερεις γνωστοί κορονοϊοί που προκαλούν μόνο εποχιακά και συνήθως ακίνδυνα «κρυολογήματα», μετεξελίχθηκαν σε πολύ ηπιότερες, εποχιακές ιογενείς απειλές για τους ανθρώπους. Με άλλα λόγια, διάφοροι ιοί, όπως π.χ. ο ιός της γρίπης και ο «ρινοϊός», ενώ αρχικά εμφανίστηκαν ως «πανδημικοί», σταδιακά έγιναν «ενδημικοί»: περιορίζονται συνήθως σε μια ορισμένη γεωγραφική περιοχή, σε μια ορισμένη εποχή του έτους και, κατά κανόνα, εκδηλώνονται με πολύ ηπιότερα συμπτώματα από τους αρχικούς ιούς.

Τόσο η μόνιμη παρουσία των ιών που έγιναν ενδημικοί όσο και οι ηπιότερες ιογενείς ασθένειες που προκαλούν αποτελούν πλέον απολύτως διαχειρίσιμα υγειονομικά προβλήματα για τις κοινωνίες μας και η απόδειξη αυτού του γεγονότος είναι ότι δεν απαιτούνται παρατεταμένα λοκντάουν και μάσκες για την αντιμετώπισή τους, αρκούν οι ετήσιοι εμβολιασμοί και η επίκτητη ανοσία από το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού.

Η προοπτική, λοιπόν, να γίνει και ο κορονοϊός SARS CoV-2 ενδημικός είναι μεγάλη και σε αυτή την περίπτωση θα δούμε τον ιό να εξαφανίζεται από πολλές γεωγραφικές περιοχές, ενώ σε άλλες θα εξακολουθήσει να υπάρχει και να μεταδίδεται, προκαλώντας πολύ ηπιότερες μορφές της νόσου COVID-19. Ετσι όμως, υπάρχει ο κίνδυνος να επανεισαχθεί -ενδεχομένως εποχιακά- στις περιοχές όπου φαινομενικά είχε εξαλειφθεί.

Οταν το 60% ή 70% του πληθυσμού αποκτήσει κάποια ανόσια -είτε μέσω εμβολιασμού είτε μέσω λοίμωξης- τότε ο κορονοϊός δεν θα προκαλεί τα ακραία συμπτώματα που εμφανίζονται σήμερα και όλο και πιο συχνά οι άνθρωποι θα αποκτούν ανοσία στη νόσο COVID-19 σε πολύ μικρότερες ηλικίες.

Αυτό το σενάριο μιας ενδημικής και άρα πολύ ηπιότερης νόσου COVID-19 υποστηρίζει η Jennie Lavine, Αμερικανή επιδημιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Ατλάντα, βασιζόμενη στη συγκριτική αντιπαράθεση του νέου ιού με τη συμπεριφορά των άλλων τεσσάρων γνωστών κορονοϊών που εδώ και χρόνια μολύνουν το ανθρώπινο είδος και ονομάζονται «OC43», «229E», «NL63» και «HKU1».

Χρησιμοποιώντας τα πολυάριθμα δεδομένα από την έρευνα αυτών των ιών, η Jennie Lavine και οι συνεργάτες της δημιούργησαν ένα μοντέλο για την εξέλιξη και τη μελλοντική συμπεριφορά του νέου κορονοϊού, που δημοσιεύτηκε πριν έναν μήνα στο εγκυρότατο επιστημονικό περιοδικό «Science Magazine».

Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες έρευνές της, στο άμεσο μέλλον τα παιδιά ηλικίας μέχρι 6 ετών θα μολύνονται όλο και πιο συχνά από τον ενδημικό κορονοϊό και θα αποκτούν εγκαίρως ανοσία, χωρίς να διατρέχουν κανέναν σοβαρό κίνδυνο για την υγεία τους. Γεγονός που, όπως υποστηρίζει, θα συμβάλει σημαντικά στο να τα προστατεύει και αργότερα, όταν θα ενηλικιωθούν, από τις πιο σοβαρές συνέπειες της επαναμόλυνσης από τη νόσο COVID-19.

Αυτό που δεν γνωρίζουμε ακόμη είναι αν τα άτομα που έχουν είτε εμβολιαστεί είτε μολυνθεί και θεραπευτεί από τον κορονοϊό διατηρούν για πολύ χρόνο και ενδεχομένως εφ’ όρου ζωής την ανοσιακή μνήμη που έχουν αναπτύξει για να προστατεύονται. Ομως, αν αποδειχτεί ότι η ανοσία που αποκτούν τα περισσότερα άτομα απέναντι στον κορονοϊό διατηρείται σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, τότε η πιθανότητα να γίνει ο κορονοϊός ενδημικός είναι πολύ μικρή.

Πάντως, από όλες τις σχετικές έρευνες προκύπτει, δυστυχώς, ότι η ανοσία μέσω των εμβολίων κατά της νόσου COVID-19 δεν κρατά για πάντα, αλλά το πολύ για ένα ή δύο χρόνια κι αυτό σημαίνει ότι, πιθανότατα, θα χρειαστεί να εμβολιαζόμαστε κάθε χρόνο κατά του κορονοϊού, που, εν τω μεταξύ, θα έχει γίνει ενδημικός.

Το γεγονός ότι σήμερα, ο αριθμός των λοιμώξεων αυξάνεται καθημερινά και ο νέος ιός συνεχίζει να μεταδίδεται με μεγάλη ταχύτητα σε ολόκληρο τον πλανήτη σημαίνει ότι βρισκόμαστε ακόμη στην πανδημική φάση της διάδοσης του κορονοϊού και άρα δεν έχει γίνει ακόμη ενδημικός: στην ενδημική φάση του ο αριθμός των λοιμώξεων κάθε χρόνο θα παραμένει σχετικά σταθερός.

Οι προβλέψεις για την εξέλιξη της COVID-19

Για να επιτευχθεί, όμως, αυτή η σταθερότητα στη δυναμική της αναπαραγωγής του κορονοϊού και άρα η μείωση της μεταδοτικότητας της νόσου που αυτός προκαλεί θα χρειαστούν αρκετά χρόνια, ίσως και πάνω από μία δεκαετία. Σε κάθε περίπτωση, ο χρόνος που απαιτείται για να γίνει ο ιός ενδημικός εξαρτάται από το πόσα άτομα σε κάθε ανθρώπινο πληθυσμό θα αποκτήσουν ανοσία μέσω των μαζικών εμβολιασμών.

Αν, αντίθετα, αφήναμε τον κορονοϊό να κυκλοφορεί ελεύθερα και να μεταδίδεται ανεξέλεγκτα μεταξύ των ανθρώπων, τότε η πολυπόθητη συλλογική ανοσία, δηλαδή η «ανοσία της αγέλης», «θα μπορούσε να επιτευχθεί πολύ ταχύτερα, με τίμημα, όμως, την απώλεια εκατομμυρίων ανθρώπων», όπως υποστηρίζει η Jennie Lavine.

Πρόσφατα, το διεθνούς κύρους επιστημονικό περιοδικό «Nature», θέλοντας να διερευνήσει το ζήτημα της μελλοντικής εξέλιξης του κορονοϊού, ζήτησε από 119 κορυφαίους ερευνητές της νόσου COVID-19 να πουν τι προβλέπουν για την εξέλιξη της πανδημίας. Σχεδόν το 90% από αυτούς τους επιστήμονες πιστεύει ότι ο κορονοϊός θα γίνει ενδημικός και ότι προοδευτικά θα υπάρξει μία σαφής μείωση των αρνητικών συνεπειών της λοίμωξης των ανθρώπινων οργανισμών. Από αυτούς, το 60% θεωρεί αυτήν την προοπτική «πολύ πιθανή», ενώ το 29% τη θεωρεί απλώς «πιθανή».

Αν αυτές οι προβλέψεις επιβεβαιωθούν, τότε η νόσος COVID-19, όπως συμβαίνει με τη γρίπη, θα εμφανίζεται στο εσωτερικό ενός ανθρώπινου πληθυσμού μία φορά τον χρόνο και σε ξεχωριστές εστίες μέσα στον πληθυσμό, ή, εναλλακτικά, θα εμφανίζεται εντονότερα ορισμένες χρονικές περιόδους χωρίς, όμως, ποτέ να έχει εξαλειφθεί πραγματικά.

Σε αυτό το συμπέρασμα οδηγήθηκαν ο Jeffrey Shaman και η συνεργάτης του Marta Galanti, επιδημιολόγοι στο Columbia Mailman School, αναλύοντας τις αλληλεπιδράσεις ανάμεσα σε διάφορους παράγοντες που επηρεάζουν τη συνολική δυναμική της μεταδοτικότητας του κορονοϊού, όπως π.χ. τη διάρκεια της ανοσίας στον κορονοϊό, τους περιβαλλοντικούς παράγοντες και τα υγειονομικά μέτρα που παίρνουμε για να προστατευτούμε από τις λοιμώξεις.

Ενας επιπλέον παράγοντας, που ανέδειξαν οι συνεντεύξεις στο περιοδικό «Nature», είναι η δυνατότητα ή όχι του κορονοϊού να μεταδίδεται σε άλλα είδη ζώων, γιατί αν αυτό συμβεί ενδέχεται να επηρεάσει αποφασιστικά τη μελλοντική πορεία της νόσου COVID-19.

Πράγματι, διαφορετικές ιογενείς και πολύ μεταδοτικές ασθένειες εξακολουθούν να υπάρχουν και να μας απειλούν, επειδή οι μολυσματικοί ιοί που τις προκαλούν κατάφεραν να μεταδοθούν και σε άλλα είδη ζώων, όπως τα έντομα, μέσω των οποίων εξακολουθούν να μολύνουν τους ανθρώπους. Για παράδειγμα ο κίτρινος πυρετός που μεταδίδεται στον άνθρωπο από τα τσιμπήματα των κουνουπιών και αιμορραγικός πυρετός Εμπολα ή η νόσος του ιού Εμπολα, που μεταφέρεται σε εμάς από άλλα ζώα.

Επειδή λοιπόν έχει διαπιστωθεί ότι ο νέος κορονοϊός μπορεί όντως να μολύνει και άλλα είδη ζώων, αν αυτό συμβεί μαζικά, τότε θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να ελέγξουμε τη διάδοσή του από αυτά σε εμάς.

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Τα ανθρωπογενή αίτια της νέας πανδημίας
Κυκλοφόρησε πρόσφατα επιστημονικό βιβλίο που υπογράφει ο δρ Βασίλης Ζουμπουρλής, διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Ζητήσαμε από τον συγγραφέα να μας παρουσιάσει τα συμπεράσματα των ερευνών του.
Τα ανθρωπογενή αίτια της νέας πανδημίας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Εν αναμονή της επόμενης πανδημίας
Η ευρύτερα αποδεκτή επιστημονική εξήγηση για την εμφάνιση των νέων κορονοϊών είναι ο περίφημος βιολογικός μηχανισμός «spillover», που επιτρέπει σε μεταλλαγμένους κορονοϊούς όχι μόνο να μολύνουν απλούστερα είδη...
Εν αναμονή της επόμενης πανδημίας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η νέα εποχή των πανδημιών
Αν η επιστημονική πρόβλεψη ότι η ανθρωπότητα έχει εισέλθει σε μια «εποχή πανδημιών» είναι σωστή, τότε καμία χώρα -όσο γεωγραφικά απομονωμένη ή οικονομικά αναπτυγμένη κι αν είναι- δεν μπορεί να αισθάνεται...
Η νέα εποχή των πανδημιών
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Ο νέος πανδημικός σκοταδισμός
Οι ανθρωπογενείς παρανοήσεις σχετικά με την αυθεντία του επιστημονικού λόγου ίσως αποδειχτούν το πιο σοβαρό εμπόδιο για την επαρκή και λιγότερο επώδυνη αντιμετώπιση της νέας επιδημίας.
Ο νέος πανδημικός σκοταδισμός
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Αντισηπτικές βιβλιοπροτάσεις
Τέσσερα ενδιαφέροντα επιστημονικά βιβλία που μόλις κυκλοφόρησαν: «Φυλή, μονογαμία και άλλα ψέματα που σας λένε» του Agustin Fuentes, «Ξαναμελετώντας τον Μαρξ στην εποχή του ψηφιακού καπιταλισμού» του Christian...
Αντισηπτικές βιβλιοπροτάσεις
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η τρομοκρατία της ψυχοπανδημίας
Πώς κατάφερε να επιβληθεί, και μάλιστα πλανητικά, η απάνθρωπη βιοπολιτική του διαρκούς φόβου και πανικού που υιοθετείται για την αντιμετώπιση της πανδημίας της νόσου Covid-19;
Η τρομοκρατία της ψυχοπανδημίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας