• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 17.8°C
    2 BF
    47%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.8°C / 15.6°C
    1 BF
    78%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    11°C 9.4°C / 13.0°C
    2 BF
    94%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    12°C 9.4°C / 13.0°C
    1 BF
    88%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    11°C 11.1°C / 11.1°C
    0 BF
    73%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.8°C / 15.0°C
    1 BF
    81%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    1 BF
    82%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.0°C / 16.0°C
    1 BF
    94%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.0°C / 13.9°C
    2 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.0°C / 15.0°C
    2 BF
    47%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.0°C / 17.8°C
    2 BF
    71%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    13°C 12.8°C / 12.8°C
    1 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    18°C 17.6°C / 17.6°C
    2 BF
    75%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.0°C / 14.4°C
    1 BF
    76%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    15°C 12.8°C / 16.7°C
    0 BF
    58%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.0°C / 17.2°C
    3 BF
    82%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    10°C 9.0°C / 10.6°C
    2 BF
    61%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    13°C 11.1°C / 14.4°C
    0 BF
    77%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.4°C / 15.0°C
    1 BF
    98%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    1 BF
    82%
Χωρίς «ανοσία» στην αντι-COVID πολιτική
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Χωρίς «ανοσία» στην αντι-COVID πολιτική

  • A-
  • A+
Για το κυρίαρχο, σήμερα, αλλά υπερβολικά αισιόδοξο σενάριο της άμεσης και οριστικής εξάλειψης της πανδημίας του νέου κορονοϊού μέσω των επικείμενων μαζικών εμβολιασμών της ανθρωπότητας, ο Σπύρος Γεωργάτος υποστηρίζει ότι «δεν είναι απλώς υπερβολικά αισιόδοξο, είναι εξωπραγματικό»!
Ακολουθήστε μας στο Google news

Σε έναν αγώνα δρόμου χωρίς προηγούμενο στην ιστορία των βιοϊατρικών επιστημών, τους πρώτους μήνες του έτους, ταυτοποιήθηκαν πλήρως η γονιδιακή ταυτότητα και οι βασικές αναπαραγωγικές λειτουργίες ενός νέου μολυσματικού παράγοντα, του κορονοϊού SARS-CoV-2, που προκαλεί τη νόσο COVID-19. Τους αμέσως επόμενους μήνες επινοήθηκαν και δοκιμάστηκαν νέα εμβόλια και φαρμακευτικές θεραπείες για την αντιμετώπισή της. Ετσι, σε λιγότερο από έναν χρόνο, είμαστε σε θέση να περάσουμε στην επόμενη και πιο αποφασιστική φάση της εφαρμογής σε ανθρώπινους πληθυσμούς αυτών των εντυπωσιακών επιστημονικών κατακτήσεων.

Το πέρασμα, όμως, από τα υποψήφια εμβόλια στον μαζικό εμβολιασμό δεν είναι διόλου εύκολο και απαιτεί την υπέρβαση πολλών εμποδίων: από τον αθέμιτο επιστημονικό και οικονομικό ανταγωνισμό μέχρι τη δυσπιστία των πολιτών και τις εθνικιστικές αντιστάσεις στην αποδοχή του νέου εισαγόμενου εμβολίου. Με τη βοήθεια του καθηγητή Ιατρικής Σπύρου Γεωργάτου, θα εξετάσουμε κάποια αδιαφανή προβλήματα –επιστημονικά και ταυτοχρόνως γεωπολιτικά– στη διαχείριση της πανδημίας.

Σπ. Γεωργάτος: Πώς η γεωπολιτική «μολύνει» τις εμβολιακές πρακτικές

• Υπάρχουν αφανείς πλευρές και απώτερες βιολογικές συνέπειες της πανδημίας, οι οποίες δεν συζητούνται όσο θα έπρεπε λόγω της προτεραιότητας που επιβάλλει η ανάγκη για άμεση αντιμετώπιση των ασθενών με COVID-19;

Υπάρχουν πράγματι τέτοιες πλευρές. Πρόσφατο τεύχος κορυφαίου επιστημονικού περιοδικού (PNAS) φιλοξενεί τις απόψεις 10 διακεκριμένων επιστημόνων, που δραστηριοποιούνται στην περιοχή της Εξελικτικής Ιατρικής. Ενα ζήτημα που συζητείται εκεί είναι οι επιδράσεις του SARS-CoV-2 στο νευρικό σύστημα.

Ο ιός αναμφίβολα εισβάλλει και στον εγκέφαλο, αλλά, πέρα από τις άμεσες νευρολογικές βλάβες που μπορεί να προκαλεί εκεί, επηρεάζει ενδεχομένως και την ψυχική σφαίρα μέσω ενός μηχανισμού «χειραγώγησης του ξενιστή» (host manipulation), προσαρμόζοντας τις ανθρώπινες οργανισμικές λειτουργίες στη στρατηγική της αναπαραγωγής του. Αυτό ισχύει γενικότερα για τις λοιμώξεις.

Ωστόσο, οι ειδικοί επιστήμονες επισημαίνουν επίσης τον κίνδυνο που ελλοχεύει όταν μειώνεται η έκθεσή μας στα συνήθη μικρόβια. Παίρνοντας προφυλάξεις για να μη μολυνθούμε από τον SARS-CoV-2, περιορίζουμε ταυτόχρονα την επαφή μας με όλα τα μικρόβια. Αυτό μπορεί να ακούγεται ευεργετικό, αλλά δεν είναι.

Το ανοσοποιητικό σύστημα και ο εγκέφαλός μας «εκπαιδεύονται» διαρκώς από τους μικροοργανισμούς που υπάρχουν στο περιβάλλον. Υπό συνθήκες καραντίνας, ελαχιστοποιούνται τα προσαρμοστικά οφέλη που αποκομίζουμε από τη συμβίωσή μας με τα συνήθη μικρόβια, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η σωματική και η ψυχική μας υγεία. Εχει, μάλιστα, παρατηρηθεί ότι τα νεαρά ζώα που μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον ελεύθερο μικροβίων, όταν ενηλικιωθούν παρουσιάζουν γνωσιακές διαταραχές, άγχος και προδιάθεση για νευροεκφυλιστικά νοσήματα.

• Με την εσπευσμένη αδειοδότηση των πρώτων εμβολίων για την εξάλειψη των λοιμώξεων από τη νόσο COVID-19, φαίνεται πως εισερχόμαστε στην πολυπόθητη φάση της προοδευτικής ανάσχεσης της πανδημίας. Σε αντίθεση, όμως, με τα παραδοσιακά εμβόλια, τα πρώτα τρία εμβόλια κατά του κορονοϊού είναι «γενετικά εμβόλια» που δεν έχουν δοκιμαστεί σε ανθρώπινους πληθυσμούς. Πόσο δικαιολογημένες θεωρείτε, αφενός, τις επιφυλάξεις των πολλών πολιτών και, αφετέρου, τις επιστημονικές ενστάσεις σχετικά με την ασφάλεια ή την αποτελεσματικότητα αυτών των εμβολίων;

Δύο από τα εμβόλια, της Moderna και της Pfizer/BioNTech, έχουν αναπτυχθεί με βάση μια «έξυπνη» βιοτεχνολογική εφαρμογή. Περιέχουν μόνο το –εργαστηριακά τροποποιημένο– mRNA του κορονοϊού, τον «οδηγό» δηλαδή για τη σύνθεση ιικών πρωτεϊνών από δικά μας κύτταρα, αλλά όχι τον ίδιο τον πλήρη ιό ή κάποια ιικά στοιχεία. Τα εμβόλια αυτά περιέχουν επίσης ένα καινοτόμο «όχημα», δηλαδή τα λιπιδικά νανοσωματίδια (LNPs), μέσω των οποίων εισέρχεται στα κύτταρά μας το τροποποιημένο mRNA του ιού.

Οι όροι ίσως να ξενίζουν και να δημιουργούν ερωτήματα. Ωστόσο, εμβόλια RNA έχουν δοκιμαστεί στο παρελθόν εναντίον της γρίπης, της λύσσας και της λοίμωξης από HIV-1. Η τεχνολογία των λιπιδικών φορέων είναι επίσης γνωστή εδώ και χρόνια και έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον στο εργαστήριο για λόγους εντελώς άσχετους με τη συγκεκριμένη εφαρμογή. Αυτός είναι και ο θρίαμβος της λεγόμενης «έρευνας από περιέργεια» (curiosity-driven research), που οι αδαείς ή εκείνοι που προσδοκούν εύκολα κέρδη τη θεωρούν «άχρηστη».

Θέμα αποτελεσματικότητας για τα εμβόλια που συζητήσαμε δεν φαίνεται να υπάρχει. Η προστασία απέναντι στη νόσο COVID-19 στο δείγμα εθελοντών που εξετάστηκε ήταν στο επίπεδο του 90%. Επομένως, από πλευράς άμεσων παρενεργειών, τα εμβόλια είναι ασφαλή within reason (εντός των πλαισίων της λογικής), όπως θα έλεγε και ο δάσκαλός μου, ο αείμνηστος Κώστας Γαρδίκας.

Δυο περιπτώσεις αλλεργικών αντιδράσεων που αναφέρθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν μάλλον ήσσονος σημασίας, ενώ στο δείγμα των περίπου 22.000 ατόμων που εμβολιάστηκαν με το παρασκεύασμα της Pfizer/BioNTech δεν παρατηρήθηκαν προβλήματα. Οσο περνούν οι μήνες και αυξάνεται ο αριθμός των εμβολιαζόμενων, θα βλέπουμε ενδεχομένως κάποιες σπάνιες ή απώτερες παρενέργειες. Αλλά, επαναλαμβάνω ότι σ’ αυτό το στιγμιότυπο πρέπει να σκεφτόμαστε και να ενεργούμε «within reason».

• Ωστόσο, σύμφωνα με το κυρίαρχο και υπερβολικά αισιόδοξο σενάριο, ο επικείμενος μαζικός εμβολιασμός της ανθρωπότητας θα οδηγήσει ταχύτατα στη δημιουργία αντισωμάτων ικανών να μας προστατεύουν από τον νέο κορονοϊό. Πρόκειται, ομολογουμένως, για ένα μάλλον αόριστο εμβολιαστικό σχέδιο, αφού δεν διευκρινίζει ούτε με ποια σειρά ούτε με ποια κριτήρια θα γίνουν οι εμβολιασμοί. Πώς διασφαλίζεται η δίκαιη κατανομή των πρώτων διαθέσιμων εμβολίων σε έναν πληθυσμό και τι εγγυήσεις υπάρχουν ότι θα αποφευχθούν φαινόμενα αθέμιτης κερδοσκοπίας;

Το σενάριο που αναφέρατε δεν είναι απλώς υπερβολικά αισιόδοξο, είναι εξωπραγματικό. Πρώτα απ’ όλα, o εμβολιασμός είναι ένα πολύ σημαντικό όπλο, αλλά όχι το μόνο. Υπάρχει και η προοπτική των αντιιικών φαρμάκων, καθώς επίσης και η πολλά υποσχόμενη θεραπεία μέσω κοκτέιλ αντισωμάτων.

Δεύτερον, το γεγονός ότι τα εμβόλια είναι αποτελεσματικά στον σχετικά μικρό αριθμό ατόμων που έχουν δοκιμαστεί δεν σημαίνει ότι θα δούμε ακριβώς το ίδιο όταν εμβολιαστούν εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια άνθρωποι ή ειδικές ομάδες του πληθυσμού. Θυμίζω ότι έγκυοι, ανήλικα παιδιά και ανοσοκατεσταλμένοι δεν έχουν ελεγχθεί.

Σε κάθε περίπτωση, δεν γνωρίζουμε για πόσο διάστημα θα διατηρηθεί ένας ικανοποιητικός τίτλος αντισωμάτων μετά τον εμβολιασμό και πόσο πιθανό είναι να υπάρξουν, εντωμεταξύ, μεταλλάξεις στον ιό, που ενδεχομένως θα καταστήσουν τα συγκεκριμένα εμβόλια ακατάλληλα.

Το άλλο σημείο που θίξατε, δηλαδή η προτεραιότητα στον εμβολιασμό, έχει επίσης τεράστια σημασία. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) έχει προτείνει ορισμένα αδρά κριτήρια. Ανάλογη συζήτηση γίνεται στο πλαίσιο της ΕΜΑ (European Medicines Agency). Ομως, εναπόκειται στις επιμέρους χώρες να εξειδικεύσουν τις οδηγίες αυτών των οργανισμών σε εθνικό επίπεδο. Εκεί εμφανίζεται, αναπόφευκτα, η κοινωνικο-πολιτική διάσταση του θέματος «μαζικός εμβολιασμός».

Για να το θέσω με έναν παραστατικό τρόπο: μεταξύ ομηλίκων με το ίδιο ιατρικό ιστορικό, είναι προφανές ότι εκείνοι που ζουν σε συνθήκες μεγαλύτερου συγχρωτισμού (π.χ., σε μικρότερο σπίτι, με περισσότερους συγγενείς) είναι πιο επιβαρυμένοι. Πόσο μάλλον εάν τα άτομα αυτά έχουν αναλάβει αναγκαστικά τη φροντίδα ηλικιωμένων ή μικρών παιδιών, χρησιμοποιούν καθημερινά (πάλι εξ ανάγκης) τα μέσα μαζικής μεταφοράς, διαμένουν με συγγενείς που εργάζονται σε «εκτεθειμένα» περιβάλλοντα (νοσοκομεία, λεωφορεία κ.λπ.).

Για να γίνει λοιπόν με απόλυτα ορθολογικό τρόπο ο εμβολιασμός, θα έπρεπε να υπάρχει ένας σύνθετος αλγόριθμος, που οφείλει να λαμβάνει υπ’ όψιν μια σειρά κριτηρίων, πέρα από την ηλικία και το ιατρικό ιστορικό. Και φυσικά, θα έπρεπε να έχουν ληφθεί προκαταβολικώς αυστηρά μέτρα για να αποκλειστούν εξαρχής φαινόμενα κερδοσκοπίας (π.χ., κάποιοι να εμπορεύονται εμβόλια ή ψευδο-εμβόλια). Δεν βλέπω κινήσεις προς αυτή την κατεύθυνση.

• Σε ποιο βαθμό, όμως, η διαχείριση της νέας πλανητικής πανδημίας –αποκλειστικά μέσω εμβολίων– μπορεί να θεωρηθεί υπερταξική ή και υπερεθνική, ενώ παραβλέπει τις εθνικές υγειονομικές ιδιομορφίες και αδιαφορεί για τις πραγματικές ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες των ανθρώπινων πληθυσμών (π.χ. τη διάκριση περιφέρεια - κέντρο);

Δεν υπάρχει τίποτε υπερταξικό και υπερεθνικό ή πανεθνικό στην εποχή μας. Ολα αυτά είναι, στην καλύτερη περίπτωση, ένας ευφημισμός. Για το πρώτο σας έδωσα ήδη ένα παράδειγμα παραπάνω. Το δεύτερο, τώρα, έχει μεγάλο ενδιαφέρον. Γιατί στην Ευρώπη υπάρχουν ακόμη χώρες που δεν ακολουθούν τις καθιερωμένες νόρμες καταγραφής των κρουσμάτων, περιορισμού των επαφών και περίθαλψης των πασχόντων. Το ίδιο ισχύει και για ορισμένες αφρικανικές και ασιατικές χώρες.

Δεν θέλω να αναφερθώ συγκεκριμένα, αλλά όλοι γνωρίζουμε ότι σε ορισμένες από αυτές τις χώρες οι υπηρεσίες δημόσιας υγείας υπολειτουργούν, τα φαινόμενα κερδοσκοπίας είναι εκσεσημασμένα και τα δημόσια οικονομικά πενιχρά. Μικρότερες, αλλά υπαρκτές, διαφορές υπάρχουν επίσης ανάμεσα στην περιφέρεια και το κέντρο. Διαφορετική πρόσβαση στις υποδομές υγείας έχουν οι ηπειρωτικοί και διαφορετική οι νησιωτικοί πληθυσμοί.

Ξεκινάμε λοιπόν από ένα κοινωνικό και γεωγραφικό ανάγλυφο, που χαρακτηρίζεται από μεγάλη ανομοιογένεια, ανισομέρεια και κραυγαλέες ανισότητες. Η κάλυψη αυτών των ανισοτήτων επαφίεται στις αγαθές προθέσεις των «πλουσίων» χωρών και τη γενναιοδωρία των φαρμακευτικών εταιρειών.

Οσάκις, όμως, υποθέσαμε (αφελώς) ότι ο ανθρωπισμός και η ηθική μας σκευή δεν θα επιτρέψουν ολιγωρίες στην αντιμετώπιση «οικουμενικών προβλημάτων», όπως ο υποσιτισμός, οι αρρώστιες, η εκμετάλλευση των παιδιών, κάναμε λάθος και οι ελπίδες μας διαψεύσθηκαν. Γιατί άραγε να γίνουν τώρα όλα όμορφα κι ωραία; Δεν θα γίνουν, εκτός εάν υπάρξει μια ετοιμότητα και μια έντονη πίεση από την πλευρά των δυνάμεων που υπερασπίζονται τα πιο φτωχά (και κατά τεκμήριο πιο ευάλωτα) στρώματα.

• Μήπως, τελικά, η πρωτοφανής εμβολιαστική πολιτική αντι-COVID που εξαγγέλλεται διεθνώς δεν είναι παρά ένας καθησυχαστικός μύθος που προσπαθεί να συγκαλύψει τις υπάρχουσες εθνικές-οικονομικές ανισότητες, δηλαδή τον σημερινό γεωπολιτικό ανταγωνισμό για την πλανητική ηγεμονία;

Διαβάζω σε έκθεση που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής AFET του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (The geopolitical implications of the COVID-19 pandemic), ότι η πανδημία εκδηλώθηκε σε μια περίοδο εντεινόμενου ανταγωνισμού μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ και χειροτέρευσης των σχέσεων Ευρωπαϊκής Ενωσης-Ρωσίας. Δεν αναφέρομαι στις γελοιότητες που είχε κατά καιρούς εκστομίσει ο πρόεδρος Τραμπ (λ.χ. τα περί «κινεζικού ιού»).

Σημασία έχουν τα «σκληρά» οικονομικά στοιχεία και τα γεωπολιτικά δεδομένα. Η Κίνα εξήγγειλε από το 2012 σαρωτικές μεταρρυθμίσεις, με στόχο να δημιουργηθούν οι υποδομές που θα προωθήσουν «τη νέα μορφή παγκοσμιοποίησης». Μέρος αυτής της στρατηγικής ήταν η δημιουργία προσβάσεων σε μια σειρά ευρωπαϊκές χώρες (το είδαμε και εδώ), αλλά και σε χώρες της Ασίας ή της Αφρικής. Το 2017, ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ δήλωσε ότι μέχρι το 2035 η Κίνα θα βρίσκεται στην κορυφή της κλίμακας στην Καινοτομία και μέχρι το 2050 θα έχει παγκόσμια επιρροή.

Προφανώς, οι ΗΠΑ έχουν πολλά θέματα με αυτή την πολιτική, που τώρα εξελίσσεται αναγκαστικά εν μέσω πανδημίας. Υπάρχει το θέμα του Χονγκ Κονγκ· της αποδέσμευσης των ΗΠΑ από τεχνολογίες που η Κίνα έχει επιλέξει ως κρίσιμες για τη βιομηχανική της στρατηγική· της πρόσβασης σε πηγές και πληροφορίες που θα χρειαστούν για την ανάκαμψη από την πανδημία· μέχρι και την προμήθεια ιατρικού εξοπλισμού.

Οι Αμερικανοί έφτασαν μέχρι του σημείου να αποσυρθούν από προγράμματα του ΠΟΥ, με τον πρόεδρο Τραμπ να ισχυρίζεται ότι ο αυτός ο Οργανισμός και η Κίνα δεν είναι αξιόπιστοι. Αυτά επισημαίνει, όχι ο πρώτος τυχών, αλλά ο καθηγητής David Mussington, Διευθυντής του Κέντρου για τη Δημόσια Πολιτική και την Επιχειρηματικότητα, ο οποίος δεν είναι ακριβώς ένας αντίπαλος των μακροπρόθεσμων αμερικανικών συμφερόντων.

Ο καθένας από τους «μεγάλους παίκτες» σε αυτό το πλανητικό παιχνίδι (και να μην ξεχνάμε τη Ρωσία!) προσπαθεί, εκμεταλλευόμενος τις συνθήκες της πανδημίας, τόσο στο υγειονομικό επίπεδο όσο και στο επίπεδο της οικονομίας, να «πλασαριστεί» καλύτερα.

Ωστόσο, και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν είναι αθώα περιστερά: συνεργάζεται τώρα λίγο περισσότερο στενά με τις ΗΠΑ, αλλά η πανδημία ήταν μια ευκαιρία για να δείξει τη «χειραφέτησή» της από τον ατλαντικό παράγοντα και τις δικές της (ηγεμονικές) φιλοδοξίες.

Φοβάμαι ότι η σύντομη απάντηση στο καίριο ερώτημά σας είναι ότι όλη αυτή η ρητορική περί αγαστής συνεργασίας για την αντιμετώπιση της πανδημίας είναι όντως ένας καθησυχαστικός μύθος, πίσω από τον οποίο υποκρύπτονται μεγάλες γεωπολιτικές διαφορές και ανταγωνισμοί.

Για τους πολιτικά και ιστορικά νοήμονες, συναίνεση και συμμόρφωση με τα βασικά υγειονομικά μέτρα (όπως π.χ. ο εμβολιασμός) δεν θα πρέπει να σημαίνει και άφεση αμαρτιών στις δυνάμεις εκείνες, που, εν μέσω πανδημίας, συνεχίζουν να ενεργούν με βάση ένα κυνικό σχέδιο παγκόσμιου ηγεμονισμού και στυγνής εκμετάλλευσης ανθρώπων και πλουτοπαραγωγικών πηγών.


Ποιος είναι

Ο Σπύρος Γεωργάτος είναι καθηγητής Γενικής Βιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Απόφοιτος της Ιατρικής στο Πανεπιστημίου Αθηνών, πραγματοποίησε τη διδακτορική διατριβή του στη Μοριακή Βιολογία στο Πανεπιστήμιο Yale και εργάστηκε ως ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Rockefeller. Κατόπιν, εργάστηκε ως διευθυντής ερευνητικής ομάδας στο Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας και ως αναπληρωτής καθηγητής Κυτταρικής Βιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα εστιάζουν σε πρωτοποριακούς τομείς, όπως η επιγενετική ρύθμιση της κυτταρικής διαφοροποίησης και η βιοτεχνολογία των βλαστικών κυττάρων.

ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Τα επιστημολογικά εμπόδια στη διαχείριση της πανδημίας
Ο ιστορικός της επιστήμης, συγγραφέας και δραστήριος πολιτικός. Κ. Γαβρόγλου μιλάει στην «Εφ.Συν. »για τις «ιογενείς» διενέξεις και άλλες δυστοπίες στην αντιμετώπιση της νόσου COVID-19.
Τα επιστημολογικά εμπόδια στη διαχείριση της πανδημίας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Μετα-αλήθειες και ψεύδη της πανδημίας του κορονοϊού
Ζητήσαμε τη συμβολή του ανοσολόγου και συγγραφέα Αναστάσιου Γερμενή, για να διερευνήσουμε τις δυνατότητες γνωσιακής «ανοσίας» απέναντι στη νέα πανδημική βαρβαρότητα.
Μετα-αλήθειες και ψεύδη της πανδημίας του κορονοϊού
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Η Covid-19 ως πανδημία πληροφοριακής σύγχυσης
Εδώ κι ένα χρόνο, από την αρχή της νέας πανδημίας, η πρωτοφανής και παράλληλη «επιδημία διάδοσης ψευδών ειδήσεων» αποτελεί ίσως πολύ σοβαρότερη απειλή για την επιβίωση των ανθρώπων από την ίδια την επιδημία...
Η Covid-19 ως πανδημία πληροφοριακής σύγχυσης
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Εμβόλια αισιοδοξίας κατά της πανδημίας του... φόβου
Πολλοί υποστηρίζουν ότι με τα νέα εμβόλια «ζούμε στην απαρχή του τέλους της πανδημίας». Είναι, όμως, έτσι; Ή μήπως πρόκειται για καθησυχαστικές «ειδήσεις σωτηρίας» μιας δυσεπίλυτης υγειονομικής-ανθρωπιστικής...
Εμβόλια αισιοδοξίας κατά της πανδημίας του... φόβου
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Περί νόσου, ανοσίας και πανδημίας
Σήμερα, θα προτείνουμε τέσσερα αξιόλογα επιστημονικά βιβλία, που διαφωτίζουν, το καθένα με τον τρόπο του, αδιαφανείς πτυχές της διαχείρισης της περίπλοκης πανδημίας.
Περί νόσου, ανοσίας και πανδημίας
ΜΗΧΑΝΕΣ ΤΟΥ ΝΟΥ
Εν αναμονή του εμβολίου κατά της πανδημίας
Δεδομένου ότι η πρόωρη αδειοδότηση ενός ανεπαρκώς ελεγμένου εμβολίου μπορεί να λειτουργήσει ως μπούμερανγκ, σε ποιο σημείο βρίσκεται, αυτή τη στιγμή, η έρευνα των εμβολίων αντι-COVID και πόσο αυστηρά είναι τα...
Εν αναμονή του εμβολίου κατά της πανδημίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας