• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 12.8°C / 15.2°C
    0 BF
    67%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    11°C 8.5°C / 12.4°C
    1 BF
    73%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    13°C 10.0°C / 16.8°C
    4 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.9°C / 7.5°C
    1 BF
    70%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 12.4°C
    1 BF
    81%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.7°C / 11.8°C
    2 BF
    73%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.4°C / 6.2°C
    1 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.4°C / 15.6°C
    2 BF
    76%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.4°C / 17.5°C
    1 BF
    87%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    3 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.4°C / 19.1°C
    5 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    4 BF
    62%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.6°C / 16.6°C
    3 BF
    65%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    9°C 8.5°C / 8.5°C
    1 BF
    67%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 8.5°C / 12.2°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 16.8°C / 18.8°C
    1 BF
    78%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 13.0°C / 15.4°C
    2 BF
    58%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    13°C 8.8°C / 16.5°C
    1 BF
    73%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    11°C 9.4°C / 12.5°C
    2 BF
    57%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    1 BF
    69%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Zάχαρη και γλυκαντικές ουσίες: μια γλυκόπικρη ιστορία...

  • A-
  • A+

Μια διατροφή πλούσια σε ζάχαρη είναι γνωστό ότι μπορεί να οδηγήσει μακροπρόθεσμα σε αύξηση βάρους και συνδέεται με ποικίλα νοσήματα, όπως παχυσαρκία, διαβήτης τύπου 2 και καρδιακή νόσος.

Για τον λόγο αυτό συνιστάται η κατά το δυνατόν μείωση της κατανάλωσης ζάχαρης σε καθημερινή βάση και η αντικατάστασή της σταδιακά από τα φυσικά σάκχαρα τροφών, όπως τα φρούτα και τα λαχανικά που είναι υγιεινά τρόφιμα τα οποία περιέχουν νερό, ίνες και άλλα μικροθρεπτικά συστατικά (βιταμίνες, ιχνοστοιχεία).

Τα επεξεργασμένα τρόφιμα (γλυκά, αναψυκτικά, αρτοσκευάσματα) περιέχουν άφθονη ποσότητα προστιθέμενης ζάχαρης ή σιρόπι καλαμποκιού υψηλής φρουκτόζης, επομένως για την απώλεια βάρους και τη διατήρηση της υγείας πρέπει να αποφεύγεται η κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν προστιθέμενα σάκχαρα.

Πόση ζάχαρη;

Μπορούμε να λαμβάνουμε λίγη ζάχαρη σε ημερήσια βάση χωρίς συνέπειες ή θα πρέπει να την αποφεύγουμε όσο το δυνατόν;

Η ανάγκη περιορισμού της λήψης ζάχαρης έχει οδηγήσει στην κατανάλωση υποκατάστατων ζάχαρης και τεχνητών γλυκαντικών ουσιών με λίγες ή καθόλου θερμίδες.

Οι τεχνητές γλυκαντικές ουσίες μπορεί να φαίνονται μια εύκολη εναλλακτική λύση στη θέση της κοινής ζάχαρης στην καθημερινή διατροφή, αφού έχουμε την ίδια γλυκιά γεύση αλλά με ελάχιστες θερμίδες.

Η χημική βιομηχανία μάς έφερε ουσίες όπως ζαχαρίνη, σουκραλόζη, ακελσουλφάμη Κ και ασπαρτάμη που έχουν έντονα γλυκιά γεύση και βρίσκονται σε πολλά και διαφορετικά τρόφιμα και ποτά, όπως αναψυκτικά, παγωτά, τσίχλες, διάφορα αρτοσκευάσματα, γλυκά, χυμούς φρούτων κ.λπ., αποδίδοντας λίγες θερμίδες που διαφημίζονται με ενδείξεις όπως «χωρίς ζάχαρη» ή «διαίτης» ή «λάιτ» κ.λπ.

Ομως το ζήτημα είναι πιο περίπλοκο απ' όσο φαίνεται: Οι επιστημονικές μελέτες που διεξάγονται για την επίδραση των ουσιών αυτών στην υγεία, προβάλλουν κάποια σοβαρά αρνητικά στοιχεία, σοβαρές αρνητικές πλευρές σε σχέση με την υγεία. Συχνά έχει τεθεί θέμα ασφάλειας για ορισμένες από αυτές.

Υπάρχει αρκετή διχογνωμία και αμφισβήτηση στο εάν οι τεχνητές γλυκαντικές ουσίες μπορεί να προκαλέσουν καρκίνο. Η πρώτη τεχνητή γλυκαντική ύλη, η σακχαρίνη, είχε επίσης προκαλέσει μεγάλες ανησυχίες παλαιότερα. Με εξαίρεση τη μελέτη σε ποντίκια το 1977, που τη συνέδεσε με την εμφάνιση καρκίνου, μελέτες σε ανθρώπους έχουν δείξει ότι δεν προκαλεί καρκινογένεση.

Η ασπαρτάμη, αντικείμενο πολλών μελετών, έχει κατηγορηθεί ότι προκαλεί κάποια προβλήματα, όπως πονοκέφαλο, ζάλη μέχρι καρκινογένεση και σκλήρυνση κατά πλάκας σε μερικές μελέτες, ενώ δεν συνιστάται η κατανάλωσή της από άτομα που πάσχουν από φαινυλκετονουρία.

Παρ' όλο που δεν έχουν ακόμη βρεθεί σαφείς ενδείξεις σύνδεσης με καρκινογένεση στον άνθρωπο, οι τεχνητές γλυκαντικές ουσίες έχουν κάποιες άλλες επιδράσεις στην υγεία. Οι άνθρωποι τις χρησιμοποιούν συχνά για να χάσουν βάρος αλλά αυτό πολλές φορές έχει το αντίθετο αποτέλεσμα από το αναμενόμενο.

Εάν κάποιος προσπαθεί να χάσει βάρος ή να εμποδίσει την αύξηση βάρους, τα προϊόντα με τεχνητές γλυκαντικές ουσίες μπορεί να αποτελούν μια ελκυστική επιλογή, όμως η αποτελεσματικότητά τους για απώλεια βάρους μακροπρόθεσμα δεν είναι σαφής.

Η μείωση των θερμίδων που προέρχονται από τη ζάχαρη μπορεί να βοηθήσει στην απώλεια βάρους αλλά το πόσο βάρος χάνει κάποιος εξαρτάται από τη συνολική διατροφή που ακολουθείται, τη συχνότητα της άσκησης καθώς επίσης και από τα γενετικά χαρακτηριστικά και τον μεταβολισμό.

Ερευνα έχει δείξει ότι οι τεχνητές γλυκαντικές ουσίες οδηγούν σε ανοχή στη γλυκόζη παρεμβαίνοντας με τα βακτήρια του εντέρου και ότι τα τεχνητά γλυκαντικά οδηγούν τελικά σε αύξηση του βάρους γιατί αναγκάζουν τον άνθρωπο να τρώει περισσότερο.

Μελέτη έχει δείξει ότι στα κέντρα ανταμοιβής του εγκεφάλου, η αίσθηση της γλυκύτητας είναι ενσωματωμένη με το ενεργειακό περιεχόμενο. Οταν η γλυκύτητα σε σχέση με την ενέργεια για μια χρονική περίοδο δεν είναι σε ισορροπία, ο εγκέφαλος απορρυθμίζεται και οδηγεί σε αύξηση του συνολικού ποσού θερμίδων κατανάλωσης.

Μελέτη του 2016 στις φρουτόμυγες έδειξε ότι η σουκραλόζη αύξησε σημαντικά την πρόσληψη θερμίδων από άλλες πηγές.

Το εάν οι τεχνητές γλυκαντικές ουσίες μπορεί να βοηθήσουν στην απώλεια βάρους είναι δύσκολο να απαντηθεί. Μια πρόσφατη εργασία έδειξε ότι άτομα που έχουν εντάξει στην καθημερινή διατροφή τους γλυκαντικές ουσίες (στέβια και τεχνητές γλυκαντικές ουσίες) έχουν αυξημένο κίνδυνο αύξησης του βάρους, παχυσαρκίας, διαβήτη τύπου 2 και καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Ομως άλλη μελέτη έδειξε ότι η μετάβαση σε ολιγοθερμικές γλυκαντικές ουσίες είχε αποτέλεσμα μια ήπια απώλεια βάρους και ενδεχομένως αυτό μπορεί να βοηθήσει στον χειρισμό του βάρους. Παρ' όλο που υπάρχει σήμερα μια τάση μείωσης της κατανάλωσης ζάχαρης, εντούτοις παρατηρείται επίσης σχετική αύξηση της παχυσαρκίας.

Οι προβαλλόμενες στον Τύπο επιστημονικές μελέτες

Γενικά πρέπει κανείς να είναι προσεκτικός όταν διαβάζει ανακοινώσεις για αποτελέσματα μελετών, δεδομένου ότι πολλές φορές η συνολική εικόνα σχετίζεται άμεσα με το ποιος χρηματοδοτεί τις σχετικές έρευνες.

Ετσι, μελέτες από τις εταιρείες γλυκαντικών ουσιών σχετίζονται με απώλεια βάρους ενώ μελέτες που χρηματοδοτούνται από ανταγωνιστικές βιομηχανίες που έχουν συμφέρον τη μη κατανάλωση τεχνητών γλυκαντικών ουσιών δίνουν αντίθετα αποτελέσματα.

Για να εντοπίσει κανείς τις γλυκαντικές ουσίες που πρέπει να αποφεύγει, πρέπει να ελέγχει την ετικέτα των συστατικών του τροφίμου, που ακριβώς για να μην προσελκύει την προσοχή του καταναλωτή είναι με «μικρά γράμματα» και σε άβολο για ανάγνωση σημείο της συσκευασίας. Σε κάθε περίπτωση η αναφορά ως «διαιτητικό», «χωρίς ζάχαρη», «ολιγοθερμιδικό» υπονοεί πιθανώς την προσθήκη γλυκαντικής ουσίας.

Μερικές συνήθεις γλυκαντικές ουσίες και η σήμανσή τους είναι: ακελσουλφάμη-Κ (Ε950), ασπαρτάμη (Ε951), κυκλαμικό (Ε952), σακχαρίνη (Ε954), σουκραλόζη (Ε955), νεοτάμη (Ε951).

Ουσίες εναλλακτικές της ζάχαρης και των τεχνητών γλυκαντικών

Οι εναλλακτικές λύσεις αντί της ζάχαρης και των τεχνητών γλυκαντικών ουσιών θα μπορούσαν να είναι οι θρεπτικές γλυκαντικές ουσίες και οι φυσικές γλυκαντικές ουσίες.

Οι θρεπτικές γλυκαντικές ουσίες βασίζονται σε διαφορετικούς τύπους υδατανθράκων και συχνά αναφέρονται ως «τροποποιημένοι υδατάνθρακες». Περιέχουν πολύ λιγότερες θερμίδες από τη ζάχαρη και σε αυτή την κατηγορία υπάγονται οι αλκοόλες σακχάρων όπως η ξυλιτόλη (Ε967), η σορβιτόλη (Ε420), η μαννιτόλη (Ε421) και η ερυθριτόλη (Ε968).

Αν και δεν βλάπτουν τα δόντια γιατί δεν αντιδρούν με τα βακτήρια του στόματος, η πέψη τους είναι δυσχερής και επομένως επιδρούν λιγότερο στο σάκχαρο του αίματος από την κανονική ζάχαρη ενώ η λήψη μεγάλων ποσοτήτων προκαλεί φούσκωμα και διάρροια.

Η στέβια

Οι φυσικές γλυκαντικές ουσίες όπως η στέβια έχουν κερδίσει έδαφος τελευταία λόγω της υπάρχουσας καχυποψίας για τις τεχνητές γλυκαντικές ουσίες. Η στέβια δεν έχει αρνητική επίδραση στα επίπεδα του σακχάρου του αίματος και ενδεχομένως βοηθά στη ρύθμισή του.

Ομως, παρ' όλο που προέρχεται από φυσικές πηγές, υπάρχει προβληματισμός, δεδομένου ότι δεν είναι και τόσο φυσική όσο φαίνεται, επειδή η στέβια προστίθεται στα τρόφιμα υπό τη μορφή γλυκοσιδίων της στεβιόλης (E960) μετά από καθαρισμό, επομένως δεν είναι και τόσο φυσικό προϊόν ενώ ερευνάται για το ότι ενδεχομένως να έχει παρόμοια δράση με τις τεχνητές γλυκαντικές ουσίες.

Κάποιες χρήσιμες συμβουλές

Σύμφωνα με τη νομοθεσία, σε κάθε προϊόν τροφίμου ή ποτού πρέπει να αναγράφεται στη συσκευασία η περιεκτικότητα γλυκαντικών ουσιών ώστε οι καταναλωτές να το γνωρίζουν και να κάνουν τις δικές τους επιλογές όταν αγοράζουν.

Παρ' όλο που τα υποκατάστατα της ζάχαρης μειώνουν τις θερμίδες, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι δεν αντιμετωπίζουν την τάση προτίμησης για γλυκά τρόφιμα.

Επίσης ένα σημαντικό θέμα που ανακύπτει με τις τεχνητές γλυκαντικές ουσίες (πέρα από την ανησυχία για την ασφάλειά τους) είναι η απομάκρυνση από την έννοια του μέτρου στη γλυκιά γεύση.

Η μετάβαση από τη ζάχαρη σε τεχνητές γλυκαντικές ουσίες δεν λύνει αλλά ενδεχομένως επιτείνει το βασικό πρόβλημα, που είναι η αύξηση της επιθυμίας για γλυκές γεύσεις. Ετσι, ως πρώτο βήμα συνιστάται η σταδιακή μείωση της ζάχαρης σε καφέ ή τσάι προκειμένου να δημιουργηθεί σταδιακά αντίστοιχη μείωση της επιθυμίας για γλυκό καφέ ή γλυκό τσάι και όχι η υποκατάσταση του γλυκαντικού μέσου.

Επομένως σχετικά με τον καφέ και το τσάι που καταναλώνουμε καθημερινά καλό είναι να προβούμε σε σταδιακή μείωση της προστιθέμενης ζάχαρης χωρίς να καταφεύγουμε στις γλυκαντικές ουσίες ως υποκατάστατα ζάχαρης.

Επίσης ειδικά τα παιδιά και οι έγκυες είναι καλό να αποφεύγουν τις τεχνητές γλυκαντικές ουσίες.

Γενικά τα γλυκαντικά αντικαθιστούν τη ζάχαρη σε τρόφιμα με μικρή διατροφική αξία. Μειώνοντας την πρόσληψη αυτών των τροφίμων, ανεξάρτητα από το είδος της πρόσθετης γλυκαντικής ουσίας, υπάρχει μεγαλύτερη πιθανότητα για υγιεινή διατροφή με διατροφικής αξίας τρόφιμα. Η καλύτερη συμβουλή είναι το μέτρο και η έννοια του καλού ή του κακού τροφίμου σχετίζεται άμεσα με την ποσότητα.

Καλό είναι να μην αγοράζουμε τακτικά γλυκίσματα αλλά σπάνια και στη θέση τους να προτιμάμε τα φρούτα. Για όσους επιθυμούν την κατανάλωση αναψυκτικών, μπορούν αντί αυτών να χρησιμοποιούν φυσικό ανθρακούχο μεταλλικό νερό με προσθήκη χυμού λεμονιού ή άλλου φρούτου. Είναι σημαντικό να εστιάζουμε σε τροφές όσο γίνεται λιγότερο επεξεργασμένες και πάντα με μέτρο.

Η μείωση της ανάγκης για τη γλυκιά γεύση συνεπάγεται ελάττωση της πρόσληψης κάθε γλυκαντικού μέσου, με αδιαμφισβήτητο κέρδος για την υγεία μας.

*αναπληρώτρια καθηγήτρια, Εργαστήριο Βιολογικής Χημείας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, [email protected]

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΙΑΤΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Εγκεφαλικό επεισόδιο: ποια τρόφιμα αυξάνουν τον κίνδυνο, ποια το προλαμβάνουν
Είναι γνωστό ότι η διατροφή συνδέεται με την κατάσταση της υγείας μας, ωστόσο, σύμφωνα με επιστημονική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα και άλλες 8 ευρωπαϊκές χώρες, υπάρχουν τρόφιμα που μπορεί να...
Εγκεφαλικό επεισόδιο: ποια τρόφιμα αυξάνουν τον κίνδυνο, ποια το προλαμβάνουν
ΙΑΤΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Αυξημένος κίνδυνος καρκίνου λόγω κατανάλωσης σακχαρούχων ποτών
Η τακτική κατανάλωση σακχαρούχων ποτών, όπως αναψυκτικά και χυμοί φρούτων, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου, σύμφωνα με μελέτη Γάλλων ερευνητών, που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση The British...
Αυξημένος κίνδυνος καρκίνου λόγω κατανάλωσης σακχαρούχων ποτών
ΙΑΤΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Έρευνα: η βιταμίνη D επιμηκύνει τη ζωή σε ασθενείς με καρκίνο
Επιστημονική μελέτη κατέγραψε ότι διατρέχουν χαμηλότερο κίνδυνο να πεθάνουν από καρκίνο όσοι λαμβάνουν συμπληρώματα βιταμίνης D.
Έρευνα: η βιταμίνη D επιμηκύνει τη ζωή σε ασθενείς με καρκίνο
ΙΑΤΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Μικρότερη απώλεια μνήμης με φρούτα και λαχανικά
Ακόμα μία έρευνα έρχεται να επιβεβαιώσει τη σπουδαιότητα κατανάλωσης φρούτων και λαχανικών: αυτή τη φορά στο επιστημονικό «μικροσκόπιο» βρέθηκε η σχέση της διατροφής με την υγεία του εγκεφάλου και την απώλεια...
Μικρότερη απώλεια μνήμης με φρούτα και λαχανικά
ΙΑΤΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
«Ο διαβήτης αφορά κάθε οικογένεια»
Στην οικογένεια αφιερώνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Διαβήτη αφιερώνει την Παγκόσμια Ημέρα Διαβήτη, αναδεικνύοντας τον σημαντικό ρόλο της σε μια νόσο που απαιτεί καθημερινή θεραπεία, τακτική παρακολούθηση,...
«Ο διαβήτης αφορά κάθε οικογένεια»
ΙΑΤΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Σακχαρώδης διαβήτης: Από την παθογένεια στη θεραπεία
Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι μία χρόνια και σοβαρή πάθηση που χαρακτηρίζεται από αύξηση της γλυκόζης στο αίμα, απόλυτη ή σχετική ένδεια ινσουλίνης και επιπλοκές από ζωτικά όργανα του σώματος, όπως π.χ. η...
Σακχαρώδης διαβήτης: Από την παθογένεια στη θεραπεία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας