• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    24°C 20.9°C / 25.8°C
    1 BF
    64%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.6°C / 23.8°C
    1 BF
    79%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 17.0°C / 22.1°C
    1 BF
    45%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 19.2°C
    1 BF
    82%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 19.6°C / 21.9°C
    1 BF
    78%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    22°C 21.0°C / 22.0°C
    1 BF
    72%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 18.4°C / 18.4°C
    1 BF
    72%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    20°C 20.4°C / 20.4°C
    1 BF
    38%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    18°C 17.8°C / 23.3°C
    3 BF
    82%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.7°C / 22.9°C
    0 BF
    60%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 18.3°C / 23.4°C
    0 BF
    68%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 19.9°C / 19.9°C
    1 BF
    87%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.6°C / 21.6°C
    1 BF
    49%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    24°C 20.1°C / 23.9°C
    0 BF
    65%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 17.5°C / 23.8°C
    0 BF
    64%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.8°C / 24.3°C
    3 BF
    54%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    22°C 20.8°C / 26.0°C
    2 BF
    63%
  • Καβάλα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    20°C 19.6°C / 19.6°C
    2 BF
    81%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    23°C 21.7°C / 22.8°C
    1 BF
    81%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 15.1°C / 15.1°C
    1 BF
    83%

Ο «Vasco da Gama της επιστήμης» Ζαν Βεσενμπάχ

Τα γονίδια, η ηθική και η Ευρώπη

  • A-
  • A+

Δεν έκανε δα και κάτι... σημαντικό: απλά για πρώτη φορά χαρτογράφησε το ανθρώπινο γονιδίωμα, με υψηλή ευκρίνεια.

Και δεν μιλάμε δα για κάτι... τόσο μεγάλο: μόνο για τον περίφημο κώδικα των 3,5 δισεκατομμυρίων «γραμμάτων» που καθορίζει όλα τα χαρακτηριστικά του οργανισμού μας!

Εντάξει, δεν διευθύνει δα και κάποιο... σπουδαίο ινστιτούτο: είναι ομότιμος διευθυντής του CNRS (Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Ερευνας της Γαλλίας), από τα μεγαλύτερα ερευνητικά κέντρα της Ευρώπης και παγκοσμίως.

Και δεν τον θεωρούν δα και κανέναν πολύ... ιδιαίτερο επιστήμονα: έχει τιμηθεί με το Χρυσό Μετάλλιο του CNRS το 2008 και με το κορυφαίο Διεθνές Βραβείο του Ιδρύματος Gairdner, ενώ ο εξέχων ακαδημαϊκός Ζαν Μπερνάρντ του απέδωσε τον χαρακτηρισμό «Vasco da Gama της επιστήμης». 

Ο Ζαν Βεσενμπάχ συγκαταλέγεται στους σπoυδαιότερους επιστήμονες και ερευνητές της γονιδιωματικής (του κλάδου της γενετικής που μελετά το γονιδίωμα των οργανισμών - περιλαμβάνει ολόκληρη την αλληλούχιση του DNA των οργανισμών).

Ερχεται την Τρίτη στην Ελλάδα, καλεσμένος του Μεγάρου Μουσικής, να μιλήσει γι' αυτό που ξέρει πολύ καλά: το τι έχει συμβεί στη γονιδιωματική τα τελευταία 40 χρόνια (καθώς η πρώτη αλληλούχιση γονιδιώματος δημοσιεύτηκε 40 χρόνια πριν).

Aπό τότε σημαντικές μεθοδολογικές πρόοδοι στον τομέα του προσδιορισμού της αλληλουχίας και της βιοπληροφορικής των γονιδιωμάτων έχουν δώσει τη δυνατότητα να προσδιοριστεί η αντίστοιχη αλληλουχία πολύπλοκων γονιδιωμάτων μονοκύτταρων και πολυκύτταρων οργανισμών όπως είναι ο άνθρωπος.

Να δούμε, δηλαδή, ποιοι είμαστε. Αυτές οι αναλύσεις δεν άργησαν να αλλάξουν ριζικά τις θεωρίες μας γύρω από την εξέλιξη και τη βιοποικιλότητα, εγείροντας ταυτόχρονα ερωτήματα για τα ηθικά ζητήματα που προκύπτουν, αλλά και για τις αλλαγές που επιφέρουν στην καθημερινή μας ζωή. 

⚫  Ποιες είναι οι ερευνητικές προτεραιότητες στη γονιδιωματική, ώστε να αποδειχθούν ωφέλιμες για την κοινωνία; 

Θα περάσει αρκετός καιρός ώστε να έχουμε απτά ωφέλιμα αποτελέσματα για την κοινωνία. Στον τομέα της υγείας, θα έχουμε καλύτερη κατανόηση των αιτιών των ανθρώπινων ασθενειών.

Πρέπει, όμως, ταυτόχρονα να αναπτυχθούν τα ανοικτά προς όλους υπολογιστικά συστήματα για τη διαχείριση της ιατρικής πληροφορίας, κάτι που θα έχει άμεσο αντίκτυπο και στη σχετική έρευνα.

Και τα δεδομένα που θα συλλέγονται από τη δημόσια σφαίρα θα είναι άδικο να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά από ιδιωτικά συμφέροντα.

Επίσης, άδικο θα είναι να αφήσουμε έξω από όλες τις ωφέλειες που θα προκύψουν όλους όσους δεν θα μπορούν να πληρώσουν το όποιο κόστος των εξετάσεων και της θεραπείας.

Σε ό,τι αφορά τις ασθένειες καθεαυτές, υπάρχουν ήδη δύο περιοχές όπου διαθέτουμε απτά αποτελέσματα: ο καρκίνος και οι σπάνιες ασθένειες. Σταδιακά θα επεκταθούμε και σε άλλες. 

⚫  Δώστε μας από ένα παράδειγμα ωφέλιμης και βλαπτικής χρήσης των γονιδιωματικής. 

Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που η γνώση του γενετικού υπόβαθρου παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιλογή ενός θεραπευτικού σχήματος.

Για παράδειγμα, σε κάποιους τύπους καρκίνου, όπου η θεραπεία μπορεί να είναι πολυδάπανη (δεκάδες χιλιάδες ευρώ), και μπορεί να είναι ενεργή και αποτελεσματική μόνο σε συγκεκριμένες υποπεριπτώσεις και ανενεργή σε άλλες, οπότε θα πρέπει να αναζητηθούν άλλα θεραπευτικά σχήματα. 

⚫  Αν και θα μιλήσετε για τα τελευταία 40 χρόνια της γονιδιωματικής, μπορείτε να μας δώσετε μια μελλοντική, αντίστοιχη, εικόνα, 40 χρόνια μετά; 

Η εφαρμοσμένη γονιδιωματική το 2016 παρέχει μικρή βοήθεια στον άνθρωπο. Είναι δύσκολο να φανταστούμε την κατάσταση το 2056, τόσο από πλευράς εκτίμησης κινδύνου εκδήλωσης ασθενειών όσο και από πλευράς θεραπευτικών χρήσεων.

Το 2056 όλοι οι άνθρωποι θα γνωρίζουν τη γονιδιακή ακολουθία τους, ίσως και τις πιθανότητες εκδήλωσης συγκεκριμένων ασθενειών. Κανείς δεν είναι τέλειος.

Αυτή η πληροφορία μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικές συμπεριφορές. Αλλοι μπορεί να την αγνοήσουν, άλλοι να αγχωθούν και να απελπιστούν και να γίνουν αφόρητοι για τους εαυτούς και τους γύρω τους, άλλοι θα προσπαθήσουν να το αντιμετωπίσουν.

Δεν είναι ξεκάθαρο πώς τα συστήματα υγείας θα διαχειριστούν όλη αυτή την πληροφορία.

Από την άλλη πλευρά, οι άνθρωποι θα γνωρίζουν την εθνική καταγωγή τους, κάτι που ίσως οδηγήσει σε μεγάλες εκπλήξεις... ίσως και απογοητεύσεις.

Ισως οι άνθρωποι παραδεχτούν ότι όσα μας κάνουν να διαφέρουμε δεν είναι τελικά τόσο σημαντικά όσο κάποιοι νομίζουν. 

⚫  Πώς μπορούν οι άνθρωποι να ξεπεράσουν τα ηθικά ζητήματα που εγείρει η ανάπτυξη της γονιδιωματικής; 

Λίγα μπορούν να γίνουν, εκτός ορισμένων περιπτώσεων. Κατ’ αρχήν πρέπει να συνειδητοποιοήσουμε ότι μεταφέρουμε 50 με 100 μεταλλάξεις που δεν υπήρχαν στο γονιδίωμα των γονέων μας.

Αυτό είναι κάτι εντελώς τυχαίο, σαν τη λοταρία. Δεν μπορούμε, δηλαδή, να προβλέψουμε το αποτέλεσμα αυτών των μεταλλάξεων.

Δεν υπάρχει ιδανικό, τέλειο γονιδίωμα και αντίστοιχα τέλειο μωρό. Αυτό το γονιδιακό «φορτίο» το μοιραζόμαστε όλοι μας και πρέπει να έχουμε ίση αντιμετώπιση σε ό,τι αφορά τις υπηρεσίες υγείας και τη γενετική διαγνωστική.

Που σημαίνει πως όσοι δεν επηρεάζονται δεν μπορούν να αγνοούν όσους ασθενήσουν. 

⚫  Κι όμως, ο Ντόναλντ Τραμπ πρόσφατα ανέφερε ότι είναι «επιτυχημένος και νικητής» λόγω των γονιδίων του που είναι τα καλύτερα (οι γονείς του ήταν «ανώτεροι άνθρωποι», όπως είπε). 

Αλήθεια, τι σημαίνει «καλύτερο γονίδιο»; Προσωπικά, δεν το γνωρίζω. Μπορεί μια σειρά γονιδίων να αποδειχθεί πολύ χρήσιμη για την τυχαία κατάσταση Α, αλλά καταστροφική για κάποια άλλη.

Μια και ο κόσμος μας κάθε άλλο παρά ομοιογενής και σταθερός είναι, δεν υπάρχουν «καλύτερα γονίδια».

Είναι σαν να λέμε ότι μπορεί να λυθεί ένα κρίσιμο πρόβλημα για την ανθρωπότητα με ένα μέσο ή χαμηλό IQ, απλά γιατί είναι ένα είδος προβλήματος όπου το IQ δεν παίζει κανένα ρόλο.

Αυτό που λέει ο Τραμπ δείχνει απλά ότι δεν καταλαβαίνει τίποτα περί γονιδίων και φυσικής επιλογής. Είναι πιο πιθανό ότι θα εκλεγεί, αντίθετα, με τους νόμους της φυσικής επιλογής και όχι λόγω των γονιδίων του.

Αυτό ίσως του δώσει τη δυνατότητα στο μέλλον να μάθει περισσότερα για τα γονίδια, τη φυσική επιλογή και την εξέλιξη των ειδών. Ποτέ δεν ξέρεις... ίσως κάποτε κάτι μάθει. 

⚫  Από την εμπειρία σας, θα λέγατε ότι η Ε.Ε. δίνει την απαιτούμενη προσοχή και τους οικονομικούς πόρους στην ανάπτυξη της έρευνας; Πώς θα μπορούσαν να αρθούν οι τεράστιες ανισότητες στην επιστημονική χρηματοδότηση που παρατηρούνται μεταξύ Βορρά και Νότου; 

Εχω διατελέσει αξιολογητής ερευνητικών προγραμμάτων και μπορώ να πω ότι οι αξιολογήσεις είναι αντικειμενικές, αν και πολύ επιλεκτικές.

Οι καλές προτάσεις προχωρούσαν, οι καινοτόμες ιδέες αναγνωρίζονταν και υποστηρίζονταν.

Σε σχέση με το μεγάλο ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα Horizon2020, εκεί υποστηρίζονται μεγάλες προτάσεις στις οποίες συμμετέχουν δίκτυα εργαστηρίων από πολλές ευρωπαϊκές χώρες, του Βορρά και του Νότου.

Η 12η Γραμματεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (υπεύθυνη για την επιστημονική έρευνα) είναι ενήμερη των ανισοτήτων και προσπαθεί να συμβάλει στην πιο ενεργό ανάμειξη των μικρότερων χωρών. 

⚫  Σε όλη την Ευρώπη, και τη Γαλλία, τη χώρα του Διαφωτισμού, παρατηρείται υποβάθμιση των ανθρωπιστικών σπουδών. Πώς αισθάνεστε γι’ αυτό; Αρκεί η ανάπτυξη της τεχνολογίας; 

Σε σχέση με την έρευνα η κατάσταση είναι λιγότερο κρίσιμη, αναλογικά με άλλες χώρες. Ομως η παραγωγικότητα δεν είναι τόσο υψηλή (με εξαιρέσεις ασφαλώς).

Σε σχέση με τη διδασκαλία, υπάρχει μια μείωση στα κλασικά πεδία (Φιλολογία, Ιστορία, αρχαίες γλώσσες όπως τα ελληνικά και τα λατινικά) και αυτό με ανησυχεί, καθώς αυτά διαμόρφωσαν τον τρόπο σκέψης μας.

Από την άλλη, σε κάθε μεγάλο ερευνητικό πρόγραμμα πρέπει να υπάρχει υποχρεωτικά αναφορά στις ηθικές, νομικές και κοινωνικές επιπτώσεις, κάτι που με κάνει σκεπτικό, ειδικά σε περιπτώσεις προγραμμάτων που αφορούν την ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας, την ανάπτυξη γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, τη συνθετική βιολογία, την τάση για αποφυγή του εμβολιασμού.

Ζητήματα, δηλαδή, που κάποιες φορές προσεγγίζονται με αντιεπιστημονικό τρόπο. Οι επιστήμονες δεν διατείνονται ότι είναι πάντα σωστοί.

Οποιοσδήποτε μπορεί να αμφισβητήσει τις θέσεις και τις θεωρίες τους, αρκεί όμως να το κάνει με ορθό επιστημονικά τρόπο. 

⚫  Πιστεύετε στην ιδέα της ενωμένης Ευρώπης; 

Οπωσδήποτε είναι μια θαυμάσια ιδέα. Σε πρακτικό επίπεδο βλέπω ότι όταν μια χώρα (όχι μόνο η Ελλάδα) έχει προβλήματα, τότε τα φορτώνουμε στην Ε.Ε. Ισως αυτό είναι η εύκολη λύση.

Η Ε.Ε. αντιμετωπίζει μια μεγάλη κρίση και πρέπει να προσπαθήσει για σημαντικές αλλαγές. Δεν μπορούν όλες οι χώρες να έχουν τον ίδιο ρυθμό σύγκλισης.

Αν κάποια χώρα μπορεί να πάει γρηγορότερα και πιο πέρα, θα έπρεπε να μπορεί να το κάνει. Αυτό δεν είναι μια εγωιστική θέση, καθώς η Ευρώπη δεν μπορεί να υπάρξει σε ένα στατικό status quo.

Ούτε μπορούμε να μη λάβουμε υπόψη το κοινωνικο-οικονομικό χάσμα το οποίο πρέπει να αμβλυνθεί. Αυτό που γίνεται σήμερα είναι αντιπαραγωγικό.

Η Ε.Ε., αν δρα αποκλειστικά ως ενιαία αγορά, δεν έχει μέλλον. Πρέπει να δοκιμαστούν νέες ιδέες στενότερης σύνδεσης των κρατών-μελών.

Η Ε.Ε. δεν είναι απλά οικονομική υπόθεση. Παρ’ όλα αυτά, παραμένω αισιόδοξος. 

  Info 

Την εκδήλωση «40 Χρόνια Γονιδιωματική» συνδιοργανώνουν το CNRS, η γαλλική πρεσβεία και το Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδας σε συνεργασία με το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και το Megaron Plus.

Τρίτη, 11 Οκτωβρίου, στις 19.00, στο Μέγαρο Μουσικής (πληροφορίες: 210 7282333).

Τον ομιλητή θα προσφωνήσει ο καθηγητής Πειραματικής Φυσιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Γιώργος Κόλλιας.

Μετά τη διάλεξη, θα ακολουθήσει συζήτηση. Είσοδος ελεύθερη με δελτία προτεραιότητας (η διανομή αρχίζει στις 17.30).

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
ΕΕ: Η κλιματική κρίση έχει προκαλέσει τα τελευταία πιο θερμά χρόνια στην ιστορία
Ο Κοπέρνικος, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία για το Κλίμα, ανακάλυψε ότι η κλιματική κρίση έχει αυξήσει κατακόρυφα τη θερμοκρασία την τελευταία δεκαετία. •Το 2021 η πέμπτη θερμότερη χρονιά στην ιστορία.
ΕΕ: Η κλιματική κρίση έχει προκαλέσει τα τελευταία πιο θερμά χρόνια στην ιστορία
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
«Homo bodoensis»: Πρόγονος του σημερινού ανθρώπου;
Για πιθανό πρόγονο του σημερινού ανθρώπου, που τοποθετείται 500-600.000 χρόνια πριν, κάνει λόγο νέα επιστημονική έρευνα του καναδικού Πανεπιστημίου του Γουίνιπεγκ.
«Homo bodoensis»: Πρόγονος του σημερινού ανθρώπου;
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Οι καρδιές μας χτυπούν συγχρονισμένα όταν ακούμε με προσοχή
Οι άνθρωποι συχνά συγχρονίζουν υποσυνείδητα ορισμένες σωματικές λειτουργίες τους, όταν μοιράζονται κάποια εμπειρία, όπως ένα κονσέρτο ή μια παράσταση ή όταν συζητούν μεταξύ τους, σύμφωνα με νέα έρευνα.
Οι καρδιές μας χτυπούν συγχρονισμένα όταν ακούμε με προσοχή
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Έρευνα: Τα καγκουρό έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τους ανθρώπους
Φαίνεται ότι τα καγκουρό μπορούν να επικοινωνήσουν με τους ανθρώπους με παρόμοιο τρόπο που το κάνουν και οι σκύλοι, δηλαδή χρησιμοποιώντας το βλέμμα τους για να δείξουν κάτι ή να ζητήσουν βοήθεια.
Έρευνα: Τα καγκουρό έχουν τη δυνατότητα να επικοινωνούν με τους ανθρώπους
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Η βόρεια Μποτσουάνα, κοιτίδα των σύγχρονων ανθρώπων
Νέες επιστημονικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι η κοιτίδα όλων των σύγχρονων ανθρώπων υπήρξε η βόρεια Μποτσουάνα στη νότια Αφρική, σε μια περιοχή νότια του ποταμού Ζαμβέζη.
Η βόρεια Μποτσουάνα, κοιτίδα των σύγχρονων ανθρώπων
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΝΕΑ
Εκατομμύρια νεκροί εξαιτίας της ατμοσφαιρικής ρύπανσης
Νέες μετρήσεις ανεβάζουν σε 8,8 εκατομμύρια ετησίως τους ανθρώπινους θανάτους εξαιτίας της ανθρωπογενούς ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Μόνο στην Ευρώπη υπολογίζεται ότι πεθαίνουν περίπου 790 χιλιάδες άνθρωποι κάθε...
Εκατομμύρια νεκροί εξαιτίας της ατμοσφαιρικής ρύπανσης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας